Ali b. Ömer b. Ahmed b. Mehdi b. Mesud b. Dinar b. Abdillah. Büyük hadis hafızı ve bu mesleğin üstadı idi.
Kendisinden kısa bir süre öncesine ve ondan da zamanımıza kadar böyle büyük bir hadis hafızı yoktur. Birçok üstadlardan hadis dinleyerek derledi, kitaplar tasnif etti, telif etti; güzel ve faydalı eserler meydana getirdi. Hadisleri ve hadis ricalini iyice gözden geçirdi. İlletlerini araştırdı, tenkidini yaptı.
İtikadı sağlam bir kimseydi. Zamanının nadir insanlarındandı. Nev'i şahsına münhasır bir kimseydi. Hadis ricalinin adlan, hadis rivayet sanatı, illet, cerh, ta'dil, güzel eser tasnif etme, telif etme, geniş rivayet ve dirayete de tam muttali olmak hususunda zamanının imamı ve önderiydi.
Kendi alanında en güzel eserlerden biri olan meşhur kitabı vardır. Onun gibisi daha önce yazılmamıştır. Ancak onun ilim deryasından istifade eden, onun gibi çalışan kimseler, o kitabın şekline benzer kitaplar meydana getirebilirler.
Hafız Darekutnî'nin "el-İlel" adlı kitabı vardır. Bu kitabında neyin doğru neyin yanlış, neyin sevap neyin fasit, neyin muttasıl neyin mürsel, neyin münkati neyin mu'dal olduğunu açıklamıştır. Onun "el-İfrad" adlı kitabı da vardır ki, bırakın onun gibisini telif etmeyi, ancak sahalarında bir ve tek olan eleştirici, otoriter hadis imamları ancak onu anlayabilirler. Onun daha başka eserleri de vardır ki, bu eserleri gerdanlıklara takılan zinetler gibidir.
Küçüklüğünden beri göz kamaştıran bir hafızaya, delici bir zekaya, denizi andıran bir bilgi birikimine sahip olmakla nitelenirdi. Bir defasında halka hadis yazdıran İsmail es-Seffar'ın meclisine katıldı. Kendisi de bir hadis cüzünü istinsah ediyordu. O mecliste bulunan hadisçilerden biri ona: "Sen kitap istinsahı yapıyorsun, şu anda hadis dinlemen sağlıklı olamaz." deyince Darekutnî ona: "Benim yazdırılan hadisleri anlamam, senin anlamandan daha güzel ve daha sağlamdır." dedi. Sonra o adam Darekutnî'ye: "Şu mecliste bu üstadın yazdırdığı hadisleri ezbere okuyalım mı?" diye sordu. Darekutnî şu karşılığı verdi: "Üstad, şu ana kadar onsekiz hadis yazdırdı. Bunlardan ilki falan ve falan tarikiyle rivayet edilen hadisti."
Bundan sonra Darekutnî, orada yazdırılan onsekiz hadisi, eksiksiz olarak senet ve lafızlarıyla okudu. O mecliste bulunan insanlar da buna hayret ettiler.
Hakim Ebu Abdillah en-Nisaburî: "Darekutnî gibi biri görülmemiştir." dedi.
İbnü'l-Cevzî de şöyle demiştir: "Hadis bilgisi, karaat ilmi, nahiv, fıkıh, şiir, adalet, inanç sağlamlığı, imamlık gibi hasletleri şahsında toplamıştı."
Bu senenin zilkade ayının yedisinde salı günü yetmişyedi yaşından iki gün daha fazla yaşamış iken vefat etti. Ertesi gün Maruf el-Kerhî mezarlığına defnedildi. Allah rahmet etsin.
İbn Hallikan dedi ki: "Darekutnî Mısır'a göçtü, orada Kâfur el-İh-şidî'nin veziri Ebü'1-Fadl Cafer b. Hunzabe ve Hafız Abdülganî -Müs-ned'ini tamamlaması için- kendisine yardım ettiler. Ayrıca Ebü'1-Fadl Cafer çok ikramda bulundu. Böylece büyük bir servete sahip oldu.
Darekutnî adı, Bağdat'ın büyük bir mahalesi olan Darü'1-Kutn'-dan gelmektedir. (Hafız Darekutnî orada yaşardı.)
Abdülgani b. Said ed-Darir dedi ki: "Hadis sahasında kendi zamanında Ali b. el-Medinî, kendi zamanında Musa b. Harun ve yine kendi zamanında Darekutnî gibi otoriter olarak konuşan başka kimseler görülmemiştir."
Darekutnî'nin kendisine sordular: "Kendin gibi birini görebildin mi?" Şöyle cevap verdi: "Bir tek ilim sahasında kendimden daha üstün birini görmüşümdür, ama benim vakıf olduğum birkaç ilim sahasında benden daha bilgili ve üstün birini görmedim."
Hatib Bağdadî, Emir Ebu Nasr Hibetullah b. Makula'nın şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Rüyada Ebü'î-Hasan ed-Darekutnî'nin halini ve ahiretteki akıbetini sordum. Bana şu cevap verildi: "Ona cennette de imam deniliyor ve bu adla çağrılıyor."