BİRİNCİ FEN · ÜÇÜNCÜ BÂB · DOKUZUNCU FASIL · İkinci Madde
İkinci Madde
Yeni astronomi kurallarının kolaylığını ve yöntemlerinin yazıya dökülmüş
olduğunu bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki yeni astronomi bilginleri şöyle demişlerdir:
Başlangıçta bu parlak güneş sabit bir yıldız olarak âlemin merkezinde
ortada, etrafı çevrilmiş ve hareketsiz olarak konumlandırılmıştır. Bundan
sonra güneşe yakın ve onun etrafını çeviren Merkür yıldızı vardır. Bu
yörüngede olan Merkür’ün, güneşin etrafında dönerek bu dönüşünü üç ayda
tamamladığı gözlemlenmiştir. Bundan sonra Merkür’ü kuşatan Venüs
yörüngesi gelir ki kendi dönüşünü sekiz ayda tamamladığı gözlemlenmiştir.
Bundan sonra Venüs’ün etrafını kuşatan geniş bir dairenin varlığı ispat
edilmiştir.
Yerküre, su ve hava tabakalarıyla kuşatılmış olup bunlarla birlikte yıldız
misali söz konusu geniş daireyi bir senede dolaştığı gözlemlenmiştir. Bahsi
geçen büyük ve geniş yörünge üzerinde yeryüzünün etrafında Ay
yörüngesinin bulunduğu tesbit edilmiştir. Nitekim Ay da, dünyayı kendisine
merkez edinip onun etrafında hareket halinde döner. Bu dönüşünü bir ayda
tamamladığı bilinmiştir.
Bundan sonra, Mars yörüngesi, büyük yer yörüngesini kuşatır. Merih
yıldızının iki seneye yakın bir zamanda kendi yörüngesini tamamladığı
belirlenmiştir. Bundan sonra, Merih yörüngesini kuşatan Jüpiter yörüngesi
vardır ki Jüpiter yıldızının, yörüngesini ancak on iki senede katettiği
gözetlenmiştir. Bundan sonra Jüpiter’in yörüngesini kuşatan Zuhal’in
yörüngesi vardır ki kendi yörüngesini ancak otuz senede tamamladığı
hesaplanmıştır. Bu yıldızlardan başka, yerin büyük yörüngesinde –geçtiği
üzere- Ay yeryüzünü merkez edinip etrafında döndüğü gibi, dört yıldız
Jüpiter’i, beş yıldız Zühal’i merkez edinip bu yıldızlar etrafında döndükleri
görülmüştür. Bu dokuz yıldız, sonraki dönem astronomları tarafından
gözetlenmiş bunlara ve yeni isimler verilerek aycıklar (kamercikler)
denilmiştir.
Bütün bunlardan sonra burçlar semâsında, bahsi geçen yörüngelerin
hepsini çevreleyen sabit yıldızlar feleğinin varlığı bilinmiştir. Onun geniş
fezâsının sayısız sabit yıldızlarla süslenmiş olduğu görülmüştür. Söz konusu
sabit yıldızlardan her biri büyük güneş hacmindedir. Bunların, âlemin
merkezinde konumlandırılarak cihanı aydınlatan güneşin yukarıda
açıklanan tavır ve hareketleri gibi sabit yıldızlardan her birinin etrafında
dönerek haket halinde bulundukları gözlemlenerek tespit edilmiştir. Bu
görüşte olanların düşüncesine göre âlemin yapısını canlandırmak üzere
çizilen şekiller ve daireler bölüm sonunda verilecektir.