VE FEY’ BÖLÜMÜ · 18 – ATIYYE DEFTERİ TUTMAK
2960 – Abdullah bin Ka’b bin Malik el-Ensâri radıyallahu anh’dan şöyle rivâyet edilmiştir: Ensardan bir ordu, kumandanları ile beraber İran topraklarında idi. Halbuki Hazreti Ömer her sene (geriden bir ordu gönderip sınırdakileri geri çağırarak) orduyu değiştirirdi. Ömer radıyallahu anh (atiyye ile uğraşırken) onları değiştirmek fırsatı bulamadı. Değişme müddeti geçince sınırda bulunanlara (geriden gelecekleri beklemek ağır geldi) geri döndüler. Hazreti Ömer de onlara sert bir şekilde çıkıştı ve tehdit etti. Halbuki onların hepsi Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in ashabından idiler. Şöyle dediler: Ya Ömer, sen bize ilgisiz kaldın. Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in ordunun birinin öbürünü değiştirmesi emrini bize uygulamayı terk ettin (biz de döndük dediler).”
2961 – Adiy bin Adiyyi’l-Kindî’nin oğlundan şöyle rivâyet edilmiştir: Ömer bin Abdulaziz (memurlarına şöyle bir mektup yazdı: Her kim harpsiz olarak ele geçen ganimetlerin nereye sarf edildiğini soracak olursa şunu iyi bilsin ki, bu ganimetlerine sarf yeri Ömer bin el- Hattab’ın kararlaştırıp mü’minlerin de Nebi sallallahu aleyhi ve sellem’in; “Allah hakkı Ömer’in dili ve kalbi üzerinde sabit kılmıştır” sözüne uyarak adalete uygun bulduğu yerlerdir. Hazreti Ömer feyden müslümanlara bağış verilmesine hükmetmiş, gayr-i Müslimlere de kendilerinden alınacak cizye karşılığında eman verilmesini kararlaştırmış ve bu cizyeden beşte bir vergiyi almamış, ganimet de kılmamıştır.
İZAH
Gayr-i Müslimlerden harpsiz olarak alınan vergiler, hazreti Ömer devrinde divan denen deftere yazılmış kimselere muharip olduklarına göre tevzî ettirdi, bu malların beşte birini beytülmale ayırmadı. Gayri Müslimlerden alınan cizye ve haracı da senede bağlandı, onlarla anlaşma yaptı.
2962 – Ebû Zer radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre şöyle demiştir: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in şöyle buyurduğunu işittim: “Gerçekten Allah (c.c) hakkı Ömer’in diline koydu. Ömer o hakla konuşur.” [631]