Bu senede Kadı İyaz b. Musa b. İyaz b. Amr b. Musa b. İyaz b. Muhammed b. Musa b. İyaz elYahsubî vefat etti. Bu zat Septe kadısı idi. Maliki ulemasındandı. Çok faydalı eserleri vardır. Mesela eş-Şifa, Şerh-i Müslim, Meşarikü'l-Envar gibi eserleri vardır. Güzel şiirler yazardı. Birçok ilimlere, lügate, hadise, edebiyata, tarihe dair bilgisi vardı. İlimlerde önderdi. Hicretin 446. senesinde doğdu. Bu senenin cemaziyelahir ayında cuma günü vefat etti. Bu senenin ramazan ayında vefat ettiğine dair zayıf bir rivayet de vardır. Tabii ki vefat yeri Septe şehri idi.
Bu senede Haleb valisi Nureddin Mahmud b. Zengi, Haçlıların beldelerine gaza yaptı. Onlardan çok sayıda adam öldürdü. Öldürdükleri arasında Antakya valisi prens de vardı. Haçlıların birçok kalelerini fethetti. Allah'a hamd olsun. Bu gazasında Dımaşk atabeği Muinüd-din'den yardım istemişti. Muineddin de Serhat naibi emir Mücahidüd-din b. Mervan b. Mas komutasında ona bir askeri birliği takviye olarak gönderdi. Bunlar çok yararlılıklar gösterdiler. Şairler bu gazayla ilgili şiirler dile getirdiler. Bu şairlerden biri de İbn Kayser anî' dir. Şairlerin bu gazayla ilgili söyledikleri şiirleri Ebu Şame, er-Ravzeteyn adlı eserde nakletmiştir.
Bu senenin rebiyülahir ayının üçünde çarşamba günü Muzaffer Yahya b. Hübeyre halifeye vezir oldu. Avnü'd-Din lakabım aldı. Kendisine hil'at giydirildi.
Bu senenin receb ayında Melikşah b. Mahmud, beraberinde bir grup ümerayle birlikte Bağdat'a baskın düzenledi. Yanında Ali b. Debis ile Türkmenlerden ve diğerlerden oluşan bir topluluk da vardı. Bunlar halifeden Melikşah Mahmud adına Bağdat'ta hutbe okutmasını istediler. Halife bunu kabul etmedi. Aralarında defalarca yazışma oldu. Halife bunun üzerine Sultan Mes'ud'a haber göndererek hemen Bağdat'a gelmesini istedi. Sultan Mes'ud işi ağırdan alınca durum vehamet kesbetti. Delik, yamanamayacak kadar büyüdü. Sonra Melik Sencer, kardeşinin oğlu Sultan Mes'ud'a haber göndererek hemen halifenin yamna gitmesini istedi. Gitmemesi durumunda ona tehditte bulundu. Bunun üzerine Sultan Mes'ud ancak sene sonunda Bağdat'a gidebildi ve bütün bu serler ortadan kalktı. Sıkıntıların yerini tümüyle sevinç aldı.
Bu senede Bağdat'ta şiddetli bir deprem meydana geldi. Yer on kez sallandı. Hulvan'da bir dağ paramparça oldu. Nehricur tekkesi yıkıldı. Zatü'1-Cenp hastalığı nedeniyle çok sayıda insan Öldü. Bu hastalığa yakalanan kimseler konuşamadan ölüyorlardı.
Bu senede Musul valisi Seyfeddin Gazi b. Zengi vefat etti. Kendisinden sonra yerine kardeşi Kutbeddin Mevdud b. Zengi geçti. Kutbeddin, kardeşinin henüz gerdeğe girmediği karısıyla evlendi. Bu kadın, Mardin valisi Timurtaş b. İlgazi b. Artuk'un kızıydı. Bu hatun, Kutbeddinle yaptığı evlilik neticesinde birkaç erkek evlad doğurdu ki bunların tamamı sırasıyla Musul valiliği yaptılar. Bu hanım onbeş hükümdarın yanında bile baş örtüsünü çıkarırdı.
Bu senede Nureddin, Sincar üzerine yürüdü ve orayı fethetti. Kardeşi Kutbeddin Mevdud da onu Sincar'dan geri çevirmek için karşısına asker çıkardı. Sonra ikisi barışıp anlaştılar. Rahbe ve Humus'u Nured-din'e bırakan Kutbeddin, Sincar şehrine sahipliğini devam ettirdi. Nureddin de kendi beldesine geri döndü. Sonra Haçlıların üzerine sefer düzenledi. Onlardan bir kısmını öldürdü. Antakya valisi prensi de esir aldı. Aralarında Fetih el-Kayseranî'nin de bulunduğu bazı şairler onu övdüler. Kayseranî şu beyitlerle başlayan kasidesinde onu şöyle övmüştü:
«Bu kesin azimler ve kararlardır. Kılıç sallayarak yapılan çığırtkanlıklar değildir.
Bu cömertlik ve keremlerdir. Kitapların yazdığı değildir. Bu himmetlerdir ne zaman konuşacak olursa, Peşisıra şairler ve hatipler artık sürçülisan ederler. Ey Imadüddin'in oğlu, palalarında, Emek harcayarak bu işin zirvesine çıktın.
Deden hep şahikalar yaratırdı.
Nihayet kazıklan yıldızlar olan bir kubbe yaptı.»
Bu senede Nureddin, Hama şehrine yakın Famiya kalesini fethetti. Bu senede Mısır hükümdarı Hafiz LidiniUah Abdülmecid b. Ebil-Kasım b. Müstansır vefat etti. Kendisinden sonra yerine oğlu Zafir İsmail geçti. Ahmed b. Afdal b. Emirü'l-Cüyuş, Hanz'ın hilafeti esnasında Mısır'ı İstila etmiş ve Mısır'da kendi adına hutbe okutmuş. Sonra da ezanda "Hayye ala hayril amel" cümlesini okutmuştu. Sözünü etmekte olduğumuz Hafız LidiniUah, kulunç ağrısına yakalanan kimseler için kulunç tablası icat etmiş, bunu çalıp kıhncma vurduran kimseden kulunç ağnsı ve romatizma çıkıp gidermiş.
Bu senede Hadim Kutuz insanlara hac ettirdi. Kûfe'de hastalandı geri döndü, yerine hac emirliğine kölesi Kaymaz'ı vekil tayin etti. Bağdat'a vardıktan birkaç gün sonra da vefat etti. Araplar hacdan dönmekte olan hacılara saldırmak, mallannı yağmalamak amacıyla yollarını kestiler. Hac emiri Kaymaz saldırganlara direnemedi. Saldırganlardan kendi şahsı için aman alıp hacılan onlara teslim etti ve kendisi de kaçıp gitti. Saldırganlar hacılann çoklannı öldürüp mallannı yağmaladılar. Çok az sayıda hacı bu musibetten salimen kurtulabildi. înna lillah ve in-na ileyhi raciun (doğrusu biz Allah'a aidiz ve O'na dönücüleriz).
Bu senede Muinüddin b. Atabek Dımaşk'ta vefat etti. Bu zat Tuğte-kin'in kölelerindendi. Nureddin'in zevcesinin babasıydı. Nureddin ki Babü'l-Ferec'te Muiniye medresesinin vâkıfıdır. Mezan Daru'1-Bet-tih'te avniye mahallesinde Katla Şamiye el-Berraniye kubbesindedir. Muineddin vefat edince Vezir Müeyyedü'd-Devle Ali b. es-Sofi'nin kuvveti arttı. Onunla birlikte Zeynü'd-Devle Hayder de kuvvetlendi. Bu ikisi ve Melik Mücireddin Artuk arasında düşmanlık meydana geldi. Neticede iki taraf da halktan asker topladılar. Savaşmaya başladılar. İki taraftan da çok sayıda asker öldürüldü. Daha sonra banş andlaşması yapıldı.
Hicretin Beşyüzkırkdördüncü Senesinde Vefat Eden Meşhur Şahsiyetler
Ahmed B. Nizamülmülk
Ahmed b. Nizamülmülk Ebü'l-Hasan Ali b. Nasr. Müsterşid'in ve Sultan Mahmud'un vezirliklerini yaptı. Hadis dinleyip rivayet etti. Hayırlı ve seçkin vezirlerdendi.