Meşhur yazar. Seffah ve Mansur'un amcası olan İsa b. Ali vesilesi ile Müslüman olmuş, onun için kitap yazmıştır. Onun meşhur risale ve yazıları vardır. Zındıklıkla itham edilmiştir. "Kelile ve Dimne" adlı kitabın yazarıdır. Başka rivayete göre o, bu kitabı Farsça'dan Arapça. ya tercüme etmiştir. Mehdi'nin ifadesine göre, zındıklık içeren her kitap mutlaka İbn Mukaffa, Muti b. İyas ve Yahya b. Ziyad'ındır. Başkaları dediler ki: Mehdi böyle derken dördüncü bir kişiyi unuttu ki o da Cahiz'dir.
Bununla beraber İbn Mukaffa, faziletli, fasih konuşan, edebi kişjj. ligi yüksek bir kimseydi.
Asmaî dedi ki: «İbn Mukaffa'a sordular:
— Seni kim edepiendirdi?
- Nefsim beni edepiendirdi, başkalarında bir çirkinlik görürsem o çirkinlikten uzak duruyor, nefsimi de uzaklaştırıyordum, ama bir güzellik görürsem ben de o güzelliğin aynısını yapıyordum.»
İbn Mukaffa'ın söylediği sözlerden biri de şudur:
«Nutuklardan güzel kokular içtim, ama içmeye doyamadım, kurudu, sonra taştı. Bunda bir düzen yoktur ve bu nizamlı birşey değildir. Bundan başka bir sözü de unutmadım.»
İbn Mukaffa, Basra valisi Süfyan b. Muaviye b. Yezid b. Mühelleb b. Ebi Süfra tarafından öldürüldü. Çünkü valiye söver, anası hakkında kötü sözler sarfeder, onu hiçe sayardı. Ona "Muallimin oğlu" adını takmıştı. Burnu büyüktü. Valinin huzuruna girdiğinde, tahkir maksadıyla: "Selam size." derdi.
Bir defasında, vali Süfyan b. Muaviye'ye: «Sustuğuma hiçbir zaman pişman olmadım.» demişti. Vali ise ona şu cevabı vermişti: «Doğru söyledin, senin dilsizliğin konuşmandan daha hayırlıdır.»
Sonra Mansur, İbn Mukaffa'a bir sebepten Ötürü kızıp gazaplan-mış ve valisi Süfyan b. Muaviye'ye mektup yazarak onu öldürmesini emretmişti. Vali Süfyan da onu yakalamış, onun için bir tandır yaktırmış, sonra onu parça parça kesip kopararak tandıra atıp tümüyle yakmıştı. Vücudunun parçalarının nasıl koparıldığını, sonra da tan-rırda nasıl yakıldığım baştan sona seyretmişti, İbn Mukaffa'ın başka şekilde Öldürüldüğüne dair bir rivayet de vardır.
İbn Hallikan dedi ki: «Bazıları dediler ki: İbn Mukaffa, deriden yapılmış kulaksız zenbiller sattığından ötürü -Arapçada bu zenbille" rin adı olan kifa' kelimesine nisbetle- kendisine İbn Mukaffa denil-
istir. Sahih rivayete göre o, Mukaffa'ın oğludur. Mukaffa'ın künyesi Ebu Diraveyh'tir. Haccac, onu haraç işlerini yürütmekle görevîen-i- Ne var ki o bu görevim su-i istimal etmişti. Haccac da elleri
j'rmişti- Ne var . -nceye kadar ona işkencede bulunmuştu. Doğrusunu Allah bilir.»
Bu senede Babü'l-Ebvab şehrinde Türklerle Hazarhlar isyan etti-r ve Ermeniye'deki Müslümanlardan çoğunu öldürdüler.
Bu senede Medine valisi Abdullah b. er-Rebi' el-Harisî, insanlara haccettirdi. Küfe valisi İsa b. Musa, Basra valisi Müslim b. Kuteybe, ftlısır valisi de Yezid b. Hatim idi.