ÜÇÜNCÜ FEN · İKİNCİ BÂB · İKİNCİ FASIL · Üçüncü Madde
Üçüncü Madde
Uykuyu azaltmayı, gece kalkmayı, âriflerin uykusunu ve avâmın gafletini
bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki Allah dostları şöyle demişlerdir: Uykuyu
azaltmak, Mevlâ’ya yönelmede çok önemlidir. Çünkü avâmın uykusu,
gaflet ve kendini kaybetmedir. Gaflet ise gönülde bir karanlıktır. İrfan
yolunun yolcusuna, gece uyumak haramdır. Çünkü onun arzusu, hiç
uyumayan ve damia hayy u kayyûm olan Allah tealadır.
Şiir
1-Da‘i’n-nevme inne’n-nevme li’l-fazli hâdim
Ve lâ-terza min-dunyâke bi’l-ekli ve’n-nevmi
2-Fe-kun sâhiran bi’l-leyli ve’tlub me‘âliyen
İzâ-kunte tercû en-tesûde ale’l-kavmi
Şiir (in tercümesi)
1-Uykuyu bırak, çünkü uyku fazîletleri yok eder. Yemek ve uyku ile
dünyalığa râzı olma.
2-Seherde uyanık ol ve yüksek dereceleri iste. Umudun varsa, ortalık
kararınca (istemeye yönel.)
Fakat ârifin uykusu, murâkabe [292] ve müşâhadedir, [293] ruhlar ile tanışıp
buluşmadır, ahbap ve yârân ile bir araya gelmedir, özlediklerine
kavuşmadır.
Seher, âşıklara nimettir. Uyku, elemden istirahattir. Seher, iki hayatın
biridir. Açlık ve seher ile gönül diri olur. Seher, ibadetlerin özü ve
gözbebeğidir. Seher vaktinde uyanık olmak, saadet işaretidir. Allah’ı
zikrederek seherde ibadet etmek, ebrârın ibadeti ve ahrârın âdetidir. Allah’ı
zikrederek seher vaktinde uyanık kalmak, ilâhî sanata müştak olanların
işinin esası olup, âşıklara büyük devlettir. Allah’ı zikrederek geceyi uyanık
geçirmek, evliyâ ve asfiyânın kârıdır. Allah’ı zikrederek geceyi uyanık
geçirmek, evliyânın neşe ve sevinç kaynağıdır. Allah’ı zikrederek geceyi
uyanık geçirmek, erenler (ricâl) için ganimet, abdâl [294] için fırsattır. Allah’ı
zikrederek geceyi uyanık geçirmek mukarrebûnun işinin aslı, asfiyânın
ravzasıdır. Allah’ı zikrederek geceyi uyanık geçirmek, âriflerin hediyesi ve
kâmillerin hazinesidir.
Nazm
1-Çün gelür şeb vakt-i halvet-gâh olur
Kıble-i uşşâk vech-i mâh olur
2-H v âbı koy mehtâb iken ey meh-perest
Mâhdan âgâh ana hem-râh olur
3-Uyku bahrinde kamu halk olsa lâ
Uykusuzlar vakti illa’llâh olur
4-Âşık eyler ârzû şeb halvetin
Kim ana şeb vuslat-ı nâ-gâh olur
5-Dâne-i cân cism ile çün kâhdır
Cism uyursa, dânesi bî-kâh olur
6-Kulların şeb kîl ü kâli gark olup
Vakt-i ilhâmât-ı şâhinşâh olur
7-Şeb nüzûl eyler çü sultân tahtına
Cümle söz Hakkı o dem kütâh olur
Günümüz Türkçesiyle
1-Ne zaman gece gelse, halvet vakti olur. Âşıkların kıblesi, ayın yüzü gibi
parlak olur.
2-Mehtap varken uykuyu bırak; ey ay tutkunu! Aydan haberi olan, ona
yoldaş olur.
3-Uyku deryasında bütün halk “lâ” [yok hükmünde] olsa; uykusuzların
vakti, “illallah” (yalnız Allah var) olur.
4-Âşık, gece olunca halveti arzu eder ki geceleyin ona ansızın vuslat olur.
5-Beden buğdayı bu cisimle saman yığını gibidir. Cisim uyursa, o dâne
yersiz/gereksiz kalır.
6-Kulların geceleri dedikodularla boğulup gider de, pâdişâhlar
pâdişâhının ilham vakti olur.
7-Gece vakti iner çünkü Sultan tahtına. Bütün sözler Hakkı, o zaman
kısacık olur.