-2. CİLT- · 316 – GECE NAMAZI
1334 – Aişe radıyallahu anha’dan: “Peygamber sallallahu aleyhi vesellem
gece on rekat (nafile) kılar, bir rekat daha ilavesiyle vitri de îfâ eder (şafak
atınca) sabahın iki rekat sünnetini de kılardı. Bunların hepsi onüç rekat
tutardı.” [292]
Peygamber Efendimizin kıldığı onüç rekattan, üçü vitir, ikisi sabahın
sünneti, sekiz de teheccüt idi. Müezzin, sabah namazında ezanı bitirince
kalkar iki rekat namaz kılar, sonra sağ tarafına müezzin ona gelene kadar
yatardı.
1335 – Aişe radıyallahu anha’dan: “Peygamber sallallahu aleyhi vesellem
gece onbir rekat namaz kılardı. Bunlardan bir rekatıyla vitri tamamlar ve bu
bir rekattan ayrılınca sağ tarafı üzerine yatardı. [293]
1336 – Aişe radıyallahu anha’dan: “Peygamber sallallahu aleyhi vesellem
yatsı namazıyla şafağın atması arasında onbir rekat namaz kılar, her iki
rekatta selam verir, onbirinciyi tek olarak kılardı. Secdede sizden birinizin
elli ayet okuyacağı kadar başını kaldırmadan dururdu. Müezzin, sabah
namazının ilk ezanını bitirip, sükût ettiği vakit kalkar, kısaca iki rekat
namaz kılar, sonra müezzin kendisine gelene kadar sağ tarafı üzerine
yatardı. [294]
1337 – İbn-i Şihab ez-Zührî (bir önceki hadisin) manasını senediyle birlikte
rivâyet etmiştir. Bu hadisin metnini râvî Süleyman bin Dâvud şöyle nakletti:
Onbirinci rekatı tek olarak vitir yapardı. Peygamber sallallahu aleyhi
vesellem başını kaldırmadan sizden biriniz elli ayet okuyacak kadar secdede
kalırdı. [295]
Müezzin sabah ezanını okuyup da sabah namazı vakti kendisine malum
olunca… Sonra râvî Süleyman bin Dâvud bir önceki hadisin kalan metninin
manasını rivâyet etti ve dedi ki: Bu hadisi râvîlerinin bir kısmı bir
kısmından farklı ilavelerle rivâyet ettiler.
1338 – Aişe radıyallahu anha’dan rivâyet edildiğine göre şöyle demiştir:
“Peygamber sallallahu aleyhi vesellem gece on üç rekat namaz kılar, beş
rekatını vitir yapardı ve en son rekatta oturup da selam verinceye kadar bu
beş rekatın hiçbirinde oturmazdı. [296]
1339 – Aişe radıyallahu anha’dan rivâyet edildiğine göre şöyle demiştir:
“Peygamber sallallahu aleyhi vesellem gece on üç rekat kılar. Sabah ezanını
işitince hafif iki rekat (sabahın sünnetini) kılardı.
1340 – Aişe radıyallahu anha’dan şöyle rivâyet etmiştir:
“Peygamber sallallahu aleyhi vesellem gece on üç rekat (namaz) kılardı.
Sekiz rekatı kılınca (dokuzuncuyu) vitir yapar sonra kılardı. Müslim bin
İbrahim diyor ki: Vitirden sonra oturduğu yerden iki rekat kılardı. Sonra her
iki râvînin rivâyeti şu şekilde birleşti. Rükûa varmak murat edince, kalkar
rükû ederdi. Sabah ezanı ile ikamet arasında iki rekat (sünnet) kılardı.” [297]
1341 – Seleme bin Abdurrahman radıyallahu anh’dan rivâyet edilmiştir.
Peygamber sallallahu aleyhi vesellem’in eşi Hz. Aişe’ye: “Rasûlullah
Ramazan’da nasıl namaz kılardı?” diye sordu.
Aişe radıyallahu anha:
– “Peygamber sallallahu aleyhi vesellem Ramazan’da ve hanesinde (gece
namazlarını) onbir rekattan ziyâde kılmazdı. Dört rekat kılardı fakat onun
ne güzelliğini ne de uzunluğunu sorma. Sonra dört rekat daha kılardı. Onun
da güzelliğini ve uzunluğunu sorma, daha sonra da üç rekat kılardı.”
Aişe radıyallahu anha’dan:
– “Ey Allah’ın Rasûlü salatı vitri kılmadan önce uyuyor musun?” dedim.
Rasûlullah: “Ey Aişe, benim gözlerim uyur, kalbim uyumaz.” cevabını
verdi. [298]
İZAH
Peygamber sallallahu aleyhi vesellem Efendimiz, geceleri kıldığı onbir
rekatı üçe bölerdi. Dördünü kılar, selam verir, tekrar 4 rekat kılar, selam
verir, sonunda da üç rekat kılar selam verirdi.
1342 – Sa’d bin Hişâm radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre şöyle
demiştir:
“Ailemi boşadım. Medine’de bana ait olan akarımı satıp parasıyla silah
alarak harbe gitmek için Medine’ye geldim. (Yolda) Rasûlullah’ın
ashabından bir cemaate rast geldim. Onlar (bana) bizden altı kişilik bir
gurup, “O senin yaptığını yapmak istediler de Rasûlullah onları bu işten
nehyetti,” ve kendilerine:
“Sizin için Rasûlullah’ta iyi bir örnek vardır,” ayetini okudu dediler. İbn-i
Abbas’ın yanına vardım ve Peygamberimizin vitrinden sordum. İbn-i
Abbas, “Rasûlullah’ın vitrini herkesten daha iyi bilen Aişe radıyallahu
anha’yı sana salık veririm. Ona git, dedi. Ben de Aişe radıyallahu anha’ya
geldim, gelirken Hakim bin Eflah’ın bana uymasını istedim. Berâber
gelmekten çekindi. Ona, “Allah aşkına” diyerek ısrar ettim. Bunun üzerine
Hakim: Benimle Hz. Aişe’ye geldi. Hz. Aişe’nin yanına girmeye izin
istedik.
Aişe radıyallahu anha:
– O kim? (Hakim de) Hakim bin Eflah, dedi. Aişe yanındaki kim?
Eflah: Sa’d bin Hişam dedi.
Aişe radıyallahu anha:
– Uhud günü öldürülen Amr’ın oğlu mu? dedi.
Hişam:
– Evet, dedi.
Aişe radıyallahu anha:
– Amr ne iyi bir insandı. Ben:
– “Ey mü’minlerin annesi bana Rasûlullah’ın ahlakından haber ver,” dedim.
Aişe radıyallahu anha:
– “Sen hiç mi Kur’an okumadın? Rasûlullah’ın ahlakı Kur’an’dan ibaretti,”
dedi. Ben:
– “Rasûlullah’ın gece namazından haber ver,” dedim. Aişe radıyallahu
anha:
– Sen (Müzzemmil sûresini) okumadın mı? buyurdu. Ben:
– Evet okudum, dedim. Aişe radıyallahu anha:
– Bu sûrenin evveli inince ashap ayakları şişene kadar ayakta ibadet ettiler.
Sûrenin son kısmı on iki ay semada tutuldu. Sonra sûrenin sonu indirildi.
Gece namazları farzlardan sonra nafile oldu.
– Hişam:
– “Bana Rasûlullah’ın vitrini anlat,” dedim. Aişe radıyallahu anha:
“Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem vitri sekiz rekat kılardı ve yalnız
sekizinci rekatta oturur da sonra kalkar bir rekat daha kılardı. Ancak
sekizinci ve dokuzuncu rekatta otururdu da yalnız dokuzuncuda selam
verirdi. Ey oğulcuğum (bu dokuzdan) sonra Rasûlullah oturduğu yerden iki
rekat daha kılardı. O (vitrin) onbir rekatı, yaşlanıp şişmanlayınca vitiri yedi
rekat kıldı. Altıncı ve yedinci rekatlarda oturur, yedinci de selam verirdi.
Sonra oturduğu yerden iki rekat daha kılardı. (Vitir) dokuz rekat olurdu. Ey
oğulcuğum. Rasûlullah hiçbir geceyi sabaha kadar ibadetle geçirmedi.
Kur’an’ın tamamını bir gecede okumadı. Ramazan’dan başka hiçbir ayı
tamamen oruçlu geçirmedi. Bir namazı kılmaya başlarsa ona devam ederdi.
Uyku galebe ederek gece uyusa gündüz on iki rekat namaz kılardı,” dedi.
Hişam:
İbn-i Abbas’a geldim. Aişe radıyallahu anha’ın sözlerini ona anlattım.
İbn-i Abbas: “Yemin olsun şu hadisin ta kendisidir. Eğer Aişe radıyallahu
anha ile konuşsa idim “Ona varır bu hadisi bizzat kendi ağzından
dinlerdim,” dedi.
Hişam dedi ki: Ben de ona: “Eğer senin Aişe radıyallahu anha ile
konuşmadığını bilseydim, sana haber vermezdim.” dedim. [299]
1343 – Katade radıyallahu anh’dan:
Bir önceki hadisin benzeri aynı senetle rivâyet olunduğuna göre dedi ki:
“Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem sekiz rekat (gece namazı) kılardı.
Yalnız sekizincide otururdu. Aziz ve Celil olan Allah’ı zikrettikten sonra da
duâ eder ve duayı müteakip bize işittirecek şekilde selam verirdi. Selam
verdikten sonra da oturduğu yerden iki rekat namaz kılardı. Bir rekat daha
ayrıca kılardı. Ey oğulcuğum! İşte Rasûlullah’ın (gece) kıldıklarının yekûnu
on bir rekat olurdu.
Rasûlullah yaşlanıp şişmanlayınca yedinciyi de tek kılardı. Selamdan sonra
oturduğu yerden iki rekat daha kılardı. Önceki hadisteki müşâfehe
kelimesine kadar aynı manâda rivâyet etti.
1344 – Saîd (bin Ebî Arûbe) radıyallahu anh şöyle rivâyet etmiştir:
Şu (önceki) hadisi rivâyet etti ve Yahya bin Said’in dediği gibi, “Rasûlullah
selam verir de selamını bize işittirirdi,” dedi.
1345 – İbn-i Beşşar Yahya bin Said’in hadisinin benzerini söyledi. Şu kadar
ki o şöyle dedi. “Bir kere selam verir, bize de işittirirdi.”
1346 – Zürâre bin Evfâ radıyallahu anh’dan şöyle rivâyet edilmiştir:
Aişe radıyallahu anha’ya Peygamber Efendimizin gece içerisindeki
namazından soruldu da Aişe radıyallahu anha:
“Rasûlullah yatsı namazını cemaatle kılardı. Sonra ehline döner, evde dört
rekat kıldıktan sonra döşeğine girerdi. Misvakı hazır, abdest suyu baş
ucunda örtülü bir halde Allah (c.c) onu gece uyandıracağı ana kadar yatar
(kalkınca) misvak kullanır. Ve abdestini alır, namaz kılacağı yere doğrulur
sekiz rekat namaz kılardı. Bu rekatlarda Fatiha ve Kur’an’dan bir sûre ve
Allah (c.c)’ın dilediğini okurdu. Bu sekiz rekatın sekizinci rekatın kâdesine
kadar, hiç oturmaz, selam da vermezdi. Dokuzuncu rekatta da okur, sonra
oturur, Allah’ın duâ etmesini dilediği dualarla duâ eder, Rabbinden ister ve
istemeğe rağbet ederdi. Şiddetlice selam verir, nerde ise selamının
şiddetinden ehl-i beytini uyandırırdı.
Yine oturduğu yerden Fatihayı okur, oturduğu yerden rükûa varır, ikinci
rekatta da okur, oturduğu yerde rükû ve secde yapar. Sonra Allah’ın dilediği
dualarla yalvarır selam verir, kalkardı. Rasûlullah Efendimiz
şişmanlayıncaya kadar böyle devam etti. (İhtiyarlayıp da şişmanlayınca)
dokuz rekattan ikisini noksan olarak ve iki rekatını da oturarak olmak üzere
vefatına kadar altı yedi rekat kıldı.”
1347 – Behz bin Hakim radıyallahu anh’dan, geçen şu hadisi aynı isnatla
rivâyet ederek:
– “Rasûlullah yatsıyı kılar, sonra döşeğine yerleşirdi, dedi. (Önceki hadiste
geçen) dört rekatı zikretmedi ve hadisi böylece sevk ederek rivâyetinde dedi
ki: “Rasûlullah kıraat, rükû ve sücûdu birbirine müsâvî olacak şekilde sekiz
rekat kılar, yalnız sekizinci rekatın başında otururdu, oturur selam vermeden
doğrulur, bir rekat daha kılar, bu tek rekatı da vitir yapardı. Sonra sesini
yükseltir de selam verir. Hatta bizi bile uyandırırdı. Sonra râvî aynı manada
hadisi sevk etti.
1348 – Mü’minlerin annesi Aişe radıyallahu anha’dan şöyle rivâyet
edilmiştir:
Peygamber sallallahu aleyhi vesellem’in namazı hakkında ona soruldu da
Aişe radıyallahu anha:
– “Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem cemaate yatsı namazını
kıldırdıktan sonra ehline gelir. Dört rekat kıldıktan sonra yatağına
yerleşirdi,” dedi. Ve hadisi sonuna kadar sevk etti. Fakat (kıraat, rükû ve
secdeleri birbirine denk kılardı) lafzını bir de selamda (bizi uyandırana
kadar şiddetle selam verirdi) lafzını zikretmedi.
1349 – Aişe radıyallahu anha’dan:
Bir önce geçen şu hadis-i şerif rivâyet edildi. Bu hadis isnadında önceki
hadisler kadar tamam değildir.
1350 – Aişe radıyallahu anha’dan şöyle rivâyet edilmiştir:
“Peygamber sallallahu aleyhi vesellem geceleri on üç rekat namaz kılar,
dokuzuncuyu tek kılardı veya Aişe validemiz buna benzer bir şey söyledi ve
oturduğu yerden iki rekat kılar, sabahın sünnetini de ezanla ikamet arasında
kılardı.”
1351 – Aişe radıyallahu anha’dan şöyle rivâyet edilmiştir:
“Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem (önceleri) dokuz rekat ile vitir
yapardı. Sonra yedi rekat ile vitir yaptı. Vitirden sonra oturduğu yerden iki
rekat namaz kılar ve o rekatların her ikisinde de kıraatte bulunurdu. Rükû
yapmak isteyince ayağa kalkar, rükûda bulunur, sonra da secde ederdi. Ebû
Dâvud diyor ki:
– Şu iki hadisi Halid bin Abdullah el-Vâsıtî, Muhammed bin Amr’dan
aynını rivâyet etti ve o rivâyette Alkama bin Vakkas dedi ki:
– “Ey anne! Rasûlullah o iki rekatı nasıl kılardı, deyip hadisin manasını
zikretti. [300]
1352 – Sa’d bin Hişam radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre şöyle
demiştir:
Medine’ye geldim. Hz. Aişe’nin yanına vardım, “Rasûlullah’ın namazını
bana haber ver,” dedim. Aişe radıyallahu anha:
– “Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem yatsı namazını cemaate kıldırır,
sonra döşeğine girer, uyurdu. Gece yarısı olunca, hâcete çıkar, suyunu alır,
abdest alır, sonra mescide girer, sekiz rekat namaz kılardı. Hayalime,
Rasûlullah’ın kıraat, rükû ve secdeleri birbirine denk yaptığı geliyor. Bir
rekat daha kılar, onunla da vitir yapmış olurdu. Sonra da oturduğu yerden
iki rekat daha kılar, sonra yanını yere koyardı. Çok kere Hz. Bilal gelir
namazın (farzını) hazır olduğunu ona ilâm ederdi. Sonra hafif gözlerini
yumardı. Bazen de Bilal kendisine namazı haber vermeden önce uyuklayıp
uyuklamadığında şüphe ederdim. Rasûlullah yaşlanıp şişmanlayana kadar
gece namazlarına böyle devam ederdi. (Hz. Aişe) Hz. Peygamber’in biraz
da şişmanlığından bahsetti. (Daha sonra Sâ’d bin Hişam) bir önceki hadisi
bütünüyle rivâyet etti. [301]
İZAH
Azenehu: Ona ilâm ederdi.
Ağfa: Gözlerini yumardı.
1353 – İbn-i Abbas radıyallahu anh’dan şöyle rivâyet edilmiştir:
Bir gece Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem evimde yatmıştı.
Rasûlullah’ın gece kalkıp misvak kullanıp, “Göklerin ve yerin
yaratılmasında gece ve gündüzün değişmesinde akıl sahipleri için alâmetler
vardır.” (Âl-i İmran sûresi, 189) ayetlerini okuyarak abdest aldığını gördüm.
Sûreyi sonuna kadar okudu. Sonra kalktı. Kıyam, rükû ve secdelerini
uzatarak iki rekat namaz kıldı. Sonra namazdan ayrıldı, nefes alıp verişi
işitilecek kadar uyudu, sonra her iki rekatta bir, aynı şeyi yaparak üç defada
altı rekat namaz kıldı, fakat her defasında misvak kullanır, abdest alır ve o
ayetleri okurdu. Sonra vitri kılardı. (Râvîlerden) Osman bin Ebî Şeybe
(rivâyetinde) “vitri üç rekat kılardı,” dedi.
Rasûlullah’a müezzini gelir (haber verirdi). Rasûlullah da namaza çıkardı.
(Râvîlerden) İbn-i İsa rivâyetinde Rasûlullah vitri kılardı ve şafak atınca
ona Hz. Bilal gelir namazın (farzına) ilâmda bulunurdu da Rasûlullah
sabahın iki rekat sünnetini kıldıktan sonra camiye çıkardı. Râvîlerden
Osman bin Ebî Şeybe ile Muhammed bin İsa Rasûlullah’ın şunu
söylediğinde ittifak ettiler: “Ey Allah kalbimde nur, dilimde nur, kulağımda
nur, gözümde nur, arkamda nur, önümde nur, üstümde nur, altımda nur kıl!
Allah’ım benim nurumu büyüt,” buyururdu. [302]
1354 – Husayn radıyallahu anh’dan:
Bu hadisin benzeri rivâyet edildi. “Nûrumu büyüt Allah’ım,” dedi.
1355 – Hz. Abbas’ın oğlu Fadl radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre
şöyle demiştir:
Rasûlullah’ın (gece) namazını nasıl kıldığını görmek için bir gece evinde
yattım. Rasûlullah kalktı. Abdest alıp iki rekat namaz kıldı. Kıyamı rükûu
kadar, rükûu da secdeleri kadar idi. Sonra uyudu.
Uyanınca abdest aldı. Misvak kullandı. Âl-i İmran sûresinden (göklerin ve
yerin yaratılmasında, gece ve gündüzün değişmesinde, akıl sahipleri için
alâmetler var) ayetlerinden başlayarak beş ayet okudu. On rekat kılana
kadar ikişer ikişer bu şekilde devam etti. Sonra kalkıp bir rekat daha kıldı
ve onunla vitir yaptı. O anda müezzin ezana başladı. Müezzinin ezanını
müteakip Rasûlullah Efendimiz kalkıp, hafif iki rekat namaz kıldıktan sonra
sabahın farzını kılana kadar oturdu.
Ebû Dâvud, İbn-i Beşşar’dan (gelen) bu hadisin bir kısmı bana gizli kaldı,
diyor.
İZAH
Vestenne: Misvak kullandı, demektir.
1356 – İbn-i Abbas radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre şöyle
demiştir:
Bir gece (Rasûlullah’ın ailesi) teyzem Meymûne’nin evinde yatmıştım.
Karanlık basınca Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem de geldi ve beni
kastederek, “O çocuk namazı kıldı mı?” diye sordu. Evdekiler:
– “Evet,” dediler. Hemen yattı. Geceden Allah (c.c)’ın dilediği kadar
geçince kalktı. Abdest aldı. Altı veya beş rekat namaz kıldı. Bunlarla vitir
yaptı.
Ancak sonunda selam verdi.
1357 – İbn-i Abbas radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre şöyle
demiştir:
Bir gece (Peygamberin ailesi) teyzem Haris’in kızı Meymûne’nin evinde
yatmıştım. Peygamber Efendimiz yatsının (farzını) kıldı. Arkasından dört
rekat daha kıldı, uyudu. Sonra kalktı namaza durdu. Ben de soluna durdum.
Beni arkasından döndürdü. Sağına durdurdu. Beş rekat kıldıktan sonra yine
uyudu, hatta soluğunun sesini bile işittim. Kalktı iki rekat daha kıldı, sonra
camiye gidip sabah namazını kıldırdı. [303]
İZAH
Gatıda: Horlamak, nefes alırken boğazın hırıldamasıdır.
Hatıd: Odada uyuyan kimsenin nefesinin ses çıkarmasıdır.
1358 – Saîd bin Cübeyr radıyallahu anh’dan şöyle rivâyet edildi:
İbn-i Abbas Said’e şu kıssada şunları anlattı:
– “Rasûlullah kalktı, ikişer ikişer sekiz rekat namaz kıldı. Sonra beş rekat
tek kıldı. Aralarında da hiç oturmadı,” dedi.
1359 – Aişe radıyallahu anha’dan şöyle rivâyet edilmiştir:
Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem sabahın sünnetiyle birlikte gece on üç
rekat namaz kılardı. (Önce) ikişer ikişer altı rekat kılar, beş rekat ta vitir
kılar, arasında hiç oturmaz, ancak sonunda otururdu. (İki de sabahın
sünneti, on üç rekat olurdu).
1360 – Urve radıyallahu anh’dan, o da Aişe radıyallahu anha’dan şöyle
rivâyet etmişlerdir:
Hz. Aişe, Urve’ye Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem’in sabahın sünneti
dahil gece on üç rekat namaz kıldığını haber verdi. [304]
1361 – Aişe radıyallahu anha’dan şöyle rivâyet edilmiştir:
Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem yatsıyı kıldı. Arkasından ayakta sekiz
rekat daha namaz kıldı. İki rekat da ezanla ikamet arasında kıldı. Bu iki
rekatı hiç terk etmezdi.
Cafer bin Müsafir rivâyetinde Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem ezanla
ikamet arasında oturarak iki rekat kıldı,” diyor. (câlisen/oturarak) kelimesini
ziyâde etti. [305]
1362 – Abdullah bin Ebî Kays radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre
şöyle demiştir:
Hz. Aişe’ye Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem kaç rekat vitir kılardı,
diye sordum. Aişe radıyallahu anha:
– “Yedi, dokuz, onbir ve on üç rekattır. Yediden aşağı ve onüçten ziyâde
vitir kılmazdı,” dedi.
Ebû Dâvud diyor ki:
– Ahmed bin Sâlih, rivâyetinde, “Sabah namazından önce kıldığı iki rekatla
vitirde bulunmazdı” lafzını ziyâde etti.
Ben Aişe’ye, “vitir kılmaz mıydı?” dedim. Aişe radıyallahu anha: “Vitiri
terk etmezdi,” dedi. Ahmed rivâyetinde altı ve üç daha (dokuz kılardı)
lafzını zikretmedi.
İZAH
Dört ve üç; önce dört rekat teheccüd kılar, sonra üç rekat vitir yapardı. Altı
ve üç: Önce altı rekat teheccüd kılar sonra üç rekat vitir kılardı. Sekiz ve üç
önce sekiz rekat teheccüd kılar, sonra üç rekat vitir kılardı. Önce on rekat
teheccüd kılar, sonra üç rekat daha kılardı. Teheccüdü değişik sayıda
kılması vaktin durumuna ve kıraatin durumuna göredir. Vitrin üç rekat
olarak kararlaşmasından önce değişik olarak vitir kıldığı rivâyeti dikkate
alındığında rivâyetler de geçen vitir mecâz değil, hakikat olur.
1363 – Esved bin Yezid radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre şöyle
demiştir:
Esved: Hz. Aişe’nin yanına geldi ve Rasûlullah’ın gece namazından sordu.
Aişe radıyallahu anha da:
– “Gece on üç rekat namaz kılardı. Sonraları (yaşlanınca) iki rekatını terkle
on bir rekat kılardı. Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem vefatı günlerinde
geceleri dokuz rekat namaz kılardı. Geceleyin kıldığı namazın sonuncusu
da vitir olurdu.” cevabını verdi.
1364 – Mahreme bin Süleyman radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre:
İbn-i Abbas’ın azatlısı Küreyb ona haber verdi. Küreyb diyor ki:
– “Ben İbn-i Abbas’a “Rasûlullah’ın gece namazları nasıldı,” diye sordum.
İbn-i Abbas:
– Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem teyzem Meymûne’nin nöbetinde
iken bir gece yanında yattım. Rasûlullah gecenin üçte biri veya yarısı
geçinceye kadar uyudu ve uyandı. İçinde su bulunan bir kaba geldi. Abdest
aldı. Ben de onunla berâber abdest aldım. Rasûlullah namaza kalktı. Ben de
kalkıp sol tarafına durdum. Beni sağına durdurdu. Sonra elini başıma
koydu. Beni ikaz edercesine kulağıma dokunur (veya kulağımı çeker)
gibiydi. Hafif iki rekat namaz kıldı. Her rekatında Fatihayı okudu ve selam
verdi. Sonra vitirle berâber on bir rekat namaz kıldı ve yattı. (Sabah) Bilal
ona gelerek “Ey Allah’ın Rasûlü! Namaz vakti geldi,” diye seslendi.
Efendimiz de kalktı. (Sabahın) iki rekat (sünnetini) kıldıktan sonra cemaate
sabahın farzını klıdırdı. [306]
1365 – İbn-i Abbas radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre şöyle
demiştir:
Bir gece teyzem Meymûne’nin evinde yattım. Gece Peygamber sallallahu
aleyhi vesellem kalktı, on üç rekat namaz kıldı. Bunlardan ikisi sabahın
sünneti idi. Her rekattaki kıyamının, “Müzzemmil sûresini” okuyacak kadar
olduğunu tahmin ettim. Râvîlerden Nuh bin Habib, “Bunlardan iki rekatı
sabahın sünnetiydi,” lafzını söylemedi. [307]
Hazertü: Tahmin ve takdir ettim, demektir.
1366 – Zeyd bin Halid el-Cühenî radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine
göre şöyle demiştir:
“Elbette bu gece Rasûlullah’ın namazını gözeteceğim,” dedim. Başımı
Rasûlullah’ın eşiğine veyahut çadırına koydum. Rasûlullah sallallahu aleyhi
vesellem uzatmadan iki rekat namaz kıldı. Sonra uzun uzun iki rekat kıldı.
Arkasından, kendisi bir öncekilere nispetle kısa, ikişer ikişer sekiz rekat
daha kıldı ve sonra vitri îfâ etti, bunların hepsi on üç rekat idi. [308]
İZAH
1334’den 1360 numaralı hadise kadar geçen hadisler, muhtelif râvîler
tarafından nakledilmiş olup bu rivâyetler adet ve kılınış keyfiyeti
bakımından birbirlerinden farklıdırlar. Muhtelif zamanlarda Rasûlullah’ın
gece namazını görenlerin, muhtelif şekillerde rivâyet etmeleri normaldir.
Önceleri Peygamber sallallahu aleyhi vesellem Efendimiz on üç rekat gece
namazı kılardı. Sonra ihtiyarlayınca dokuz rekat, yedi rekat kılmıştır. Bu on
üçten üçü, salat؟i vitir, on rekatı da teheccüd namazı idi. Dokuz rekattan üçü
salat-ı vitir, altısı teheccüd idi. Yukarıdaki rivâyetlerden Peygamber
Efendimizin vitir namazını bir selamla beş rekat, yedi rekat, dokuz rekat, on
bir ve on üç rekat kıldığı da anlaşılıyor. Vitrin bir rekat olarak kılındığı, üç
rekat kılındığında ikide selam verilip, üçüncüsünün tek başına kılındığı
açıkça belirtiliyor.
Peygamber sallallahu aleyhi vesellem Efendimiz kıldığı bu namazların
birbirinden farklı oluşunu nazar-ı itibare alarak imam Şâfiî Hazretleri vitrin
en azı bir rekat, en çoktan azı üç rekat, en fazlası on bir rekat demiştir.
İmam Azam, vitir üç rekat olarak kararlaşmadan önce Peygamber sallallahu
aleyhi vesellem üç, beş, yedi, dokuz, on bir ve on üç rekat kılmıştır. Üç
rekat olarak kararlaştıktan sonra vitri üç rekat kılmıştır. Ve “Üç rekat kılmak
vaciptir” diyor. İmam Şâfiî’ye göre vitir sünnettir. Vitir namazında beş, yedi
ve dokuz rekat kılındığında sonunda bir kere oturup, bir selam vermek
efdaldir. Üç kılındığında iki oturuş ve iki selam daha iyidir, diyor.
Hanefîlerce vitir üç rekattır. İki oturuş ve bir tek selam verilir. Hanbelîlerce
vitrin en azı bir rekat, en çoğu on bir rekattır. Mâlikîlerce vitir bir rekattır.
1367 – İbn-i Abbas radıyallahu anh’dan şöyle rivâyet edilmiştir:
O, bir gece teyzesi ve Rasûlullah’ın ailesi Meymûne’nin yanında yatmıştı.
İbn-i Abbas diyor ki “Ben yastığın enine, Rasûlullah ve ailesi de uzununa
(başımızı koymuş) yatmıştık. Tam gece yarısına veya yarısından biraz
önceye veyahut ta sonraya kadar uyudu. (O vakit) uyandı, uyku eserini
gidermek için elini yüzüne sürüyordu Sonra Âli- İmran sûresinin sonundan
on ayet okudu. Sonra asılı olan su kabı (kırbe)’nın yanına vardı ve ondan
güzelce abdest aldı. Kalktı. Namaz kılıyordu. Abdullah bin Abbas diyor ki:
– Kalktım Rasûlullah ne yaptı ise ben de yaptım, gelip yanına durdum.
Rasûlullah sağ elini başıma koydu, kulağıma da yapıştı, onu ovuşturuyor
(asılıyordu). İki rekat, yine iki rekat, yine iki rekat, yine iki rekat, yine iki
rekat, yine iki rekat kıldı.
Ka’nebî diyor ki; ikişer rekat lafzı altı defa tekrar edilmiştir. Sonra vitri
kıldı ve müezzin gelene kadar yattı. (Müezzin ilâm için gelince) kalktı.
(Sabahın sünnetini) hafifçe iki rekat (evinde) kıldı. Sonra mescide çıkıp
(ashabına) sabah namazını kıldırdı.
İZAH
Bu hadis 1364 rakamıyla geçti.
Şenn: Kırbe demektir.