Osman b. Maz’un’un Kul Himayesini Bırakışı

Osman b. Maz’un, Velid b. Mugîre’nin himayesi altında yiyip içip rahatça yaşarken, Resûlullah Aleyhisselam ve ashabının ibtilâya uğradıklarını (belâlara maruz kaldıklarını)100 ve bazılarının ateşle dağlandıklarını, kırbaçla dövüldüklerini görünce düşünceye daldı. Kendisi için de afiyette bulunma yerine, ibtilâya uğramayı istedi:¹⁰¹ “Vallahi, arkadaşlarımın ve ev halkının Allah yolunda uğradıkları türlü belâ ve işkencelere, bir müşrikin himayesi altında bulunarak Habeş Ülkesine Hicret 375 benim uğramayışım, emniyet içinde bulunuşum, benim için büyük bir noksandır!¹⁰² Şaşılacak şey! Bir müşrikin himayesi altında nasıl bulunabilirim?!

Allah’ın himayesi daha şerefli, daha emniyetlidir!”¹⁰³ diyerek Velid b. Mugîre’nin yanına gitti. Velid b. Mugîre, o sırada, Mescid-i Haram’da bulunuyordu.¹⁰⁴ Osman b. Maz’un ona: “Ey Abduşşems’in babası!¹⁰⁵ Ey amca!¹⁰⁶ Ey amcamın oğlu!¹⁰⁷ Sen beni himayene aldın!¹⁰⁸ Güzelce de himaye ettin!¹⁰⁹ Taahhüdünü yerine getirdin! Şu ana kadar senin himayen altında idim. Şimdi senin himayenden çıkıp Resûlullah Aleyhisselamın yanına gitmek istiyorum ki, o ve ashabı benim için örnektir!¹¹⁰ Artık üzerimdeki himayeni sana iade ediyorum!¹¹¹ Beni Kureyşlilerin içine götürüp üzerimdeki himayenden vazgeçtiğini bildirmeni istiyorum!” dedi.¹¹² Velid b.

Mugîre: “Ey kardeşimin oğlu!¹¹³ Ne için himayemden çıkmak istiyorsun?¹¹⁴ Yoksa kavmimden115 bir kimse sana işkence mi yaptı?¹¹⁶ Veya küfür mü etti?¹¹⁷ Sana bir kimseden kötülük mü erişti?¹¹⁸ Yoksa benim himayem sana yeterli olmadı mı?” diye sordu.¹¹⁹ Bidâye, 3/92. Heysemî, 6/34. Osman b. Maz’un: “Hayır! Vallahi, bana ne bir kimse çatmış, ne de işkence yapmıştır.¹²⁰ Fakat, ben Yüce Allah’ın himayesinde bulunmaya razı oluyor, O’ndan başkasının himayesinde bulunmayı istemiyorum!”¹²¹ diyerek ısrar edince,¹²² Velid b.

Mugîre: “Öyleyse, Mescitteki toplantı yerine gidelim de, senin üzerinde bulunan himaye taahhüdümü orada bana açıktan iade ve red et -benim seni himaye edişimi orada açıklamış olduğum gibi!” dedi. Kalkıp Mescitteki toplantı yerine gittiler.¹²³ O sırada Kureyşliler, her zaman olduğu gibi, toplu bir halde bulunuyorlar; ünlü şair Lebid de onlara şiir okuyordu. Velid b. Mugîre, Osman b. Maz’un’un elinden tutup, Kureyşlilerin yanına vardı:¹²⁴ “Bu Osman b.

Maz’un,¹²⁵ üzerinde bulunan himaye taahhüdümden vazgeçmem için ısrar edip bana galebe çaldı.¹²⁶ Himaye taahhüdümü bana red ve iade etmek üzere buraya geldi.¹²⁷ Sizi şahit tutarım ki, ben onu himaye etmekten vazgeçtim;¹²⁸ kendisi himayem altına girmeyi tekrar isteyinceye kadar!” dedi.¹²⁹ Osman b. Maz’un da: “Kendisine üzerimdeki himaye taahhüdünü red ve iade ettiğim doğrudur. Gerçekten ben onu ahdine vefâkâr, himayesini de çok iyi buldum. Fakat ben istedim ki, Allah’tan başkasının himayesinde bulunmayayım. Bunun için, onun üzerimdeki himayesini kendisine red ve iade ettim!”

dedi ve oradan ayrıldı.¹³⁰ Habeş Ülkesine Hicret 377 Kureyşlilerin oradaki meclislerine varıp oturdu. Şair Lebid, o sırada, Kureyşlilere şiir okuyordu ve: “İyi biliniz ki, Allah’tan başka, herşey bâtıldır” deyince, Osman b. Maz’un: “Doğru söyledin!” dedi. Lebid: “Her nimet de zâildir” deyince, Osman b. Maz’un: “Yalan söyledin! Cennet nimeti zevâle ermez!” dedi.¹³¹ Halk, Lebid’e yöneldiler ve: “Okuduğunu tekrarla!” dediler. Lebid ilk mısraı tekrar okuyunca, Osman b. Maz’un onu tekrar doğruladı. Lebid ikinci mısraı okuyunca da, Osman b. Maz’un onu tekrar yalanladı.¹³² Bunun üzerine, Lebid: “Vallahi, ey Kureyş cemaati!

Sizin meclislerinizdekine böyle şeyler yapılmaz,¹³³ sövülmezdi.¹³⁴ Sizin meclisinizdeki,¹³⁵ hiç üzülmezdi.¹³⁶ Akılsızlık, sizin hal ve şânınızdan değildi.¹³⁷ Meclisinizdekini böyle üzmek âdeti, içinizde ne zaman çıktı?!” dedi.¹³⁸ Meclistekiler: “Bu, beyinsiz bir gençtir. Kavminin dinine aykırı tutum ve davranıştadır” dediler.¹³⁹ Mecliste bulunan asıl beyinsizlerden140 bir adam,¹⁴¹ Abdullah b. Ebi Mugîre,¹⁴² Osman b. Maz’un hakkında, Lebid’e: Bidâye, 3/92. 2/10. “Bu, O'nun yanındaki beyinsizler içinde bir beyinsizdir! Kendisi bizim dinimizden ayrılmıştır. Sen, O'nun sözünden, kendine üzüntü verme!” dedi. Osman b.

Maz’un onun akılsızlık isnadını kendisine red ve iade edince, iş büyüdü. O adam kalkıp143 Osman b. Maz’un’un gözüne şiddetli bir şamar attı, Onun gözünü gövertti.¹⁴⁴ Sa’d b. Ebi Vakkas da, sıçrayıp indirdiği bir yumrukla, Abdullah b. Ebi Mugîre’nin burnunu kırdı.¹⁴⁵ Velid b. Mugîre o sırada Osman b. Maz’un’un yakınında bulunuyor, yeğenine yapılanı görüyor,¹⁴⁶ hatta gülüyordu!¹⁴⁷ Osman b. Maz’un’un çevresindekiler: “Vallahi, ey Osman! Sen o koruyucu himayede kalsaydın, ondan istiğna göstermeseydin, gözün bu musibete uğramazdı!” dediler. Osman b. Maz’un ise: “Allah’ın himayesi daha emin, daha şereflidir!

Sağlam kalan gözüm de öbür kardeşinin uğradığı şeye uğramaya muhtaçtır. Bana, Resûlullah Aleyhisselam bir örnektir! Onun yanında bulunanlar da bir örnektir!” dedi.¹⁴⁸ Velid b. Mugîre: “Vallahi, ey kardeşimin oğlu! Eğer sen benim koruyucu himayemden müstağni davranmamış, himayemde kalmış olsaydın, gözün bu musibete uğramazdı!” dedi. Osman b. Maz’un: “Hayır! Vallahi, ey Abduşşems’in babası! Sağlam kalan şu gözüm de, Allah yolunda öbür kardeşinin uğradığı musibet gibi bir musibete uğramaya muhtaçtır!

Kaynaklar

1. Belâzurî, Ensâb, 1/228.
2. 99. İbn İshak, İbn Hişam, 2/10, İbn Kesîr, Bidâye, 3/93, Halebî, 2/12.
3. 100. İbn İshak, Kitâbu’l-mübtedâ, 3/158, Beyhakî, Delâil, 2/291, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/598, Heysemî, 6/34. Beyhakî, Delâil, 2/291, Zehebî, Târîh, s. 188, Heysemî, 6/34.
4. 102. İbn İshak, Kitâbu’l-mübtedâ, 3/158, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/598. Belâzurî, Ensâb, 1/227, İbn Esîr, Kâmil, 2/77.
5. 104. İbn İshak, Kitâbu’l-mübtedâ, 3/158.
6. 105. İbn İshak, Kitâbu’l-mübtedâ, 3/158, Ebu Nuaym, Hilye, 1/103, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/598, İbn Kesîr, Beyhakî, Delâil, 2/291, Zehebî, Tarîh, s. 188. Beyhakî, Delâil, 2/291, Zehebî, Târîh, s. 188, Heysemî, 6/34. Beyhakî, Delâil, 2/291, Zehebî, Târîh, s. 188, Heysemî, 6/34.
7. 110. İbn İshak, Kitâbu’l-mübtedâ, 3/158, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/598.
8. 111. İbn İshak, İbn Hişam, 2/9, Ebu Nuaym, Hilye, 1/103, İbn Kesîr, Bidâye, 3/92. Beyhakî, Delâil, 2/291, Zehebî, Târîh, s. 188, Heysemî, 6/34.
9. 113. İbn İshak, Kitâbu’l-mübtedâ, 3/158, Ebu Nuaym, Hilye, 1/103, Beyhakî, Delâil, 2/291, Zehebî, Târîh, s. 188, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/598, İbn Kesîr, Bidâye, 3/92, Heysemî, 6/34. Ebu Nuaym, Hilye, 1/103.
10. 115. İbn İshak, İbn Hişam, 2/9, İbn Kesîr, Bidâye, 3/92.
11. 116. İbn İshak, İbn Hişam, 2/9, Ebu Nuaym, Hilye, 1/103, Zehebî, Târîh, s. 188, İbn Kesîr, Bidâye, 3/92, Heysemî, 6/34, Halebî, 2/10. Zehebî, Târîh, s. 188, Heysemî, 6/34. Belâzurî, Ensâb, 1/227. Beyhakî, Delâil, 2/291, Heysemî, 6/34, Halebî, 2/10. Beyhakî, Delâil, 2/291, Zehebî, Târîh, s. 188, Heysemî, 6/34, Halebî, 2/10.
12. 121. İbn İshak, Kitâbu’l-mübtedâ, 3/158-159, Ebu Nuaym, Hilye, 1/103, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/593, İbn Kesîr, Bidâye, 3/92, Halebî, 2/10. Beyhakî, Delâil, 2/291, Zehebî, Târîh, s. 188, Heysemî, 6/34.
13. 123. İbn İshak, Kitâbu’l-mübtedâ, 3/159, Ebu Nuaym, Hilye, 1/103, Beyhakî, Delâil, 2/291, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/598, İbn Kesîr, Bidâye, 3/92, Halebî, 2/10. Beyhakî, Delâil, 2/291, Zehebî, Târîh, s. 188, Heysemî, 6/34.
14. 125. İbn İshak, Kitâbu’l-mübtedâ, 3/159, Ebu Nuaym, Hilye, 1/103, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/598, İbn Kesîr, Bidâye, 3/92, Halebî, 2/10. Beyhakî, Delâil, 2/291, Zehebî, Târîh, s. 188, Heysemî, 6/34.
15. 127. İbn İshak, Kitâbu’l-mübtedâ, 3/159, Ebu Nuaym, Hilye 1/103, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/2, s. 599, İbn Kesîr, Bidâye, 3/92, Halebî, 2/10. Beyhakî, Delâil, 2/291, Zehebî, Târîh, s. 188, Heysemî, 6/34, Halebî, 2/10. Beyhakî, Delâil, 2/291, Zehebî, Târîh, s. 188, Halebî, 2/10.
16. 130. İbn İshak, Kitâbu’l-mübtedâ, 3/159, Ebu Nuaym, Hilye, 1/103, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/599, İbn Kesîr, Bidâye, 3/92, Halebî, 2/10.
17. 131. İbn İshak, Kitâbu’l-mübtedâ, 3/159, Ebu Nuaym, Hilye, 1/103, Beyhakî, Delâil, 2/292, İbn Esîr, Usdu’lgâbe, 3/599, İbn Kesîr, Bidâye, 3/92, Heysemî, 6/34, Halebî, 2/10.
18. 132. İbn İshak, Kitâbu’l-mübtedâ, 3/159, Beyhakî, Delâil, 2/292, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/599, İbn Kesîr,
19. 133. İbn İshak, 3/159, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/599. Belâzurî, Ensâb, 1/228.
20. 135. İbn İshak, İbn Hişam, 2/10, Belâzurî, Ensâb, 1/228, Ebu Nuaym, Hilye, 1/103, İbn Kesîr, Bidâye, 3/92, Halebî, 2/10.
21. 136. İbn İshak, İbn Hişam, 2/10, Ebu Nuaym, Hilye, 1/103, İbn Kesîr, Bidâye, 3/92, Halebî, 2/10. Belâzurî, Ensâb, 2/10.
22. 138. İbn İshak, İbn Hişam, 2/10, Ebu Nuaym, Hilye, 1/103, Halebî, 2/10. Belâzurî, Ensâb, 1/228.
23. 140. İbn İshak, Kitâbu’l-mübtedâ, 3/159, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/599.
24. 141. İbn İshak, İbn Hişam, 2/10, Ebu Nuaym, Hilye, 1/103, İbn Kesîr, Bidâye, 3/92, Heysemî, 6/34, Halebî, Belâzurî, Ensâb, 1/228.
25. 143. İbn İshak, İbn Hişam, 2/10, Ebu Nuaym, Hilye, 1/103, Beyhakî, Delâil, 2/292, İbn Kesîr, Bidâye, 3/92, Halebî, 2/10-11.
26. 144. İbn İshak, Kitâbu’l-mübtedâ, 3/159, İbn İshak, İbn Hişam, 2/10, Belâzurî, Ensâb, 1/228, Ebu Nuaym, Hilye, 1/103, Beyhakî, Delâil, 2/292, İbn Esîr, Usdu'l-gâbe, 3/599, İbn Kesîr, Bidâye, 3/92, Heysemî, 6/34, Halebî, 2/11. Belâzurî, Ensâb, 1/228.
27. 146. İbn İshak, İbn Hişam, 2/10, Belâzurî, Ensâb, 1/228, Ebu Nuaym, Hilye, 1/104, İbn Kesîr, Bidâye, 3/92, Halebî, 2/11. Belâzurî, Ensâb, 1/228, İbn Esîr, Kâmil, 2/78.
28. 148. İbn İshak, Kitâbu’l-mübtedâ, 3/159, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/599.