ALIŞ VERİŞ BÖLÜMÜ · 32 – ZİRAAT ORTAKLIĞININ NEHYİ KONUSUNDA AĞIR HÜKÜMLER TAŞIYAN HADİSLER
3394 – Sâlim bin Abdullah bin Ömer radıyallahu anh’dan, rivâyet edildiğine
göre:
İbn-i Ömer Rafi bin Hadic’in “Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem araziyi
kiraya vermeyi nehyederdi” dediği haberini alıncaya kadar toprağını kiraya
verirdi.
Bir gün İbn-i Ömer, Rafi bin Hadic’e rastgeldi ve, ey İbn-i Hadic, araziyi
kiralamak konusunda Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’den ne rivâyet
ediyorsun, dedi. Rafi, Abdullah İbn-i Ömer’e şöyle dedi: Ben her ikisi de
Bedir harbine iştirak eden iki amcamdan işittim. Ev halkına, “Rasûlullah
sallallahu aleyhi ve sellem araziyi kiralamaktan nehyetti” diye haber
veriyorlardı.
Abdullah dedi ki: Yemin olsun ki ben Rasûlullah sallallahu aleyhi ve
sellem’in sağlığında arazinin kiralandığını biliyorum. Sonra Abdullah,
Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in bu konuda kendisinin bilmediği
yeni bir hüküm vermiş olmasından korkarak arazi kiralamayı terk etti.
Ebû Dâvud dedi ki: Bu hadisi Eyyub Ubeydullah, Kesir bin Ferkat ve Malik
Nafi’den o da Rafi’den o da Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’den rivâyet
etti. Yine bu hadisi Evzâî, Hafız bin İnan’dan, o da Nafi’den, o da Rafi’den
rivâyet etti.
Rafi Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’i dinledim, dedi. Yine böyle bu
hadisi Zeyd bin Ebî Üneyse, Hakem’den o da Nafi’den o da İbn-i
Ömer’den, İbn-i Ömer, Rafi’ye gelerek şöyle dedi: Rasûlullah sallallahu
aleyhi ve sellem’i dinledin mi? Rafi, evet dedi. Yine böyle bu hadisi İkrime
bin Ammar, Ebî Necesî’den o da Rafi bin Hadic’ten, o da amcası Zahir bin
Rafi’den o da Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’den rivâyet etti.
Ebû Dâvud şöyle dedi: Ebû Necaşi, Atâ bin Suhayb’tır. [217]
3395 – Süleymân bin Yesar’dan rivâyet edildiğine göre, Rafi bin Hadic
şöyle demiştir:
Biz Peygamberimizin sağlığında zirâî ortaklık yapardık. Rafi amcalarından
birinin kendisine gelip ve şöyle dediğini söyledi.
Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, bizim için faydalı olan bir şeyi
yasakladı. Ama Allah ve O’nun Peygamberine itaat bizim için daha
faydalıdır. Rafi dedi ki: Biz amcama o yasaklanan nedir dedik? Amcam
şöyle dedi: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, “Kimin arazisi varsa onu
kendisi eksin veya din kardeşine ektirsin. Çıkan mahsulün üçte birine dörtte
birine ve miktarı belli olan bir yiyecek karşılığında kiraya vermesin”
buyurdu. [218]
3396 – Eyyûb radıyallahu anh’dan rivâyete göre şöyle demiştir:
Ya’lâ bin Hakim Süleymân bin Yesar’dan dinledim diyerek, Ubeydullah’ın
aynı anlamdaki isnadını ve hadisini bana yazdı.
3397 – Rafi bin Hadic’in oğlundan, o da babası Rafi’den rivâyet ettiğine
göre şöyle demiştir:
Ebû Rafi, Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in yanından geldi ve şöyle
dedi: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem bizi bize faydalı olan bir işten
(araziyi ortağa ekmekten) nehyetti. Ama Allah ve Rasûlüne itaat bizim için
daha faydalıdır. Sahibi bulunduğu araziden veya kendisine bir zatın ek-biç
diye icârsız verdiği yerden başka yeri ekmekten nehyetti.
3398 – Mücahid’den rivâyet edildiğine göre, Üseyd bin Züheyr şöyle
demiştir:
Rafi bin Hadic bize geldi ve şöyle dedi: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve
sellem size faydalı olan bir işten sizi nehyetti. Allah ve Rasûlüne itaat sizin
için faydalıdır. Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, sizi arazi
kiralamaktan nehyetti ve şöyle buyurdu:
“Kimin arazisine ihtiyacı yoksa onu kardeşine kirasız versin veya
(kardeşine) terk etsin.”
Ebû Dâvud şöyle dedi: Şu’be ve Mufaddal bin Mühellel bu hadisi
Mansur’dan böyle rivâyet ettiler. Şu’be dedi ki: Useyd Rafi bin Hadic’in
oğlan kardeşinin oğludur. [219]
3399 – Ebû Cafer el-Hâtimî radıyallahu anh’dan rivâyete göre şöyle dedi:
Amcam beni kendi oğluyla beraber Saîd bin Müseyyeb’e gönderdi. Biz ona
senden bize araziyi ortağa ekmek konusunda bir haber geldi, dedik. Saîd bin
Müseyyeb, şöyle cevap verdi: İbn-i Ömer’e, Rafi bin Hadic’ten (ziraat
konusunda) hadis haberi gelene kadar tarlayı ortağa ekmekte beis görmezdi.
Rafi, İbn-i Ömer’e geldi ve ona şöyle haber verdi. Rasûlullah sallallahu
aleyhi ve sellem, beni Harise’ye geldi, Zuhayr’in tarlasında ekin gördü,
bunun üzerine, “Zuhayr’in ekini ne güzeldir” buyurdu. “O, Zuhayr’ın
değildir” dediler.
Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, “Bu tarla Zuhayr’in değil mi?”
buyurdu. Ashab: “Evet (Zuhayr’in tarlasındaki ziraat çok güzel) fakat o
ekin falan kimsenindir” dediler. Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem,
“Ziraatınızı alın Zuhayr’a da ücretini verin” buyurdu.
Rafi dedi ki: Biz ekinimizi aldık, eken kimseye nafaka iade ettik. Saîd bin
Müseyyeb şöyle dedi: “Tarlayı kardeşine ekip biçmesi için emanet ver veya
tarlayı ona dirhem karşılığında kiraya ver.” [220]
3400 – Rafi bin Hadic radıyallahu anh’dan rivâyete göre şöyle demiştir:
Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, araziyi (tarladaki ekini) buğday
karşılığında kiralamaktan, kuru hurmayı ağaç başındaki yaş hurma ile
satmaktan nehyetti ve ancak üç kişi ekin ekebilir. Bunlar; tarlası olan,
kendisine karşılıksız olarak arazi verilen ve altın ya da gümüş karşılığında
tarla kiraya tutan kişinin buyurdu. [221]
3401 – Osman bin Sehl bin Rafi bin Hadic’ten rivâyete göre şöyle demiştir:
Ben yetim idim. Rafi bin Hadic’in himayesinde bulunuyordum. Onunla
beraber hac yaptım. Kardeşim Ümran bin Sehl ona geldi ve şöyle dedi:
Tarlamızı iki yüz dirheme filan kadına kiraya verdik” dedi. Rafi bin Hadic,
onu bırak, Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem araziyi kiraya vermekten
nehyetti” dedi. [222]
3402 – Rafi bin Hadic’ten rivâyet edildiğine göre, o bir arazi ekmişti, o
araziyi sularken Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, ona rast geldi ve
“Arazi kimin, ziraat kimin?” diye sordu. Rafi bin Hadic: Ziraat, tohum ve
çalışmak benden yarısı benim yarısı da falan oğullarınındır, dedi. Rasûlullah
sallallahu aleyhi ve sellem, “Siz Riba muamelesi mi yapıyorsunuz? Araziyi
sahibine iade et (çalışmana karşılık ta) nafakanı al” buyurdu.
İZAH
Bazı ilim adamları Rafi bin Hadic’in bu hadisi muzdaribtir diye, bunu
bırakarak Hayber arazisi asıl sahipleri olan Yahudilere yarıya verildiği
rivâyetini esas alıp ziraat ortaklığının caiz olduğunu ileri sürdüler.