BİRİNCİ FEN · İKİNCİ BÂB · YEDİNCİ FASIL · Beşinci Madde
Beşinci Madde
Venüs (Zühre) yıldızının yeröte ve Yerberi noktalarını, çıkış düğümü ve
iniş düğümü düğümlerini, tabiatını ve özelliklerini, uzaklığını ve cirminin
ölçüsünü bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki astronomi bilginleri şöyle demişlerdir: Venüs
yıldızının yeröte noktası iki düğüm noktasının ortasında bulunur; yani
eğimli feleğinin burçlar feleğinden kuzey cihetine fazlaca meylinden
olmuştur ki Çıkış düğümü noktasından doksan derece geridedir. Çünkü –
yukarıda açıklandığı üzere- yeröte, yerberi, çıkış düğümü ve iniş düğümü
noktaları burçlar feleğinin hareketine denk bulunan Ortakmermezli
küresinin hareketiyle giderler.
Venüs’ün yeröte noktasının burçlar feleğindeki mekânı, Rûmî tarihin
[Ğasir] senesinde parlak güneşin yeröte noktası gibi İkizler burcunun yirmi
yedinci derecesinde, Yerberi Yay burcunun yirmi yedinci derecesinde, Çıkış
düğümü Balık burcunun yirmi yedinci derecesinde, ve iniş düğümü de
Başak burcunun yine yirmi yedinci derecesinde tesbit edilmiştir. Halen
Rûmî tarih 2069, Hicrî tarih ise 1170 olmuştur. Bu durumda yukarıda sözü
edilen iki nokta, diğerleri gibi hareket ederek, takrîben sekizer derece, o
günkü bulundukları yerden öne geçmişlerdir.
Parlak Venüs yıldızının tabiatı ve özellikleri konusunda müneccimler
görüş birliğine varmışlar ve şöyle demişlerdir: Venüs yıldızının tabiatı orta
derecede soğuk ve rutûbetli olup dişi tabiatlı sayılarak geceye nispet edilmiş
ve “Küçük kutlu” (sa‘d-i asgar) diye isimlendirilmiştir. Bu yıldıza
bakmanın kalbe sürûr verdiği tecrübe ile sabit olmuştur. Venüs’ün vasıfları;
yumuşaklık, sevgi, rikkat, yakınlaşma, ferahlık, istek, cilve ve teğannî,
âfiyet ve güzel yaratılış olarak bulunmuştur. Bu yıldızın talih düştüğü
noktalarda,
yukarıda
sayılan
özelliklerin
aynen
meydana
geldiği
gözlenmiştir.
Venüs, Salı gecesinin ve Cuma gününün hâkimi olarak bilinmiş ve söz
konusu gece ile gündüzün ilk saatleri Venüs’e nisbet olunmuştur. Venüs
yıldızının Ortakmermezli küresinin uzaklığı mesafeleri, kütlesinin kalınlığı
ve cirmi konusunda, gözlemciler, geometri bilginleri ve matematik âlimleri
görüş birliği içinde olup şöyle demişlerdir: Venüs’ün Ortakmermezli
küresinin dışbükey yüzeyinin âlemin merkezine olan uzaklığı takrîben; bin
kere bin ve sekiz yüz elli bin yüz elli dört (1 850 154) fersah olarak hesap
edilmiştir. Dışbükey yüzeyinin uzaklığı ise yaklaşık olarak; iki yüz yetmiş
altı bin altı yüz elli iki (276 652) fersah olarak hesaplanmıştır. Kalınlığı ise
takrîben; bin kere bin ve beş yüz yetmiş üç bin beş yüz iki (1 573 502)
fersah olarak hesap edilmiştir. Cirminin ise, takrîben yeryüzünün on altıda
biri kadar olduğu çeşitli delillerle ispat edilmiştir. İşin doğrusunu ancak
Allah teâlâ bilir.
“Şânı yüce, sanatkâr, hikmet ve kudret sahibi Allah teâlâ her türlü
noksanlıktan uzaktır.”
[503] . Kurs-ı şems, Solar disk: Güneşin gökyüzündeki izdüşümü olan
parlak daire. Kurs-ı şems hakkında ayrıca bkz. Muhtasar Kozmoğrafya , s.
12.
Diğer gezegenler gibi güneşin kursundan (kurs-ı şems; solar disk) uzak
düşmeyip her devresinde iki kere Güneşle yakın olur. Bir defa da geri
dönüşünün yarısında [49/b] yani, episiklinin ortalama apojesinde
bulunduğunda daima yakınlık ve aydınlık ortaya çıkar. Bir kere de geri
dönüşünün tam ortasında, yani Episikl feleğinin yerberide bulunduğu
sırada, Güneşle daimî bir yakınlık ve çakışma hali meydana gelmiş olur. Bu
iki yakınlaşma arasında geçen zaman, takrîben dokuz ay yirmi gündür.
Doğrusunu, ancak Allah teâlâ bilir.
. Kurs-ı şems, Solar disk: Güneşin gökyüzündeki izdüşümü olan parlak
daire. Kurs-ı şems hakkında ayrıca bkz. Muhtasar Kozmoğrafya , s. 12.