İKİNCİ FEN · ÜÇÜNCÜ BÂB · BİRİNCİ FASIL · Üçüncü Madde
Üçüncü Madde
Yanakların ve dudakların kaslarıyla burun uçlarının hareketine sebep olan
kasları bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki anatomi bilginleri şöyle demişlerdir: Yanağın iki
hareketi vardır. Biri alt çenenin hareketine bağlıdır. Diğeri, dudağın
hareketiyle birlikte bir başka uzvun hareketine uyan kendi hareketidir. Onun
için yanak ile o uzvun ortak kasları vardır ki o kas her elmacık kemiğinde
genişçe yer alıp bu isimle bilinmiştir. Bu iki hareketi gerçekleştiren iki
kasın her biri dört parçadan meydana gelir. Her birine dört yerden lif
gelmiştir. Birinci lif köprücük kemiğinden doğup gelerek, dudaklara alt
taraftan bitişip ağzı yana ve aşağıya çeker. İkinci lif, iki tarafta omuz
kemiğinden ve köprücük kemiğinden doğmuştur ki karşı tarafta dudağın alt
kenarına gitmiştir. Sağ taraftan doğan lif sol taraftan doğan lifle kesişip
çaprazlama gitmiştir. Sağ taraftan gelen lif, ağzın sol alt tarafına ve sol
taraftan gelen lif ağzın sağ üst tarafına ulaşmıştır. Bu iki taraf liflerinin
toplanması ve büzülmesiyle ağız daralır, dudaklar öne gelir. Yani bir kese
ipinin kendi ağzını büzmesi gibi olur. Üçüncü lif, akromion kemiğinden
doğup o adalenin bağlanmış olduğu yerin üst tarafına erişir. Ağzı iki tarafa
eşit ve benzer biçimde çeker. Dördüncü lif, boyun omurlarının spinal
çıkıntılarından gelip iki kulaktan geçerek yanaklara ulaşmıştır. Onunla
yanaklar harekete geçmiş ve dudaklar da ona tâbi olmuştur. Dudak (ağız)
adalelerinden biri de yanaklarla müşterek olan adaledir ki yukarıda beyan
edilmiştir.
Ağza mahsus kaslar dört tanedir. Bunlardan ikisi, elmacık kemiklerinin
üst tarafından gelerek, ağzın iki tarafına ulaşır. Kalan iki kas da aşağı
taraftan gelerek ağza ulaşmıştır. Ağzın hareket etmesine bu dört kas yeterli
olmuştur. Çünkü bu kasların her biri tek başına hareket ettiğinde ağzı kendi
tarafına çeker. İkisi iki taraftan birlikte hareket etseler, ağız iki tarafa açılır.
Dördü birlikte hareket ederse, ağzın hareketleri dört yana gerçekleşir ve
kusuru kalmaz ve bunlardan başka onun hareketi olmaz. Bu ortak olan
kaslar ağzın yumuşak cismine öyle dağılmıştır ki onları dudağın etinden
ayırmak mümkün olmaz.
Burnun etrafı ki -ernebe denilen burun kanatları vardır- bunlardan iki
küçük ve sağlam kasların birleşmeleri basittir. Küçük olmaları, çok
hareketli olan yanak ve ağız kaslarının geniş yer tutmasını sağlar. Sağlam
olmaları, olmayan kemiğin yerine tedarik kılınmıştır. Bu iki kasın varış yeri
elmacık kemiklerinde bilinmiştir. Çünkü elmacık kemiği kendi lifine
yapışık olup burun ucunu o tarafa hareket ettirir. Bunların hepsi de Hakk’ın
hikmetiyle yerlerine yerleştirilmiştir.