El-Bidaye ve'n-Nihaye · Temmuz 1, 2026

Fasıl

Bu senenin şevval ayında Melik Nureddin vefat edince kendisinden sonra yerine oğlu Salih İsmail'e hükümdar olarak beyat edildi. Ancak o küçük yaşta bir çocuktu. Salih İsmail, Emir Şemseddin b. Mukaddemi kendine atabeg …

Bu senenin şevval ayında Melik Nureddin vefat edince kendisinden sonra yerine oğlu Salih İsmail'e hükümdar olarak beyat edildi. Ancak o küçük yaşta bir çocuktu. Salih İsmail, Emir Şemseddin b. Mukaddemi kendine atabeg tayin etti. Emirler ihtilafa düştüler. Fikirler karıştı. Şaşkınlık ortaya çıktı. Serler meydana geldi. Çok içki içildi. Oysa Melik Nureddin'in zamanında böyle şeylere rastlanmazdı. Hiç bir kimse bu tür çirkinlikleri irtikab etmeye, fuhuş işlemeye cesaret edemezdi. Artık fuhuş her tarafa yayılmış ve ortaya çıkmıştı. Hatta Melik Nureddin'in kardeşi oğlu ve Musul valisi Seyfeddin Gazi b. Mevdud, Melik'in vefat ettiğinin kesinlik kazanması üzerine tellalını şehirde dolaştırıp artık oyun ve eğlencenin, içki içmenin, zevkü sefa sürmenin serbest olduğunu def çalıp şeytan zurnası çaldırarak ilan ettirdi. O zamana kadar kendisi Melik Nureddin tarafından gözetim altında tutulmaktaydı. İnna lillah ve inna iieyhi raciun (doğrusu biz Allah'a aidiz ve O'na dönücüleriz).

Melik Nureddin'in kardeşinin oğlu Seyfeddin Gazi ve diğer Meliklerle ümerâ, sağlığında onun tahakkümü ve kontrolü altıydavdılar. Bunlardan herhangi biri çirkinlik ve fuhuş işlemeye cesaret edemez-di.Ancak Melik Nureddin vefat edince bunların iç yüzleri açığa çıktı. Yeryüzünde fesat çıkardılar. Şairin şu sözü de tahakkuk etti:

«Hey! bana içki ver ve de ki «İçki işte budur.» İçkiyi bana gizlice sunma. Artık açıkça içilebiliyor.» Her taraftan düşmanlar müslümanlara saldırmaya tamahlandı-lar. Haçlılar Dımaşk'a hücum edip orayı Müslümanların elinden almaya karar verdiler. Karşılarına İbn Mukaddem çıktı. Ancak Banyas yakınlarında onlarla yaptığı savaşta onlara karşı direnmekten aciz kaldı. Bir süre için onlarla ateşkes yaptı. Bunun için de onlara peşinen bol miktarda para verdi. Onları, Melik en-Nasır Selahaddin Yusuf b. Eyyub'un oraya geleceğini söyleyerek korkutmasaydı zaten Haçlılar onunla ateşkes yapmayacaklardı. Selahaddin bu durumdan haberdar olunca ümeraya ve özellikle İbn Mukaddem'e mektup yazarak Haçlılarla yaptıkları ateşkesten ötürü kendilerini kınadı. Onlara ödemiş oldukları paralardan ötürü ayıpladı. Çünkü Haçlılar çok az ve güçsüzdüler. Kendisi, Haçlılara karşı korumak amacıyla Şam mıntıkasına gelmeye karar verdiğini onlara bildirdi. Ancak onlar, çirkin ifadeler içeren bir mektup yazarak ona gönderdiler. Ne var ki Selahaddin, bu cevaplarına aldırmadı. İbn Mukaddem ve maiyetindeki ümera ondan çok korktuklarından Musul valisi Seyfeddin Gaziye mektup yazarak Şam'a gelmesini istediler ki, onu başlarına hükümdar yapsınlar. Böylece o da Melik en-Nasır Selahaddin b. Eyyub'un belasından kendilerini korusun. Fakat Seyfeddin

Gazi bu çağrıya icabet etmedi. Çünkü bu çağrının onlar tarafından kendisi için kurulmuş bir tuzak olduğunu düşünerek korktu. Bunun sebebi de şuydu: Melik Nureddin'in sağlığında casus olarak ve aynı zamanda uygunsuz işleri, fuhşiyati, içki içmeyi oyun ve eğlence gibi pis şeyleri irtikab etmesine mani olucu bir kimse olarak göndermiş olduğu Tavaşi Sadü'd-Devle Müştekin kaçmıştı. Melik Nureddin vefat ettikten sonra Musul'da Seyfeddin Gazi tarafından çirkin ilanı duyan Tavaşi Sadü'd-Devle, yakalanma korkusunda gizlice oradan kaçıp gitmişti. Seyfeddin Gazi amcası Melik Nureddin'in vefat ettiğini kesin olarak anlayınca Tavaşi Sadü'd-Devle'yi yakalatmak için peşine adam taktı. Yakalatama-yınca da mal ve mülküne el koydu. Tavaşi Haleb'e gitti. Sonra Dımaşk'a uğradı. Melik Nureddin'in oğlu Salih İsmail'i, eğitmek üzere alıp Haleb'e götürmek için ümera ile anlaştı.

Dımaşk'm Atabeg Şemsüddevle b. Mukaddem'e; Kale'nin de Tavaşi Cemaleddin Reyhan'a teslim edilmesi kararlaştırıldı. Melik Salih Dımaşk'tan Haleb'e giderken beraberinde devlet büyükleri ve ümera da yola koyuldu. Bu sefer bu senenin zilhicce ayının yirmiüçünde başlamıştı. Bunlar, Haleb'e vardıklarında küçük yaşta bir çocuk olan Melik Salih İsmail Haleb tahtına oturdu. Etrafinda-kiîerde Melik Nureddin'le ve üç kardeşiyle birlikte süt emmiş olan Mec-düddin'in kardeşi Şemseddin b. Dâye'yi gözetim altına aldılar. Oysa Şemseddin Ali b. Dâye, Melik Nureddin'in oğlu Salih İsmail'in eğitilmek üzere kendisine teslim edileceğini sanıyordu. Çünkü herkesten çok o bu hakka layıktı. Fakat onun bu zannını boşa çıkardılar. Kendisini ve kardeşlerini bir kuyuya atarak hapsettiler. Melik Selahaddin de ümeraya bir mektup yazarak Melik Nureddin'in oğlu Salih İsmail'i Dımaşk'tan Haleb'e göndermelerinden ve Beni Dâye'yi hapsetmelerinden ötürü kınadı.

Çünkü Beni Dâye seçkin emirlerden ve önde gelen büyüklerden idiler. Melik Nureddin'in ve halkın nazarında itibarlı kimselerden biri olan Mecdüddin b. Dâye'ye Melik Nureddin'in oğlu Salih İsmail'i teslim etmediklerinden, ümeraya çok kızdı. Ancak ümerada ona edepsiz ifadeler içeren cevabî bir mektup yazıp gönderdiler. Bütün bu olup bitenler, Selahaddin'in ümeraya olan kızgınlığını daha da artırdı ve onu Dımaşk'a hücum etmeye gelen korkunç olaylardan dolayı Dımaşk'a gelme fırsatını bulamıyordu.

Hicretin Beşyüzaltmışdokuzuncu Senesinde Vefat Eden Meşhur Şahsiyetler