Bu senenin receb ayının yirmi sekizinde perşembe günü basur yüzünden halifenin vücudundan kan aldırıldı. Bunu öteden beri yaptırmaktaydı. Kan aldırdıktan sonra uykuya daldı. Kan aldırdığı yer patladı. Uyandı. Gücünü kaybetmişti. Artık iyileşmesinden ümid kesilmişti. Torunu ve veliahdı Uddetü'd-Din Ebu'l-Kasım Abdullah b. Muhammed b. Kaim'i yanına çağırdı. Kadıları ve fakihleri huzura davet etti. Onu kendisinden sonraki dönem için veliahd tayin ettiğine onları ikinci kez şahid tuttu. Onlar da şahitlik yaptılar. Bundan sonra şaban ayının onü-
çünde perşembe gecesi vefat etti. Vefat ederken kırkdokuz sene, sekiz ay sekiz günlük ömrünü noktaladı, kırkdört sene, sekiz ay, yirmibeş OTİn süreyle halifelik yapmıştı. Ondan Önce hiç bir Abbasi halifesi bu kadar uzun süre hilafette kalmış değildi. Kendisinden önce halifelik yapan babasına göre dört sene fazla halifelik yaptı. İkisinin toplam süresi sek-senbeş sene altı aydı. Bu da bütün Emevi hakimiyeti kadardı.
Kaim Bi-Emrillah, yakışıklı, güzel yüzlü, beyaz tenli, pembemsi bir renge sahip, fesahatti, takvalı, zahid, edip, belağatli, şair ve yazardı. Nitekim onun şiirlerinden bir kısmını önceki sayfalarda nakletmişizdir. Hicretin 450. senesinde Hadisetü Ane'de ikamete mecbur tutulmuştu. Adaletli olup insanlara çok ihsanda bulunurdu. Allah rahmet etsin.
Vefat edince vasiyeti üzere Şerif Ebu Cafer b. Ebi Musa el-Hanbelî onu yıkadı, yıkadığında âna çok miktarda mal ve para teklif edildi. Ama o bunları kabul etmedi. Mezkur perşembe sabahında namazını kıldırdı. Halife Kaim, dedesinin mezarlarının yanma defnedildi. Sonra Rusa-fe'ye nakledildi. Mezarı şu ana kadar ziyaret edilmektedir. Vefatı sebebiyle bütün çarşı ve pazardaki işyerleri kapatıldı. Dükkanların üzerine bornozlar asıldı. Haşimi kadınları ve diğer kadınlar ona ağıt yaktılar. Vezir İbn Cüheyr ve oğlu, taziye için oturdular. İnsanlar matem tutarak elbiselerini parçaladılar. O gün çok zorlu bir gündü. Yas üç gün sürdü. Kaim Bi-Emrillah, Abbasoğulları arasında diyaneti, itikadı ve devlet yönetimi bakımından seçkin bir kimseydi. Besasirî fitnesine maruz kaldı. Bu yüzden evinden çıkıp gitti. Ailesinden, çocuklarından ve vatanından uzakta yaşadı. Tam bir sene müddetle Hadisetü Ane'de ikamet etti. Sonra Cenâb-ı Allah onu tekrar hilafete ve nimete kavuşturdu. Şair şöyle demiştir:
«Cenâb-ı Allah onları tekrar nimetlerine kavuşturdu.
Çünkü onlar Kureyşidirler. Onlar gibi kimse yoktur.»
Onun yaşantısından güzel örnekler önceki sayfalarda anlatılmıştı. Nitekim yüce Allah şöyle buyurmuştur:
«Andolsun ki Süleyman'ı denedik hükümdarlığını zayıf düşürdük. Sonra eski haline döndü» <esSâd, 34).
Müfessirlerin, es-Sâd sûresinde anlattıklarım özetledik: Bu, Abbasi kıssasında ve hicretin 450. ve 451. senelerinde cereyan eden Besasirî fitnesinde de detaylı açıklamalarda bulunduk.