TAHARET BÖLÜMÜ · 80 – UYUMAKTAN DOLAYI ABDEST ALMAK
199 – Abdullah bin Ömer radıyallahu anh’dan: Rasûlullah sallallahu aleyhi
ve sellem bir gece yatsı namazından meşgul edildi. Biz de camide yattık
uyandık, tekrar yattık tekrar uyandık, yine yattık sonra yanımıza çıktı:
“Sizden başka namazı bekleyen yok,” buyurdu. [159]
İZAH
Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem Efendimiz, harp için ordu
hazırlıyordu, yatsı namazına gelemedi. Cemaatten bir kısmı Rasûl-i Ekrem
gelir diye camide yattı beklediler. Bu arada bir kaç defa uyudu uyandılar.
Sonra Rasûl-i Ekrem geldi. onlara sizden başka namazı bekleyen yok
buyurdu.
200 – Enes bin Mâlik radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre şöyle
demiştir:
Rasûlullah Aleyhisselâm’ın ashâbı yatsının tam vaktini beklerken başları
(uyuklamaktan) eğilirdi de, sonra kalkar abdest almadan namaz kılarlardı.
Ebû Dâvud dedi ki: Şu’be, Katâde’den rivâyetinde ziyade edip dedi ki;
Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’ın zamanında biz uyur, başlarımızı
eğerdik.
İbn-i Ebi Arube bu hadis-i Katâde’den başka bir lafızla rivâyet etti.
201 – Enes bin Mâlik radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre şöyle
demiştir:
Yatsı namazı için kamet yapıldı. Birisi kalktı:
– Ey Allah’ın Rasûl-i benim hacetim vardı, dedi. Rasûlullah sallallahu
aleyhi ve sellem kalktı onunla sessiz konuşurken cemaat veya bazısı uyudu.
Sonra Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem onlara namazı kıldırdı. Sabit el
Benâni rivâyetinde abdesti zikretmedi. [160]
202 – İbn-i Abbas radıyallahu anh’dan şöyle dediği rivâyet edilmiştir:
Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem secde eder, soluk alışı duyuluncaya
kadar uyur, sonra kalkar abdest almadan namaz kılardı. Enes:
Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’e uyudun, abdest almadan namaz
kıldın dedim. Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem:
– “Abdest uzanarak yatanlara lâzımdır,” buyurdu.
Osman ve Hennad: “Uzanarak yatarsa, mafsalları istirahata geçer,”
cümlesini ziyade ettiler.
Ebû Dâvud dedi ki: “Abdest uzanarak yatanlar üzerinedir.” cümlesi hadis-i
münkerdir. Bunu başkası rivâyet etmedi. Ancak Yezid (Ebû Halid) Delâni,
Katade’den rivâyet ettiler. Fakat bu cümleden hiç bir şey zikr etmediler.
İbn-i Abbas: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in kalbi uyumaktan
korunmuştu, dedi.
Aişe radıyallahu anh dedi ki: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle
buyurdu:
“Gözlerim uyur, kalbim uyumaz.”
Şu’be dedi ki: Katade, Ebûl Aliye’den dört hadis işitti, onlar da,
1 – Yunus bin Metta hadis-i,
2 – Namaz hakkında İbn-i Ömer hadisi,
3 – Kadılar üçtür hadisi,
4 – İbn-i Abbas’ın “Kendilerine güvenilen kişiler bana bu hadis-i nakletti.
Onlardan biri ve en güvenilir olanı Hz. Ömerdir.” diye başlayan hadisidir.
İZAH
Ebû Dâvud dedi ki: Yezid el-Dellâni hadisini, Ahmed bin Hanbel’e söyledi.
Hadisin zaifliğinden dolayı beni azarladı ve:
– Yezid Dellâni’ye ne oluyor ki, Katade’nin ashabı arasına giriyor, dedi. Ve
hadise kıymet vermedi.
1 – Yunus bin Metta hadisi:
– “Hiç bir kula ben Mettâ oğlu Yunus aleyhisselâm’dan hayırlıyım demek
yakışmaz.”
2 – Namaz hakkında İbn-i Ömer hadisi,:
Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem sabah namazından sonra güneş
doğana kadar, ikindi namazından sonra güneş batana kadar namaz
kılmaktan nehyetti.
3 – Kadılar üçtür, Biri cennettedir, ikisi cehennemde, cennette olan, bir
adam ki, hakkı bildi, onunla hükmetti.
Bir adam ki hakkı bildi, hükümde zulm etti, o, cehennemdedir.
Bir adam ki, cehaletle nâsa hükm etti, o da cehennemdedir.
203 – Ali bin Ebû Talib radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre şöyle
demiştir:
Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem “Gözler oturağın bağıdır. Kim uyursa
abdest alsın,” buyurdu. [161]
İZAH
Seh: Dübür demektir. Yeni terimle anüs deliğidir.
Vika: Ağız bağı demektir. Kırba, dağarcık ve tulumların ağızlarına bağlanan
bağa vika denir. Anüsün açılıp kapanmasını sağlayan kaslara da bunu
söylemek mümkündür.
Uykunun abdesti bozup bozmayacağı hakkında ilim adamları ihtilâf ettiler,
bu mevzuda dokuz guruba ayrıldılar.
1 – Uyku hiç bir halde abdesti bozmaz dediler, 200 nolu Hz. Enes hadis-i ile
istidlal ettiler.
2 – Ne halde olursa olsun uyku abdesti bozar dediler. Saffan bin Assal’in
rivâyet ettiği: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem “Biz seferde
olduğumuz zaman mestlerimizi üç gün üç gece çıkarmamamızı emretti,
ancak cünüblükten dolayı çıkarmak müstesna. Lâkin büyük abdestten,
küçük abdestten ve uykudan çıkarmayın” hadisidir.
3 – Çok uyku bozar, azı bozmaz, uykunun kendisi abdesti bozmaz amma
abdestin bozulmasına sebeptir.
4 – Namaz içinde ve namaz dışında, rükû ve secdede, sünnet üzere uyunursa
abdest bozulmaz. Uzanarak veya dayanarak uyunursa bozulur. İmâm-ı
Azam hazretlerinin Şâfiî hazretlerinin görüşü de budur.
5 – Rükûda ve secdede olanın uyuması bozar. Ahmed bin Hanbel’in görüşü
de budur.
6 – Uyku abdesti bozar. Ancak rükû yapanın ve secde edenin, uyuması
bozmaz.
7 – Ancak secde edenin uyuması bozar.
8 – Namazda uyumak bozmaz, namaz haricinde uyumak bozar.
9 – Makat yere iyice yapışık olarak uyumuşsa bozulmaz. İster namazda
olsun, ister namaz haricinde olsun abdest bozulmaz.
İmâm-ı Azam Hz. ve Şâfiî hazretlerinin görüşü böyledir. (Avnul Mabud c.
1, s. 83)
Uyku gaflet anıdır. Göz yumulunca beden istirahata geçer. Anüs bağı olan
kaslar gevşer, yellenmek ihtimali doğar.
Rasûl-i Ekrem sallallahu aleyhi ve sellem’in uyumasının abdestini
bozmaması, gözü yumulsa da kalbinin uyumamış olmasındandır. Veya
yatarken uzanıp yatmamış olmasındandır.
Ashab-ı kirâmın uyudukları halde abdest tazelemeden namaza durmaları, ya
oturakları üzerine uyumuş olmalarından veya abdestin bozulmasına sebep
olan, yellenmenin meydana geldiğine kesin bilgileri olmadığı içindir.