TAHARET BÖLÜMÜ · 4 – ABDEST BOZARKEN KIBLEYE DÖNMENİN KERAHATİ
7 – Selmân radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre şöyle demiştir. Selmân’a (Yahudiler tarafından) Peygamberiniz size helâda oturma şekline varıncaya kadar her şeyi öğretti, denildi. O da evet, Peygamberimiz büyük ve küçük abdest bozarken kıbleye karşı dönmemizi yasak etti. Sağ elle temizlenmememizi, üçten az taşla temizlik yapmamamızı (insan pisliği) hayvan pisliği ve kemikle temizlenmememizi de öğretti diye cevap verdi. [29]
İZAH
Bu hadis-i şerifte abdest bozarken, ön ve arkamızı kıbleye karşı çevirmemizin Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem tarafından yasaklandığı bildiriliyor. Bu yasağın yalnız kırda mı, yoksa hem kırda, hem de evlerde mi olduğu konusu Ashab-ı kirâm arasında ayrı ayrı yorumlanmıştır. Abdullah bin Ömer, Şabi, İmam Mâlik ve Şâfiî hazretlerine göre bu yasak yalnız kırlara aittir. Ebû Eyyûb ve Süfyan Sevrî ise bu yasak hem kırda, hem de evlerde bulunan helâlara şumullüdür dediler. Hattabi Merhum da bu yasağın kırlara ait olduğu görüşündedir. Çünkü onüç nolu hadiste Hz. Câbir’in, Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in vefatından bir sene önce helâda kıblye karşı döndüğünü gördüm” diye rivâyet ettiği hadis ile, bu hadisleri telif etmek ancak böyle mümkündür diyor. Hanefî mezhebine göre hem evlerdeki helâlarda, hem de kırlarda büyük ve küçük abdest bozarken kıbleye karşı dönmek tahrimen mekruhtur. (el Menhel c. 1, s. 39-40-41)
8 – Ebû Hüreyre radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre; Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Ben sizin babanız yerindeyim size (gereken herşeyi) öğretiyorum. Sizden biriniz abdest bozmaya gittiğinde önünü ve arkasını kıbleye çevirmesin, sağ eliyle de taharetlenmesin.” Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem üç taş kullanmayı emreder, kemik parçası ve hayvan pisliğiyle silinmekten nehy ederdi. [30]
9 – Ebû Eyüb radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre; Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Helâya vardığınızda büyük abdest bozarken de küçük abdest bozarken de kıbleye dönmeyin, lakin doğuya veya batıya dönün.” “Ebû Eyyûb diyor ki: Biz Şam’a geldiğimizde kıbleye karşı yapılmış tuvaletler bulduk, oralarda (hacet anında) yan döner (bundan dolayı) Allah’a istiğfar ederdik. [31]
İZAH
Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem Ümmetini terbiyede, onların babaları durumunda idi. Bir baba oğluna, bir anne kızına, terbiye hususunda her şeyi öğrettiği gibi, Peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellem de ümmetine her şeyi öğretirdi. Hadis-i şerifte, ya şark’a veya garb’a dönün buyruluyor. Bu emir kıble, doğularına veya batılarına gelmeyenler içindir. Kıble doğularına veya batılarına gelenler ise yönlerini başka tarafa çevireceklerdir.
10 – Ma’kıl bin Ebû Ma’kıl el-Esedi radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre o demiştir ki: Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem bizi büyük ve küçük abdest bozarken iki kıbleye (Kâ’be ve Mescid-i Aksa) dönmekten nehyetti. [32]
11 – Mervân’ül-Asfar’dan rivâyet edildiğine göre o şöyle demiştir: İbn-i Ömer’i, devesini kıbleye karşı çökertip sonra kendisi de çömelerek aynı tarafa bevlederken gördüm. – Ey Abdurrahman’ın babası böyle (kıbleye karşı bevletmen) yasak değil mi? dedim. – Evet, kırda bu yasaklandı ancak kıble ile aranda bir sütre olursa Mahzûru yoktur, dedi.
İZAH
Hadis metninde geçen Rahile, erkek olsun dişi olsun binmek için kullanılan deveye denir. (Avn’ül-Ma’bud c. 1, s. 7) Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem Efendimiz Medine’ye hicret ettikten sonra bir buçuk sene kadar Kudüs’e karşı dönerek namaz kıldı. Bilâhere Kâ’be’ye dönmesi emredildi. Bir müddet için de olsa, Müslümanlara kıble olan Mescid-i Aksa’nın hürmetini muhafaza için, abdest bozarken oraya karşı dönmekten de nehy edilmiştir.