El-Bidaye ve'n-Nihaye · Temmuz 1, 2026

Hicretin Îkîyüzaltmışdokuzuncu Senesi

Bu senede Muvaffak Billah, zenci liderinin şehrini tahrib etmeye çok çaba harcadı. Şehrin pek çok yerlerini tahrib etti. Askerleri şehre geçme imkânını buldular. Ancak bu esnada, Kartas adındaki bir Ru-mun eliyle atılan …

Bu senede Muvaffak Billah, zenci liderinin şehrini tahrib etmeye çok çaba harcadı. Şehrin pek çok yerlerini tahrib etti. Askerleri şehre geçme imkânını buldular. Ancak bu esnada, Kartas adındaki bir Ru-mun eliyle atılan bir ok Muvaffak'ın göğsüne isabet etti. Bu ok onu neredeyse öldürecekti. Durum sarsıldı, ama kendisi yine dayanıp sebat etti, askerlerini savaşa teşvik etti. Sonra kendi yaptırdığı Muvaf-fakiye şehrinde günlerce kalıp tedavi gördü. Bu arada durum alt üst oldu. Halk, zenci liderinden korkmaya başladı. Muvaffak'a, Bağdat'a dönmesini tavsiye ettiler, ama o bunu kabul etmedi. Hastalığı şiddetlendi. Sonra Cenâb-ı Allah, şaban ayında ona afiyet ihsan etti ve şifa buldu. Müslümanlar bu duruma çok sevindiler.

Muvaffak, iyileşir iyileşmez hemen koşup kuşatmaya devam etti. Murdar zenci liderinin, Müslümanlarca tahrib edilen surları onardı-ğını gördüler. Muvaffak bu surların ve çevresinin yeniden tahrib edilip yıkılmasını emretti. Kuşatmaya devam etti. Nihayet şehrin batı tarafı ele geçirildi. Zenci liderinin köşkleri ve komutanlarının evleri tahrib edildi. Mallarından çok miktarda eşya ganimet edildi ki, bunun evsafı anlatılamaz. Zencilerin kadınları esir alındı. Ellerindeki esir Müslüman kadın ve çocuklardan çoğu kurtarıldı. Muvaffak bunların izzet ve ikram içinde ailelerine gönderilmesini emretti. Zenci lideri, şehrin batı yakası Müslümanların eline geçtikten sonra şehrin doğu tarafına geçti. Gemilerin kendi tarafına ulaşmalarına engel olması için köprüler yaptırdı. Muvaffak, bu köprülerin tahrib edilmesini emretti.

Bu senenin sonuna kadar kuşatma devam etti. Nihayet şehrin doğu kısmı da teslim almdı, malları ve eşyaları ele geçirildi. Murdar zenci lideri, arkasına bakmadan kaçıp gitti. Çocuklarını, kadınlarını ve eşyalarını bıraktı. Muvaffak da orayı ele geçirdi. Bunun anlatımı cidden uzun sürecektir. İbn Cerir, bu olayları teferruatlı olarak anlatmış, ibn Esir ise özetlemiştir. İbn Kesir de bunu kısaca anlatmıştır. Doğrusunu Allah bilir ve insanı doğruya muvaffak kılan Allah'tır. Dönüş O'nadır.

Halife Mutemid, kardeşi Ebu Ahmed'in hilafet işlerine el koyduğunu, hüküm verip emir ve yasaklar vaz'ettiğihi, heyetlerin ona gittiklerini, malların ve haracın ona gönderildiğini, valileri onun tayin edip azlettiğini görünce Ahmed b. Tolon'a mektup yazarak bu durumdan şikâyetçi oldu. Ahmed b. Tolon da halife Mutemid'e mektup yaza-

rak kalkıp Mısır'a yanına gelmesini söyledi. Mısır'a gelmesi durumunda ona yardımcı olacağım, onunla birlikte hareket edeceğini söyledi. Mutemid de kardeşi Muvaffak'ın yokluğunu fırsat bilerek cema-ziyelevvel ayında bir grup komutanla birlikte yola koyuldu.

İbn Tolon, halifeyi karşılamak için Rakka'ya bir grup asker göndermişti. Halife, Musul ve Cezire mıntıkasının valisi İshak b. Kün-dac'ın sınırlarına girince Kündac, onu İbn Tolon'a gitmekten menedip yanında hapsetti. Beraberindeki komutanlara oyun oynadı. Halife de bu yaptığından ötürü onu şiddetle kınadı. Fakat neticede Kündac onu ve beraberindeki komutanları Samarra'ya dönmek mecburiyetinde bıraktı. Onlar da horlanmış ve alçalmış bir halde oraya geri döndüler. Muvaffak, bu durumdan haberdar olunca İshak b. Kündac'a teşekkür etti ve onu Ahmed b. Tolon'un yetkili olduğu yerlerle birlikte Ifrikıye'nın uç kısmına kadar yetkili vali olarak tayin etti. Kardeşine de mektup yazarak halka umumi hutbe irad ettiği esnada İbn Tolon'u lanetlemesini istedi. Mutemid onun bu isteğine gönülsüz de olsa uymak mecburiyetinde kaldı. Çünkü İbn Tolon hutbelerde Muvaffakın adının anılmasını yasaklamış ve onun adını hutbelerden çıkarmıştı.

Bu senenin zilkade ayında Mekke'de Muvaffak'ın adamlarıyla İbn Tolon'un adamları arasında çarpışma meydana geldi, İbn Tolon'un 200 adamı Öldürüldü, diğerleri kaçtılar. Muvaffak'ın adamları onların eşyalarından çoğunu yağmaladılar.

Bu senede bedeviler hacıların yolunu kestiler. Onlardan yükleriy-le birlikte 5.000 deveyi gasbettiler. Bu senede meşhur şahsiyetlerden İbrahim b. Munkiz el-Kinanî, Mutasım'ın azatlısı olup Cafer b. Maşer el-Mutezilî'den ders alan ve Mutezile mezhebinin propagandacılarından olan Ahmed b. Hallad, Bişr el-Merisî'nin arkadaşı Süleyman b. Hafs el-Mutezilî, Ebü'l-Hü-zeyl el-AUaf, Ermeniye ve Diyarbekir valisi İsa b. Şeyh b. Selil eş-Şeybanî, zayıf ravilerden biri olan Ebu Ferve Yezid b. Muhammed er-Ruhavî vefat ettiler.