El-Bidaye ve'n-Nihaye · Temmuz 1, 2026

Hicretin İkiyüzelliüçüncü Senesi

Bu senenin receb ayında Mutez, Hemedan taraflarında bulunan ^.bdülaziz b. Ebi Dülef le savaşmak üzere yola koyulması için Büyük Boğa'nın oğlu Musa'yı 4.000 kişilik bir askeri birliğin başında yola çıkardı. Abdülaziz b. …

Bu senenin receb ayında Mutez, Hemedan taraflarında bulunan ^.bdülaziz b. Ebi Dülef le savaşmak üzere yola koyulması için Büyük Boğa'nın oğlu Musa'yı 4.000 kişilik bir askeri birliğin başında yola çıkardı. Abdülaziz b. Ebi Dülef isyan etmiş ve halifeye başkaldırmıştı. Etrafında Hemedanlılardan 20.000 kadar adam vardı. Neticede Musa ve ordusu, bu senenin sonunda Abdülaziz b. Ebi Dülef i feci bir şekilde bozguna uğrattılar. Bu senenin ramazan ayında Kereç mıntıkasında aralarında ikinci bir savaş cereyan etti. Abdülaziz b. Ebi Dülef yine bozguna uğradı. Adamlarından çoğu öldürüldü ve kadınlarından, çocuklarından çoğu esir alındı.

Müslümanlar, Abdülaziz b. Ebi Dülefin annesini de esir alarak Mutez'e yetmiş yük kesik baş ve çok sayıda bayrak gönderdiler. Abdülaziz b. Ebi Dülef ten, istila etmiş olduğu birçok beldeleri geri aldılar.

Bu senenin ramazan ayında halife Mutez, Boğa eş-Şerabî'ye kaftan giydirdi. Başına taç koydu ve iki nişan taktı.

Bu senenin ramazan bayramında Bevazie denen yerde büyük bir savaş vuku buldu. Şöyle ki: Müşavir b. Abdülhamid, Bevazic'de hakimiyetini ilan etti. Etrafında 70 kadar Harici toplandı. Bendar et-Ta-berî adında bir adam da 300 kadar askeriyle ona karşı hücuma geçti. İki taraf şiddetle savaştılar, elli kadar Harici Öldürüldü. Bendar'ın da 200 adamı öldürüldü. 50 adamı öldürüldüğü yolunda zayıf bir rivayet de vardır. Bendar da ölüler arasındaydı. Allah ona rahmet etsin. Sonra Müşavir, Hülvan'a yöneldi. Gidip Hülvanîılarla savaştı. Horasanlı hacılar da Hülvanlılara yardım ettiler. Müşavir onlardan 400 kadar kişiyi öldürdü. Allah ona lanet etsin ve onu kahretsin. Kendisinin de birçok adamı öldürüldü.

Bu senenin şevval ayının bitimine üç gün kala Vasıf et-Türkî öldürüldü. Halk onun Samarra'daki evini ve çocuklarının evlerini yağmalamak istedi, ama bunlara imkân verilmedi. Halife ona ait şeyleri Boğa eş-Şerabî'ye verdi.

Bu senenin zilkade ayının 14. gecesinde ay tutulması görüldü. Öyle ki aym çoğu görünmez oldu. Işığı söndü. Ay tutulması sona erince Bağdat'ta bulunan Irak valisi Muhammed b. Abdullah b. Tahir öldü. Ölüm sebebi, başında ve boğazında çıkan çıbanlardı. Bu yüzden Ölmüştü.

Cenaze namazı kılınmak üzere cesedi getirildiğinde oğlu Tahir ile kardeşi Ubeydullah ihtilafa düştüler. Namazı kimin kıldıracağı hususunda anlaşamadılar. Nihayet kılıçlar çekildi, halk birbirini taşlamaya başladı. Gürültüler yükseldi. "Ya Tahir, ya Mansur!" diye bağırıp

çağırmaya başladılar. Ubeydullah, etrafında önde gelenler ve halkın ekâbiri bulunduğu halde doğru tarafına yöneldi, evine gitti. Cenaze namazını Muhammed b. Abdullah b. Tahir'in oğlu Tahir kıldırdı. Zaten cenaze namazını kıldırmasını babası ona vasiyet etmişti. Mutez, olup bitenlerden haberdar olunca hil'atleri ve valilik yetkisini Ubeydullah b. Abdullah b. Tahir'e gönderdi. Ubeydullah kendisini hiî'atle-: ri getiren adama 50.000 dirhem armağan verdi. - : Bu senede Halife Mutez, kardeşi Ebu Ahmed'i Rey şehrinden önce Vasıta, sonra Basra'ya sürgün etti. Sonra da Bağdat'a getirtti. -

Bu senenin zilkade ayının sonunda pazartesi günü Büyük Boğa'nın oğlu Musa ile hicretin 251. senesinde ortaya çıkıp o zamandan beri isyan hareketini sürdürmekte olan Hüseyin b. Ahmed eîKevkebi et-Talibî, Kazvin'de karşılaştılar. Şiddetli bir savaşa tutuştular. Sonra Kevkebî bozguna uğradı. Musa, Kazvin şehrini geri aldı. Kevkebî de Deylem şehrine kaçtı.

İbn Cerir'in bu svaşa katılan bir şahıstan naklederek anlattığına göre Kevkebî, Musa ordusuyla karşı karşıya geldiğinde adamlarına tahtası olmayan deri kalkanları kendilerine siper etmelerini emretmişti. Mızraklar bu deri kalkanlara tesir etmiyordu. Büyük Boğa'nın oğlu Musa da kendi adamlarına, yanlarında bulunan nefti yere döküp savaşa devam etmelerini, bir süre sonra karşı tarafa, bozguna uğramış izlenimi vermelerini emretti. Onlar da bu emri aldılar. Bir süre savaştıktan sonra bozguna uğramış gibi geriye doğru kaçmaya başladılar. Kevkebî'nin adamları da bunları kovalamak üzere peşlerine düştüler. Neftin dökülmüş olduğu yerin ortalarına geldiklerinde Musa kendi adamlarına nefte ateş verip tutuşturmalarını emretti. Onlar da ateşi tutuşturdular. Kevkebî'nin adamları kısa bir süre sonra yanmaya ve hızla geriye doğru kaçmaya başladılar. Musa ve askerleri onların üzerine hücuma geçtiler. Onlardan çok sayıda adam öldürdüler. Kevkebî'nin kendisi de Deylem'e kaçtı. Musa, Kazvin şehrini teslim aldı.

Bu senede Abdullah b. Muhammed b. Süleyman ez-Zeynebî insanlara haccettirdi.

Bu senede Ebü'l-Eş'as ve Ahmed b. Said eeUDariinî gibi meşhur şahsiyetler vefat ettiler.