İKİNCİ FEN · DÖRDÜNCÜ BAB · İKİNCİ FASIL · Dördüncü Madde
Dördüncü Madde
Yürekten aşağı inen büyük damarı bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki anatomi bilginleri şöyle demişlerdir: Yürekten
vücut organlarına dağılan atardamarın yukarıda açıklanan büyük kısmı,
önce kalpten dümdüz inerek beşinci omura dayanmıştır. Çünkü onun yeri
yüreğin başı hizasında olmuştur. Bu omurgadan aşağı dönüp omurga
üzerinden aşağı inerek, kuyruk sokumu kemiğine ulaşmıştır. Ve bu büyük
kısım inerken, yüreğin sağ karıncığında dağılmış olan damar göğsün
hizasına gelince, küçük bir kol göndermiştir ki bu akciğerin göğüsten olan
tarafına dağılıp akciğer bronşlarına dahi ulaşmıştır. Sonra aşağı inen bu
kısım, göğüs hizasında olan omurlara geldikçe her birine birer kol
göndermiştir ki bu da omurilik ve kaburgalar arasında dağılmıştır. Sonra
göğsü geçerken ondan iki damar ayrılıp sağdan ve soldan diyaframa gidip
onun kısımlarına dağılmışlardır.
Sonra inen bu kısımdan bir atardamar uzanmıştır ki ondan da üç dal
ayrılmıştır. Bir dal karaciğere, biri dalağa, diğeri de makada ulaşmıştır.
Karaciğere giden dal ondan geçip mesaneye kadar gelmiştir. Sonra inen bu
kısımdan bir damar uzamıştır ki bağırsakların etrafında olan hassas
noktaları bulmuştur. Daha sonra inen bu kısımdan üç damar ayrılmıştır ki
bunların en küçüğü sol böbreğe gelmiştir. Böbrek bu damardan hayat
bulmuştur. O böbreğin liflerine ve onu kuşatanlara dağılmıştır. Diğer iki
büyük dal, böbreklerin içine girmiştir. Onlardan iki böbrek, kan suyu gibi
suyu karaciğer konusunda anlatıldığı üzere çekmiştir.
Çünkü karaciğer içerisinde ikinci sindirimden kıvama gelmeyen kanın
latîf suyu iki böbreğe dolup oradaki gıdalardan aldığında, onlarda kalan
kesîf su mesaneye gelmiştir. İki böbrekten de iki atardamar ayrılıp erkek ve
kadında yumurtalıkların içlerine kadar inmiştir. Sağ böbrekten ayrılan sağ
yumurtayı bulmuştur. Sol böbrekten inen sol yumurtaya gelmiştir. Bu inen
kısımdan pek çok atardamarlar ayrılıp düz bağırsağın etrafında bulunan
damar kanalcıklarına taksim olunmuştur. Dalları omur aralarından
omuriliğe girip hepsi orada dağılmıştır. Daha sonra bu inen kısımdan üç
damar uzayıp ikisi kalça kemiğine, birisi testislerin cildine varıp dallara
ayrılmıştır. Sonra inen asıl atardamardan bir küçük çift damar ayrılıp
erkekte ve kadında öne gelmiştir. Oradaki damarlara karışmıştır.
Sonra en büyük kısım olan asıl inen damar omurganın sonuna varınca,
ayrıntılarını aşağıda açıklayacağımız damarlarla beraber iki kısım olmuştur.
Bir kısmı sağa bir kısmı sola gidip her biri kuyruk sokumu kemiğini
(sakrum) kuşatıp oradan iki uyluğa inmiştir. Her birinden kuyruk sokumu
altında birer dal ayrılıp biri mesaneye, diğeri göbeğe ulaşmıştır. Göbekte
birbirine rastlayıp ikisinden pek çok dallar ayrılmıştır. Bazısı kasık kemiği
üzerinde bulunan kaslara dağılmıştır. Bazısının etrafı mesane yolunu takip
ederek kadında ve erkekte avret mahalline dağılmıştır. [133/b]
“Sanatının güzelliği karşısında akılların hayret ettiği, insanı kusursuz
olarak en güzel sûrette yaratan, onlardan erkek ve dişi yaratan; âcizlikten,
unutkanlıktan ve gevşeklikten uzak olan Allah teâlâ her türlü noksanlıktan
münezzehtir.” [591]