El-Bidaye ve'n-Nihaye · Temmuz 1, 2026

Hicretin Yüzellidokuzuncu Senesi

Bu sene başlarken halife, Ebu Abdillah Muhammed b. Mansur el-Mehdi idi. Mehdi, sene başında Abbas b. Muhammed'i, büyük bir ordu ile Bizans'a gazaya gönderdi. Kendisi de bineğine binerek onları yolcu etti. Bu ordu …

Bu sene başlarken halife, Ebu Abdillah Muhammed b. Mansur el-Mehdi idi. Mehdi, sene başında Abbas b. Muhammed'i, büyük bir ordu ile Bizans'a gazaya gönderdi. Kendisi de bineğine binerek onları yolcu etti. Bu ordu Bizans'a gitti. Bizanslıların büyük bir şehrini fethetti. Bol miktarda ganimet elde ederek salimen geri döndü. Askerlerinden bir tane dahi kayıp vermedi.

Bu senede Horasan valisi Hamid b. Kahtabe vefat etti. Mehdi onun yerine, Ebu Avn Abdülmelik b. Yezid'i tayin etti. Hamza b. Ma-lik'i Sicistan, Cibril b. Yahya'yı da Semerkand valiliğine tayin etti. Mehdi, bu senede Rusafe mescidini ve hendeğini yıktırdı.

Bu senede Hindistan'a büyük bir ordu sevkettirdi. Bu ordu gelecek sene Hindistan'a ulaşabildi ve ileride anlatacağımız işleri yaptı.

Bu senede Sind valisi Mabed b. Halil vefat etti. Mehdi, veziri Ebu Abdullah'ın teklifi üzerine, onun yerine Ravh b. Hatim'i tayin etti.

Mehdi bu sene, kan davasından, fesatçılıktan veya başkasının hakkını gasp ettiğinden ötürü hüküm giyenler dışındaki mahkumları serbest bıraktı. Serbest bıraktığı mahkumlar arasında Yakub b. Davud (Beni Süleym'in azadlısı) ve Hasan b. İbrahim b. Abdullah b. Hüseyin de vardı. Hasan'm, gözetim altında tutulmasını sağlamak için hizmetçi Nusayr'm yanma bırakılmasını emretti.

Hasan, daha Önce hapiste iken kaçmaya teşebbüste bulunmuş ve Yakub b. Davud, hapisten çıktıktan sonra Hasan'm kaçma teşebbüsünü halife Mehdi'ye anlatmıştı. Mehdi de bunun üzerine onu bulunduğu yerden başka bir yere naklettirerek gözetim altında tutması 1(^n hizmetçi Nusayr'm yanma bırakmıştı. Yakub b. Davud, Meh-1 nın yanında itibar kazanmış, öyle ki gece vakti bile izinsiz olarak °nun huzuruna girebilecek hale gelmişti. Mehdi, onu birçok işlerde görevlendirmiş ve ona 100.000 dirhem vermişti. Halifenin yanında ıbar sahibi biri olarak kalmaya devam etmişti. Nihayet Mehdi, Ha-n b. ibrahim'i eline geçirmiş, bundan sonradır ki, Yakub'un itibarı düşmüştü.

Mehdi, birçok şehirlerin valilerini görevden almış, yerlerine yeni lerini atamıştı. Bu senede, (hicretin 159. senesinde) amcası kızı Üm mü Abdullah b. Salih b. Ali ile evlenmişti. Cariyesi Hayzuran'ı (ja* azad etmiş, sonra onunla da evlenmişti. Hayzuran, Harun Reşid'jn annesidir.

Bu senede Bağdat'ta Dicle nehrindeki gemilerde büyük bir yan gın meydana gelmişti.

Mehdi halifeliğe geçince, kendisinden sonra halife olacak veliahdı olan İsa b. Musa'dan, veliahdlıktan feragat etmesini istemiş, ancak o bu isteğini kabul etmemişti. Mehdi'den, Kûfe'de kendisine ait bir çiftlikte ikamet etmesini istemiş ve Mehdi ona bu izni vermişti.

Ravh b. Hatini, Kûfe'de otoritesini yerleştirmiş ve Mehdi'ye şöyle bir mektup yazmıştı: "İsa b. Musa, senede ancak iki ay cumaya ve cemaate geliyor. Geldiğinde de bineğiyle birlikte mescidin avlusuna giriyor, cemaatın namaz kıldığı yere onun binekleri pisliyor."

Mehdi de ona gönderdiği cevabi mektupta, insanlar ancak yaya olarak mescide gelebilsinler diye yol ağızlarına tahtalar ve sütunlar çakmasını emretmişti. İsa b. Musa bunu anlayınca, cumadan önce, evi caminin bitişiğinde olan Muhtar b. Ebi Ubeyde'nin evini varislerinden satın aldı. Perşembe günü oraya geliyor, cuma günü olunca da bir merkebe binerek mescidin kapısına geliyor ve orada inip cemaatla birlikte cuma namazını kılıyordu. Artık ailesiyle birlikte Kûfe'de temelli olarak ikamete başladı.

Sonra Mehdi ona, veliahdlıktan feragat etmesini teklif etti. Bunu yapmaması durumunda ona çok ağır işkenceler yapacağını söyleyip tehdit etti. Kabul etmesi halinde ona büyük bir araziyi ikta olarak vereceğini söyledi. O da kabul etti. Ona büyük bir araziyi ikta olarak verdi. Ayrıca 10.000.000 (başka bir rivayete göre 20.000.000) dirhem verdi. Bundan sonra Mehdi, kendisinden sonra oğlu Musa el-Hadi, ondan sonra da diğer oğlu Harun er-Reşid için veliahdlık bey'atı aldı. Nitekim bu, ileride de anlatılacaktır.

Bu senede Mehdi'nin dayısı Yezid b. Mansur insanlara haccettirdi. Yezid, Yemen valisi idi. Mehdi onu hac emirliği ile görevlendirdi-O da arzulu olarak bu görevi ifaya geldi.

Valilerin çoğu Mehdi tarafından azledilmişti. İfrikiye'de Yezid b. Hatim, Mısır'da Muhammed b. Süleyman Ebu Damra, Horasan'da Ebu Avn, Sind'de Bestam b. Amr, Ahvaz ve Fars'ta Ammare b. Ham" za, Yemen'de Reca b. Reca, Yemame'de Bişr b. Münzir, Cezire'de Fadl b. Salih, Medine'de Ubeydullah b. Safvan el-Cumahî, Mekke ve Ta-if te İbrahim b. Yahya vali olarak görev yapıyorlardı. Küfe milis k vetleri komutam İshak b. Sabbah el-Kindî, Küfe haraç işleri

kadası Şüreyk b. Abdullah en-Nehaî, Basra imhs "ı. Hamza, Basra namaz Ahriul-Ebi Revvad, durrahnıanj..Enes in lere b.:r arasında Abdülaziz b. Muhammed b. Ab-vıeutîiii v«ıuı. j--" zd.it ı konularda Malik'e karşı çıkmış ve hadıs-ılık-ın oazı görüşlerini kabul etmemişti. Nitekim aiaru. Medinelilerin icmaına dayanıyordu. Malikin baz* verdiği hükümleri de benimsememıştı.