El-Bidaye ve'n-Nihaye · Temmuz 1, 2026

İbn Batte Ubeydullah B. Muhammed

İbn Batte Ubeydullah b. Muhammed b. Himran. Künyesi Ebu Ab-dillah el-Akberî'dir. İbn Batte namıyla meşhur olmuştur. Hanbeli âlimlerindendir. Çeşitli ilimlere dair yüklü bilgilerle mücehhez birçok eserin sahibidir. …

İbn Batte Ubeydullah b. Muhammed b. Himran. Künyesi Ebu Ab-dillah el-Akberî'dir. İbn Batte namıyla meşhur olmuştur. Hanbeli âlimlerindendir. Çeşitli ilimlere dair yüklü bilgilerle mücehhez birçok eserin sahibidir. Bağavî'den, Ebu Bekir en-Nisaburî'den, İbn Said'den ve çeşitli memleketlerdeki birçok âlimden hadis dinledi. Aralarında bulunduğu bir hadis hafızları topluluğu da kendisinden rivayetlerde bulundular. Birçok imam onu övdü. İyiliği emredip kötülüğü yasaklayan kimselerdendi.

Adamın biri rüyada Rasûlullah (s.a.v.)'ı görmüş ve şöyle demiş:

- Ey Allah'ın Rasülu, mezhepleri karıştırdım. Hangisine gireceğimi bilemez hale geldim ne yapayım?

- Ebu Abdillah İbn Batte'nin yoluna koyul!

Sabah olunca adam bu rüyasını kendisine müjdelemek için İbn Batte'nin yanına gitti. İbn Batte, adamı görünce gülümseyerek daha adam konuşmadan kendisine üç kez: "Rasûlullah (s.a.v.) doğru söylemiştir." dedi.

Hatib Bağdadî, İbn Burhan el-Luğavî adıyla meşhur üstadı Ab-dülvahid b. Ali el-Esedî'nin İbn Batte'yi eleştiren ve onu cerheden bazı sözleri nedeniyle kendisi de İbn Batte'yi eleştirmiş, onun aleyhinde konuşmuştur. Öte yandan İbn Cevzî de İbn Batte'yi savunmak için bazı üstadlanna dayanarak Hatib Bağdadî'nin eleştirisini yapmıştır. İbn Ebi'1-Vefa b. Ukayl'in ifadesine göre İbn Burhan, Mürcie'den ve Mutezile'den biridir. Ona göre kafirler Cehennem'de ebedi kalmayacaklardır. Mürcie ve Mutezile mezhebinin mensupları böyle demişlerdir. Ancak bu görüşlerine sebep olan husus şudur: Cehennem'de ebedi kalmanın manası azablandırmak değil, intikam almak olur. Bunun ise ilahi adaletle uyuşan bir anlamı yoktur. Kaldı ki Cenâb-ı Allah; kendisinin bağışlayıcı, esirgeyici ve merhamet edenlerin en fazla merhamet edeni olduğunu söylemiştir. Bundan sonra İbn Ukayl b. Burhan'a reddiyelerde bulunmaya başladı.

İbnü'l-Cevzî dedi ki: "Böyle birini cerhetmek nasıl kabul edilebilir?" Böyle dedikten sonra İbnü'lCevzî, senediyle birlikte İbn Bat-te'den rivayette bulunarak onun Mucem'i, Bağavî'den duyduğunu söylemiş, ayrıca ispat edenin inkar edene nispetle öncelikli olduğunu

bildirmiştir.

Hatib Bağdadî dedi ki: Abdülvahid b. Burhan İbn Batte tariki ile Enes'ten rivayet etti ki; Rasûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:

"İlim taleb etmek her müslümana farzdır."

Hatib dedi ki: «Bu, İmam Malik'in rivayet ettiği hadise göre batıldır ve İbn Batte'ye nisbet edilir.»

4 İbnü'l-Cevzî dedi ki: «Buna iki vecihle cevap verilebilir: Birincisi şu ki; bu hadis İbn Burhan'ın el yazısı ile görülmüştür. el-Kıdh adlı eserde Hatib der ki: "Kendisi başlangıçta üstadım olan İbn Batte'den ilim öğrenmiştir."

İkinci veçhe göre; îbn Burhan, icmaa muhalif şekilde eleştiride bulunmuş ve İbn Batte'yi tenkid etmiştir. Büyük âlimlerden nakledildiğine göre salih ve duası müstecap olan bir kimse hakkında eleştiride bulunmak nasıl kabul edilebilir? Hevesimize esir olmaktan Allah'a sığınırız.»