ITK (AZAT) BÖLÜMÜ · 15 – KİŞİNİN SIHHATLİ İKEN KÖLE AZAT ETMESİNİN FAZİLETİ
3968 – Ebu’d-Derdâ radıyallahu anh’dan rivâyet olunduğuna göre şöyle
buyurdu: “Ölümü anında (köle) azat eden kimsenin durumu, doyduğu vakit
yiyecek hîbe eden kimsenin durumuna benzer.” [539]
[519] . Tirmizî, Kitabu Büyû, Babu-l-Mükateb, n. 1261; İbn-i Mâce, Kitabu
İtk, n. 2250
[520] . Buharî, Kitabu Zekat, n. 2/158; Tirmizî, Kitabu Büyû, n. 1256; İbn-i
Mâce, Kitabu İtk, n. 2521; Neseî, Kitabu Zekat, n. 2615
[521] . Buharî, Kitabu Mükateb, Babu istiânetil Mükateb, n. 6/199; Müslim,
Kitabu Itık, n. 8; Neseî, Kitabu Zekat, Babu izate havletetil sadakati, n.
2615; İbn-i Mâce, K. İtk, Babu-l-Mükateb, n. 2021
[522] . İbn-i Mâce, Kitabu Itık, Babu men ateka abden, n. 2526
[523] . Buharî, K. Şirket, n. 3/158; İbn-i Mâce, K. Itık, n. 2527; Müslim, K.
İman, n. 1502; Tirmizî, K. Ahkam, n. 1348
[524] . Buhari, K. Itık, n. 3/190; Müslim, K. İyman, n. 54; Tirmizî, K.
Ahkam, n. 1348; İbn-i Mâce, K. Itık, n. 2527
[525] . Buharî, K. Itık, n. 3/189; Tirmizî, K. Ahkam, n. 1346; Müslim, K.
Itık, n. 1501; Neseî, K. Büyû, n. 4703; İbn-i Mâce, K. Itık, n. 2528
[526] . Buharî, K. Itık, n. 3/189; Tirmizî, K. Ahkam, n. 1346; Müslim, n.
1501; Neseî, K. Büyû, n. 4703
[527] . Buharî, K. Itık, n. 3/189; Neseî, K. Büyû, n. 4702; Müslim, K.
Eymân ven-nüzür, n. 48
[528] . Buharî, K. Kitabu Itık, Babun iza a’taka abden; Müslim, K. Eymân
ven-nüzûr, n. 50; Neseî, K. Büyû, n. 4703
[529] . Tirmizî, Kitabu Ahkam, Babu men melike zîrahmi mahremin, n.
1365; İbn-i Mâce, Kitabu Itk, Babu men melike zîrahmi Mahremin, n. 2524
[530] . İbn-i Mâce, Kitabu Itk, n. 2517
[531] . Buharî, K. Keffarat, Babu Itkı’l-müdebber; Müslim, K. Eymân ven-
nüzür, Babu cevâzı bey-il-müdebber, n. 59
[532] . Müslim, Kitabu İman, Babu cevâzı Bey-il-müdebber, n. 58; Neseî,
Kitabu Zekat, n. 2547
[533] . Müslim, Kitabu Eymân ven-nüzür, Babu men ataka şeriken, n. 1668;
Tirmizî, Kitabu Ahkam, Babun fi men ya’tıka memalikehü, n. 1364; Neseî,
K. Cenâiz, Babu-s-Salat alâ men yahıfü, n. 1960; İbn-i Mâce, K. Ahkam,
Babu-l-kada bi-l-kurati, n. 2345
[534] . Neseî, Kitabu Cenâiz, Babu-s-salatı ala men yehîfu fî vasiyyeti, n.
1930
[535] . Buharî, K. Şürbi vel müsakati, n. 3/150; Tirmizî, K. Büyû, n. 1244;
Müslim, K. Büyû, n. 1543; İbn-i Mâce, K. Itk, n. 2529
[536] . Tirmizî, Kitabu Cihad; İbn-i Mâce, Kitabu Cihad, Babur-ramyi fî
sebilillah, n. 2812; Neseî, K. Cihad, Babu sevabu men râme, n. 3144
[537] . Neseî, Kitabu Cihad, Babu Sevâbi men Ramâ bi sehmin, n. 3144
[538] . Neseî, Kitabu Cihad, Babu sevâbi men Rame bi sehmin fî sebîlillah,
n. 3147; İbn-i Mâce, Kitabu Itk, Babu Itk, n. 2522
[539] . Tirmizî, Kitabu Vasaya, Babun fir-recüli yatasadadku, n. 2124;
Nesei, K. Vasaya babu-l-kerahiyeti fî tehiril vasiyyeti, n. 3644
[519]. Tirmizî, Kitabu Büyû, Babu-l-Mükateb, n. 1261; İbn-i Mâce, Kitabu
İtk, n. 2250
[520]. Buharî, Kitabu Zekat, n. 2/158; Tirmizî, Kitabu Büyû, n. 1256; İbn-i
Mâce, Kitabu İtk, n. 2521; Neseî, Kitabu Zekat, n. 2615
[521]. Buharî, Kitabu Mükateb, Babu istiânetil Mükateb, n. 6/199; Müslim,
Kitabu Itık, n. 8; Neseî, Kitabu Zekat, Babu izate havletetil sadakati, n.
2615; İbn-i Mâce, K. İtk, Babu-l-Mükateb, n. 2021
[522]. İbn-i Mâce, Kitabu Itık, Babu men ateka abden, n. 2526
[523]. Buharî, K. Şirket, n. 3/158; İbn-i Mâce, K. Itık, n. 2527; Müslim, K.
İman, n. 1502; Tirmizî, K. Ahkam, n. 1348
[524]. Buhari, K. Itık, n. 3/190; Müslim, K. İyman, n. 54; Tirmizî, K.
Ahkam, n. 1348; İbn-i Mâce, K. Itık, n. 2527
[525]. Buharî, K. Itık, n. 3/189; Tirmizî, K. Ahkam, n. 1346; Müslim, K.
Itık, n. 1501; Neseî, K. Büyû, n. 4703; İbn-i Mâce, K. Itık, n. 2528
[526]. Buharî, K. Itık, n. 3/189; Tirmizî, K. Ahkam, n. 1346; Müslim, n.
1501; Neseî, K. Büyû, n. 4703
[527]. Buharî, K. Itık, n. 3/189; Neseî, K. Büyû, n. 4702; Müslim, K.
Eymân ven-nüzür, n. 48
[528]. Buharî, K. Kitabu Itık, Babun iza a’taka abden; Müslim, K. Eymân
ven-nüzûr, n. 50; Neseî, K. Büyû, n. 4703
[529]. Tirmizî, Kitabu Ahkam, Babu men melike zîrahmi mahremin, n.
1365; İbn-i Mâce, Kitabu Itk, Babu men melike zîrahmi Mahremin, n. 2524
[530]. İbn-i Mâce, Kitabu Itk, n. 2517
[531]. Buharî, K. Keffarat, Babu Itkı’l-müdebber; Müslim, K. Eymân ven-
nüzür, Babu cevâzı bey-il-müdebber, n. 59
[532]. Müslim, Kitabu İman, Babu cevâzı Bey-il-müdebber, n. 58; Neseî,
Kitabu Zekat, n. 2547
[533]. Müslim, Kitabu Eymân ven-nüzür, Babu men ataka şeriken, n. 1668;
Tirmizî, Kitabu Ahkam, Babun fi men ya’tıka memalikehü, n. 1364; Neseî,
K. Cenâiz, Babu-s-Salat alâ men yahıfü, n. 1960; İbn-i Mâce, K. Ahkam,
Babu-l-kada bi-l-kurati, n. 2345
[534]. Neseî, Kitabu Cenâiz, Babu-s-salatı ala men yehîfu fî vasiyyeti, n.
1930
[535]. Buharî, K. Şürbi vel müsakati, n. 3/150; Tirmizî, K. Büyû, n. 1244;
Müslim, K. Büyû, n. 1543; İbn-i Mâce, K. Itk, n. 2529
[536]. Tirmizî, Kitabu Cihad; İbn-i Mâce, Kitabu Cihad, Babur-ramyi fî
sebilillah, n. 2812; Neseî, K. Cihad, Babu sevabu men râme, n. 3144
[537]. Neseî, Kitabu Cihad, Babu Sevâbi men Ramâ bi sehmin, n. 3144
[538]. Neseî, Kitabu Cihad, Babu sevâbi men Rame bi sehmin fî sebîlillah,
n. 3147; İbn-i Mâce, Kitabu Itk, Babu Itk, n. 2522
[539]. Tirmizî, Kitabu Vasaya, Babun fir-recüli yatasadadku, n. 2124;
Nesei, K. Vasaya babu-l-kerahiyeti fî tehiril vasiyyeti, n. 3644
3928 – Ümmü Seleme radıyallahu anha’dan rivâyet edildiğine göre şöyle
demiştir: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem bize şöyle buyurdu: “Sizden
birinizin bir mükâtebi bulunur, mükâtebin yanında borcunu ödeyecek kadar
parası varsa (artık o kimse kölelikten çıkmıştır, hür ve yabancı bir adam
olmuştur.) Kadın olan sahibesi ondan perdelensin, yüzünü örtsün.” [519]
Aişe radıyallahu anhâ bunu Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’e anlattı.
Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, ona Berîre’yi satın al ve azat et. Azat
edilen kimsenin velası azat edene aittir, buyurdu. Sonra Rasûlullah
sallallahu aleyhi ve sellem kalktı, şöyle buyurdu: “Bir kısım insanlara ne
oluyor da Allah’ın kitabında olmayan bir takım şartlar koşuyorlar. Kim
Allah’ın kitabında olmayan bir şart koşarsa onun için bu şart koştuğunu
ödemek gerekmez. İsterse yüz defa şart koşsun. Allah’ın şartı daha haklı ve
daha sağlamdır.” [520]
– Ey falan azat et, velâsı bana ait olsun, diyebiliyor. Halbuki vela hakkı azat
edene aittir. [521]
– Hayatta kaldığım müddet Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’e hizmet
etmen şartı ile seni azat edeceğim, dedi. Ben de sen şart koşmasan dahi ben
yaşadığım müddet Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’den ayrılmam,
dedim. Bunun üzerine beni azat etti. Ve bana hizmeti şart koştu. [522]
İbn-i Müsenna, Nadr bin Enes’i zikretmedi. İbn-i Süveyd’in rivâyet ettiği
hadisin lafzı budur. [523]
3937 – Ebu Hüreyre radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre; Rasûlullah
sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Bir kimse kölesindeki hissesini
azat ederse eğer malı varsa geri kalan hisseleri de azat eder. Eğer (yeterli
malı) yoksa meşakkat vermemek şartıyla köle çalıştırılır.” [524]
3940 – Abdullah bin Ömer radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre
Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim bir köledeki
hissesini azat ederse, o köleye adaletli bir kıymet konur. Diğer hissedarların
hisselerini öder. Köle onun tarafından azat edilmiş olur. Eğer diğer hisseleri
azat edememişse sadece azat edilmiş olan hisse hür olur.” [525]
3942 – İbn-i Ömer’den, Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’den bir önce
geçen hadis rivâyet olundu. Eyyub rivâyetinde şöyle dedi: Bu “köleden
sadece azatlanan kısım azad edilmiş olur” sözü Rasûlullah sallallahu aleyhi
ve sellem’den rivâyet edilmiş midir, yoksa Nafi’nin rivâyet ettiği bir şey
midir, bilmiyorum.” [526]
3943 – İbn-i Ömer radıyallahu anh’dan rivâyet olunduğuna göre Rasûlullah
sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim kölesinden bir hissesini
azat ederse onun tamamını azat etmesi gerekir. Eğer onun parasını ödemeye
gücü yeterse (ödesin.) Malı yoksa hissesini azat etmiş olur.” [527]
“Köle iki kişi arasında ortak olduğu vakit ikiden birisi hissesini azat ederse
ve de zengin ise ne noksan ne de haddi aşmamak üzere köleye kıymet
konur. Sonra bu kıymet parası ödenerek köle azat olunur.” [528]
“Kim mahreminden birine sahip olursa, o köle hürdür.” [529]
Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, “Hubab’ın velîsi kimdir?” dedi.
Kardeşi Ebu’l-Yeser bin Amr’dır, diye cevap verildi. Rasûlullah sallallahu
aleyhi ve sellem ona haber gönderdi ve “Bu cariyeyi azat edin, bana bir
köle geldiğini işittiğiniz vakit bana gelin” buyurdu. Dedi ki: Beni azat
ettiler. Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’e bir takım köleler gelmişti.
Beni azatlarına karşılık Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, onlara bir
köle verdi. [530]
3955 – Câbir bin Abdullah radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre, bir
zât kölesini (ben öldükten sonra hürsün şeklinde) müdebber olarak azat etti.
O kimsenin başka malı yoktu. Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, o
kimseye müdebber kölesini satmasını emretti. Köle de yedi veya dokuz yüz
(dirheme) satıldı. [531]
“Bu, müdebber köleyi kim satın alacak?” Onu Nuaym bin Abdullah bin
Nehham sekiz yüz dirheme satın aldı. Parayı Rasûlullah sallallahu aleyhi ve
sellem, Ebu Mezkür’e verdi. Sonra Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem
şöyle buyurdu: “Sizden biriniz fakir olduğunda önce kendi nefsine
(ikramla) başlasın, eğer kendisinden bir şey artarsa kendi aile fertlerine
harcasın, eğer ailesinden bir şey artarsa yakınlarına harcasın.” Veya şöyle
buyurdu: “Rahim yakınlığı olanlara harcasın, eğer bir şey artarsa şuraya
şuraya (çevrenin fakirlerine, daha sonra uzak fakirlere) harcasın.” [532]
Bir kimse ölümü anında altı kölesini birden azat etti. O kölelerden başka
malı da yoktu. Bu haber Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’e ulaştı.
Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, o kimse hakkında sert ve tesir edici
söz söyledi. Sonra köleleri çağırdı, onları üç guruba ayırdı, aralarında kura
çekti. (Üçte biri hesabıyla) ikisini azad etti. (Kendilerine kura çıkmayan)
dördünü köle olarak bıraktı. [533]
Bir zât ölümü anında kendisine ait altı kölesini azat etti. O zatın bu
kölelerden başka malı da yoktu. Bu olay Rasûlullah sallallahu aleyhi ve
sellem’e ulaştı. Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, köleler arasında kura
çekti. Onlardan kura kendilerine çıkan iki kişiyi azat etti. Dördünü köle
olarak bıraktı. [534]
3962 – Abdullah bin Ömer radıyallahu anh’dan rivâyet olunduğuna göre;
Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Bir kimse malı
bulunan bir köleyi azat ederse kölenin malı efendisine aittir. Efendisi malın,
azat edilen köleye ait olduğunu şart kılarsa o başka.” [535]
Ravi hadisin devamını sevketti. Yine Rasûlullah sallallahu aleyhi ve
sellem’in şöyle buyurduğunu işittim: “Her hangi bir Müslüman kimse
Müslüman bir köleyi azat ederse, Aziz ve Celil olan Allah onun
kemiklerinden her bir kemiğini azat ettiği kimsenin kemikleri karşılığında
ateşten koruyacaktır. Her hangi bir Müslüman kadın Müslüman cariyeyi
azat ederse, Aziz ve Celil olan Allah kıyamet günü azat ettiği cariyenin her
bir kemiğine karşılık onun bir kemiğini ateşten koruyan bir kalkan haline
getirir.” [536]
3966 – Şurahbil bin Semt radıyallahu anh’dan rivâyet edildiğine göre, o
Amr bin Abese’ye Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’den işittiğin bir
hadisi bize haber ver, demiş. Amr bin Abese de Rasûlullah sallallahu aleyhi
ve sellem’in şöyle dediğini işittim demiştir: “Kim mü’min bir köleyi azat
ederse bu azat ettiği köle onun ateşten kurtuluşu için fidye olur” buyurdu.
[537]
Ebu Dâvud şöyle demiş: Salim Şurahbil’den işitmemiştir. Çünkü Şurahbil
Sıffîn harbinde ölmüştür. [538]
3968 – Ebu’d-Derdâ radıyallahu anh’dan rivâyet olunduğuna göre şöyle
buyurdu: “Ölümü anında (köle) azat eden kimsenin durumu, doyduğu vakit
yiyecek hîbe eden kimsenin durumuna benzer.” [539]
