El-Bidaye ve'n-Nihaye · Temmuz 1, 2026

Hicretin Beşyüzellialtıncı Senesi

Bu senede Sultan Süleymanşah b. Muhammed b. Melikşah öldürüldü. Bu, alaycı bir kişi olup dinle az ilgilenirdi. Ramazan'da bile içki içmeye devam ederdi. Memleket idarecisi (vezir) Hadim Yezdiyar onun aleyhine döndü ve …

Bu senede Sultan Süleymanşah b. Muhammed b. Melikşah öldürüldü. Bu, alaycı bir kişi olup dinle az ilgilenirdi. Ramazan'da bile içki içmeye devam ederdi. Memleket idarecisi (vezir) Hadim Yezdiyar onun aleyhine döndü ve onu öldürdü. Sonra da Sultan Arslanşah b. Tuğrul b. Muhammed b. Melikşah'a bey'at etti.

Bu senede salih hükümdar Farisüddin Ebu'l-Garat Talaî b. Rezîk el-Ermenî öldürüldü. Bu, Mısır hükümdarı Adid'in vezir ve kayınpederi idi. Yaşı küçük olan Adid'i kısıtlılık altına almış, işleri kendisi idare etmişti. Öldürülmesinden sonra yerine oğlu Rezik vezirliğe atandı ve Adil lakabım aldı. Babası, salih, cömert, âlicenab, edepli bir kimse olup ilim ehlini sever, onlara ihsanda bulunurdu. Hayırlı hükümdarlardan ve seçkin vezirlerdendi. Birden fazla şair onu methetmiştir.

İbn Hallikan dedi ki; Önceleri Ebu Salih Tabii Münyetü Beni Ha-sib'te mütevelli idi. Sonra yükseldi. Nihayet Adid'in, ondan önce de Fa-iz'in vezirliklerini yaptı. Kendisinden sonra da oğlu Adil Rezik b. Talaî vezirliğe geçti. Bu görevi, Şâver tarafından elinden alınıncaya kadar sürdürdü. Salih Ebu Talaî Kahire dışında Züveyle kapısı yanındaki camii yaptıran kişidir. Tuhaftır ki o, bir ayın yirmi dokuzunda vezirliğe atanmış, vezirlik konağından Kurafe'ye yine bir ayın yirmidokuzunda nakledilmiş, iktidarları da yine bir ayın yirmidokuzunda sona ermişti. Zeynüd-din Ali b. Neca el-Hanbelî onun şu şiirlerini nakletmiştir:

«İhtiyarlığın, gençliğin yaptığı şeyleri silip yok etti.

Doğan, karga yuvasına kondu.

Sen uyuyorsun ama gece ve gündüzün gözleri uyanıktır.

Musibetlerin ağırlığı senin üzerinden uzaklaşacak değildir.

Bir hazine olan ömrünü nasıl tükettin?

Sen o ömrü hesapsızca harcadın.»

Şu şiir de onu aittir:

«Zaman bize musibetlerini ve olaylarını ne kadar çok gösteriyor. Bu olaylarda ibretler vardır ama biz bunlardan yüz çeviriyoruz. Ölümü unutuyoruz, onu hatırlamıyoruz. Hastalıklar ancak bize ölümü hatırlatıyor.»

Şu şiir de ona aittir:

«Cenâb-ı Allah, zamanın bizim için devam etmesine mutlak olarak hüküm verdi.

Ki hakimiyetimize izzet ve zafer olguları hizmet etsinler. Anladık ki malın binlercesi tükenir.

Bu maldan sonra bizim için sevap ve hatıra baki kalır.

Rahmet ile azabı birbirine karıştırdık.

Sanki biz bulutlar gibiyiz de,

O bulutlardan şimşek, yıldırım ve yağmur gelir.»

Ölümünden üçgün önce nazmetmiş olduğu şu şiir de ona aittir:

«Biz gaflet ve uykuya dalmışız.

Oysa ki ölümün gözleri, uyku tutmayan casusları var.

Senelerdir ölüme doğru yol alıyoruz.

Keşke ne zaman öleceğimi bilseydim.»

Sonra halife Adid'in köleleri gündüz bir suikast nitecesinde onu öldürdüler. Öldürüldüğünde altmış bir yaşındaydı. Kendisinden sonra yerine oğlu Adil vezirliğe atandı ve hil'at giydirildi. Öldürülmesi sebebiyle Ammare et-Temimî güzel kasidelerle onun için ağıt yaktı. Kura-fe'deki türbesine nakledildiğinde halife Adid de onunla beraber yürüdü. Mezarına kadar gitti ve onu tabut içinde mezara defnetti.

İbn Hallikan dedi ki: Fakih Ammare et-Temimî onun tabutu ile ilgili bir kaside yazdı. Ancak bu kasidesinde haddi aştı. Şöyle ki:

«Sanki onun tabutu Musa'nın tabutudur. İki tarafina sekinet (huzur) ve vekar bırakmıştır.»

Bu senede Haface oğullan ile Kûfeliler arasında büyük bir savaş meydana geldi. Haface oğullan Kûfelilerden bir kısmını öldürdüler. Öldürdükleri Kûfeliler arasında Emir Kayser'i de yaraladılar. Hilafet veziri Avnüddin b. Hübeyre onlara karşı direnişe geçti. Nihayet onlan çöle kadar büyük bir orduyla kovaladı. Onlar da kendilerini affetmesi için ona haber saldılar.

Bu senede Şerif İsa b. Kasım b. Ebi Haşim (veya Haşim yerine Kasım adı kullanılmıştır) b. Ebi Fuleyte b. Kasım b. Ebi Haşim Mekke valiliğine atandı.

Bu senede halife, yollan daraltan dükkânların yıkılmasını, satıcılardan herhangi birinin yol üzerinde oturmamasını emretti ki, gelip geçenler zarar görmesinler.

Bu senede Bağdat'ta cidden büyük bir ucuzluk ve bolluk meydana geldi.

Bu senede İbn Şemhal'ın Me'muniye'de yaptırdığı medresenin açılışı yapıldı. Orada Ebu Hakim İbrahim b. Dinar en-Nehrevanî el-Hanbelî ders verdi. O da bu sene sonunda vefat etti. Kendisinden sonra orada Ebü'l-Ferec Îbnü'l-Cevzî müderrislik yaptı. Ebu'l-Ferec daha önce onun yanında kalfa idi. Ölürken Babü'l-Ezec'deki medresesindeki görevinden ayrılmıştı.

Hicretin Beşyüzellialtıncı Senesinde Vefat Eden Meşhur Şahsiyetler