Şı’b Sakinlerinin Şı’b’dan Çıkarılışları

Nübüvvetin onuncu yılında idi286 ki, Kureyş müşriklerinin Hâşim ve Muttalib oğulları aleyhindeki yazılı antlaşmalarını bozup yürürlükten Bidâye, 3/85. Mekke Ambargo Uyguluyor 457 kaldırmak için, Kureyşlilerden birkaç kişi harekete geçti. Onların içinde, bu hususta, Hişam b. Amr’ın çabasından daha güzel çabalı kimse yoktu.²⁸⁷ Hişam b. Amr; Nadle b. Hişam b. Abdi Menaf’ın ana bir kardeşinin oğlu olduğu için,²⁸⁸ Hâşim oğullarından sayılırdı. Kendisi, kavmi arasında şerefli ve itibarlı idi.²⁸⁹ Hişam b. Amr, Züheyr b. Ebi Ümeyye’nin yanına vardı. Züheyr b. Ebi Ümeyye’nin annesi Âtike Hatun, Abdulmuttalib’in kızı idi. Hişam b.

Amr, Züheyr’e: “Ey Züheyr! Dayılarının birşey almaktan, satmaktan, evlenmekten, evlendirmekten.. mahrum edildiklerini;²⁹⁰ darlık ve yokluk içinde kıvrandıklarını291 bilip durduğun halde, istediğini yemeye, içmeye, giyinip kuşanmaya, istediğin kadınla evlenmeye senin gönlün nasıl razı oluyor? Nasıl içine siniyor?²⁹² Allah’a yemin ederim ki; [Ebu Cehil] Ebu’l-Hakem Amr b. Hişam’ın seni dayıların aleyhinde antlaşmaya davet ettiği gibi, sen de onu kendi dayıları aleyhinde böyle bir antlaşmaya davet etmiş olsaydın, senin davetine hiçbir zaman icabet etmez, yanaşmazdı” dedi.²⁹³ Züheyr b. Ebi Ümeyye: “Allah senin iyiliğini versin ey Hişam!

Ben bir tek adamım.²⁹⁴ Tek başıma ne yapabilirim?! Vallahi, yanımda başka bir kişi daha olsaydı, muhakkak o antlaşma sahifesini bozmaya kalkar, bozuncaya kadar uğraşırdım!” dedi.²⁹⁵ Hişam b. Amr: “Ben sana ikinci bir adam buldum!” dedi. Züheyr b. Ebi Ümeyye: “Kim imiş o?” diye sordu. Hişam b. Amr: “Benim!” dedi. Züheyr b. Ebi Ümeyye: “Sen bize üçüncü bir adam daha ara!” dedi. Hişam b. Amr, kalkıp Mut’im b. Adiyy’e gitti. Ona: “Ey Mut’im! Kureyşlilere uyarak Abdi Menaf oğullarından iki batın ailenin gözünün önünde yok edilmelerine gönlün nasıl razı oluyor?

Nasıl içine siniyor?!²⁹⁶ Vallahi, onları bundan kurtarmaya imkân bulabilseydim, içinizden onlara koşacak ilk kişi olarak beni bulurdun!” dedi.²⁹⁷ Mut’im b. Adiyy: “Allah senin iyiliğini versin! Ben bir tek adamım! Tek başıma ne yapabilirim?” dedi. Hişam b. Amr: “Ben sana ikinci bir adam buldum!” dedi. Mut’im b. Adiyy: “Kimmiş o?” diye sordu. Hişam b. Amr: “Benim!” dedi. Mut’im b. Adiyy: “Bize üçüncü bir adam daha ara, bul!” dedi. Hişam b. Amr: “Buldum bile!” dedi. Mut’im b. Adiyy: “Kimmiş o?” diye sordu. Hişam b. Amr: “Züheyr b. Ebi Ümeyye’dir” dedi. Mut’im b. Adiyy: “Sen bize dördüncü bir adam daha ara, bul!” dedi.

Mekke Ambargo Uyguluyor 459 Hişam b. Amr, kalkıp Ebu’l-Bahterî b. Hişam’ın yanına gitti.²⁹⁸ Onunla konuştu.²⁹⁹ Ona da, Mut’im b. Adiyy’e söylediklerine benzer sözler söyledi. “Bize bu hususta yardım edecek,³⁰⁰ bu görüşte301 kimseler var mı?” diye sordu. Hişam b. Amr: “Evet! Vardır” dedi.³⁰² Hişam b. Amr: “Züheyr b. Ebi Ümeyye, Mut’im b. Adiyy’dir. Ben de yanındayım!” dedi. “Sen bize beşinci bir adam daha ara, bul!” dedi. Hişam b. Amr, kalkıp Zem’a b. Esved’e gitti. Onunla konuştu.³⁰³ Kendisinin onlarla olan akrabalığını ve haklarını andı. Zem’a b. Esved: “Beni davet ettiğin bu iş üzerinde duran kimseler var mı?” diye sordu. Hişam b.

Amr: “Evet! Vardır” dedi. Zem’a’ya, onların isimlerini birer birer saydı. Mekke’nin yukarısındaki Hacun mevkiinin başlangıcında, geceleyin toplanmaya hazırlandılar. Orada toplanıp yapacakları işi konuştular. Sahife üzerinde durup, onu bozuncaya kadar uğraşmaya ahd ve akd ettiler. Züheyr b. Ebi Ümeyye ise: “Sizden işe ilk başlayan ve ilk konuşan kimse ben olayım!” dedi. Ertesi gün sabahleyin, Kureyş müşriklerinin toplantı yerine gittiler. Züheyr b. Ebi Ümeyye; üzerine ağır ve kıymetli bir elbise giyinmiş olduğu halde Kâbe’yi yedi kere tavaf ettikten sonra, halkın yanına geldi ve: “Ey Mekkeliler!

Bizler istediğimiz gibi yiyip içelim, giyinip kuşanalım da, Hâşim ve Muttalib oğulları alışverişten mahrum edilerek helâk olsunlar, yakışır mı?! Vallahi, akrabalık bağlarını kesen şu zalim sahife yırtılıncaya kadar oturmayacağım!” dedi. O sırada, Mescid-i Haram’ın bir köşesinde oturan Ebu Cehil: “Sen yalan söylüyorsun! Vallahi, o sahife yırtılamaz!” dedi. Zem’a b. Esved: “Vallahi, asıl sen yalan söylüyorsun! Zaten, biz o yazıya -yazıldığı zaman- razı değildik!” dedi. “Zem’a doğru söylüyor! Biz onda yazılı şeyleri ne kabul, ne de ikrar ettik!” dedi. Mut’im b. Adiyy: “Her ikiniz de doğru söylüyorsunuz. Bunun aksini söyleyen yalan söyler!

Biz bu sahifeden ve onun içinde yazılı olanlardan uzaklaşır, Allah’a sığınırız!” dedi. Hişam b. Amr da, Mut’im b. Adiyy’in sözlerine yakın sözler söyledi. “Her halde bu, buradan başka bir yerde geceleyin konuşulmuş, üzerinde karara varılmış bir iş olsa gerek!?” dedi. O sırada, Ebu Talib de Mescid-i Haram’ın bir köşesinde oturuyordu. Mut’im b. Adiyy kalkıp, Kâbe’nin içinde asılı sahifeyi yırtmak için yanına vardığı zaman; “Bismik’allahümme” sözleri dışındaki bütün yazıları ağaç kurdu (güvesi) yemiş bir halde buldu!³⁰⁴ Mekke Ambargo Uyguluyor 461 Bunun üzerine, Adiyy b. Kays, Zem’a b. Esved, Ebu’l-Bahterî ve Züheyr b.

Ümeyye silahlanarak Hâşim ve Muttalib oğullarının yanlarına gittiler, onları Şı’b’dan evlerine döndürdüler.³⁰⁵ Kureyş müşriklerinin elleri yanlarına düştü! Hâşim oğullarının Peygamberimiz Aleyhisselamı sonuna kadar koruyacaklarına, kendilerine teslim etmeyeceklerine kanaat getirdiler.³⁰⁶ Peygamberimiz Aleyhisselam ile cemaati, Şı’b’dan çıkarak, halk arasına karıştılar.³⁰⁷

Kaynaklar

1. 275. İbn Sa’d, 1/189, Belâzurî, Ensâb, 1/234, İbn Cevzî, 1/198, Suyutî, Hasâis, 1/379.
2. 276. İbn Sa’d, 1/189, Belâzurî, Ensâb, 1/234, İbn Cevzî, 1/198, İbn Esîr, Kâmil, 2/90.
3. 277. İbn Sa’d, 1/189, İbn Cevzî, 1/198, İbn Esîr, Kâmil, 2/90, Suyutî, Hasâis, 1/376.
4. 278. İbn Sa’d, 1/189, İbn Cevzî, 1/198, Suyutî, Hasâis, 1/376, Halebî, 2/36. Belâzurî, Ensâb, 1/234, İbn Esîr, Kâmil, 2/90. Yakubî, 2/32, Ebu Nuaym, Delâil, 1/274, Beyhakî, Delâil, 2/313, Zehebî, Târîh, s. 222, İbn Kesîr, Ebu Nuaym, Delâil, 1/274, Beyhakî, Delâil, 2/313, Zehebî, Târîh, s. 222, İbn Kesîr, Bidâye, 3/85. İbn Sa’d, 1/189, Ebu Nuaym, Delâil, 1/274.
5. 283. İbn Sa’d, 1/189, Halebî, 2/36.
6. 284. İbn Seyyid, 1/128, Halebî, 2/36. Ebu Nuaym, Delâil, 1/274, İbn Seyyid, 1/128, Halebî, 2/36.
7. 286. İbn Sa’d, 1/210, Belâzurî, Ensâb, 1/236, İbn Kayyım, 2/52, İbn Seyyid, 1/129, İbn Kesîr, Bidâye, 3/98, Diyarbekrî, 1/298. Zürkânî, 1/290.
8. 287. İbn İshak, İbn Hişam, 2/14, Taberî, Târîh, 2/228, Ebu Nuaym, Delâil, 1/276, İbn Kesîr, Bidâye, 3/96.
9. 288. İbn İshak, İbn Hişam, 2/14, Belâzurî, Ensâb, 1/235, Taberî, Târîh, 2/228, Ebu Nuaym, Delâil, 1/276, İbn Esîr, Kâmil, 2/88, İbn Kesîr, Bidâye, 3/96.
10. 289. İbn İshak, İbn Hişam, 2/14, Taberî, Târîh, 2/228, Ebu Nuaym, Delâil, 1/276, İbn Kesîr, Bidâye, 3/96.
11. 290. İbn İshak, İbn Hişam, 2/14, Taberî, Târîh, 2/228, Ebu Nuaym, Delâil, 1/276-277, İbn Cevzî, 1/198, İbn Kesîr, Bidâye, 3/96, Halebî, 2/37. Belâzurî, Ensâb, 1/235.
12. 292. İbn İshak, İbn Hişam, 2/14-15, Belâzurî, Ensâb, 1/235-236, Taberî, Târîh, 2/228, Ebu Nuaym, Delâil, 1/277, İbn Cevzî, 1/198, İbn Esîr, Kâmil, 2/88, İbn Kesîr, Bidâye, 3/96, Halebî, 2/37.
13. 293. İbn İshak, İbn Hişam, 2/15, Taberî, Târîh, 2/228, Ebu Nuaym, Delâil, 1/277, İbn Cevzî, 1/198, İbn Esîr, Kâmil, 2/88, İbn Kesîr, Bidâye, 3/96.
14. 294. İbn İshak, İbn Hişam, 2/15, Belâzurî, Ensâb, 1/236, Taberî, Târîh, 2/228, Ebu Nuaym, Delâil, 1/277, İbn Cevzî, 1/198, İbn Esîr, Kâmil, 2/88, İbn Kesîr, Bidâye, 3/96, Halebî, 2/37.
15. 295. İbn İshak, İbn Hişam, 2/15, Taberî, Târîh, 2/228, Ebu Nuaym, Delâil, 1/277, İbn Cevzî, 1/198, İbn Esîr, 2/88, İbn Kesîr, Kâmil, Bidâye, 3/96, Halebî, 2/37.
16. 296. İbn İshak, İbn Hişam, 2/15, Belâzurî, Ensâb, 1/236, Taberî, Târîh, 2/228, Ebu Nuaym, Delâil, 1/277, İbn Cevzî, 1/198, İbn Esîr, 2/88, İbn Kesîr, Bidâye, 3/96.
17. 297. İbn İshak, İbn Hişam, 2/15, Taberî, Târîh, 2/228, Ebu Nuaym, Delâil, 1/277, İbn Cevzî, 1/198, İbn Esîr, Kâmil, 2/88, İbn Kesîr, Bidâye, 3/96. Ebu’l-Bahterî: Ebu’l-Bahterî “Kimmiş onlar?” diye sordu. Ebu’l-Bahterî:
18. 298. İbn İshak, İbn Hişam, 2/15, Belâzurî, Ensâb, 1/236, Taberî, Târîh, 2/228, Ebu Nuaym, Delâil, 1/277, İbn Cevzî, 1/198-199, İbn Esîr, Kâmil, 2/89, İbn Kesîr, Bidâye, 3/96, Halebî, 2/37. Belâzurî, Ensâb, 1/236.
19. 300. İbn İshak, İbn Hişam, 2/15, Taberî, Târîh, 2/228, Ebu Nuaym, Delâil, 1/277, İbn Cevzî, 1/198-199, İbn Esîr, Kâmil, 2/89, İbn Kesîr, Bidâye, 3/96, Halebî, 2/37. Belâzurî, Ensâb, 1/236.
20. 302. İbn İshak, İbn Hişam, 2/15, Belâzurî, Ensâb, 1/236, Taberî, Târîh, 2/228, Ebu Nuaym, Delâil, 1/277, İbn Kesîr, Bidâye, 3/96, Halebî, 2/38.
21. 303. İbn İshak, İbn Hişam, 2/15, Belâzurî, Ensâb, 1/236, Taberî, Târîh, 2/228, Ebu Nuaym, Delâil, 1/277, İbn Cevzî, 1/199, İbn Esîr, Kâmil, 2/89, İbn Kesîr, Bidâye, 3/96, Halebî, 2/38. Ebu’l-Bahterî: Ebu Cehil:
22. 304. İbn İshak, İbn Hişam, 2/15-16, Taberî, Târîh, 2/228-229, Ebu Nuaym, Delâil, 1/275-277-278, İbn Cevzî, 1/199, İbn Esîr, Kâmil, 2/89, İbn Kesîr, Bidâye, 3/96. Ebu Talib; sahifeyi ve içindekini iptal edip Şı’b’dan çıkmalarını sağlayanları, söylediği yirmi altı beyitlik bir şiirle övdü.308 İbn Sa’d, 1/210, Belâzurî, Ensâb, 1/236, Halebî, 2/38.
23. 306. İbn Sa’d, 1/210, Belâzurî, Ensâb, 1/236. Ebu Nuaym, Delâil, 1/395, Beyhakî, Delâil, 2/315, Zehebî, Târîh, s. 224.
24. 308. İbn İshak, İbn Hişam, 2/17-19, Beyhakî, Delâil, 2/314.