El-Bidaye ve'n-Nihaye · Temmuz 1, 2026

Hicretin Dörtyüzaltmışbirinci Senesi

Bu senenin şaban ayının ortasında Dınıaşk Camii'nde yangın çıktı. Bunun sebebi şuydu: Fatimi köleleriyle Abbasi köleleri kavgaya tutuşmuşlar, kavga esnasında Dımaşk Canıii'nin kıble cihetinden komşusu olan Hadra sarayına …

Bu senenin şaban ayının ortasında Dınıaşk Camii'nde yangın çıktı. Bunun sebebi şuydu: Fatimi köleleriyle Abbasi köleleri kavgaya tutuşmuşlar, kavga esnasında Dımaşk Canıii'nin kıble cihetinden komşusu olan Hadra sarayına ateş bırakılmış, saray yanmış, yangın camiye sirayet etmiş, caminin tavanları çökmüş, altın işlemeli taşları yerlerinden düşmüş, işaret ve semboller değişmiş, yerde ve duvarlarında bulunan mozaikler düşmüş, tam zıt bir manzara ortaya çıkmıştı. Tavanın tamamı altın işlemeliydi ve damın üstünde kubbemsi tümsekler halindeydi. Duvarlar renkli resimli ve altın işlemeliydi ve duvarlara bütün dünya beldeleri işlenmişti. Öyle ki bir insan bir iklime veya bir beldeye gezmek amacıyla gitmek isterse o camiye geldiğinde gitmek istediği ülkenin veya beldenin resmini olduğu gibi orada görürdü.

Artık oraya gitmeye ihtiyaç duymazdı. Ka'be'nin, Mekke'nin yakınındaki bütün yerlerin, mihrabın ve ülkelerin doğuda ve batıdakilerin bütün beldelerini duvardaki münasip bir yerde görürdü. Duvarlarda bütün ağaçların, meyveli ve meyvesizinin resmi yapılmıştı. Her ürün, kendi beldesinde ve vatanın-daki kısma işlenmiş ve resmi yapılmıştı. Caminin sahn tarafina açılan kısımlarına perdeler şarkıtılmıştı. Duvarların üçte birine kadar perde bırakılmış, duvarların diğer açık kalan kısımları ise renkli taşlarla süslenmişti. Tabanın bütünü renkli taşlarla süslenmişti. Döşeme taşlar yoktu. Öyleki dünyada Dımaşk Camii'nden daha güzel bir bina yoktu. Hiçbir hükümdarın sarayı dahi o kadar güzel değildi. Ama bu yangın çıkınca bu güzelim manzara tam tersi bir hale döndü. Artık caminin avlusunda ve tabanında kışın çamur, yazın toz toprak meydana geliyordu.

Her taraf kazılmış, kendi haline terkedilmiş, çukurlar meydana gelmişti. Bu hal Adil Ebu Bekir b. Eyyub'un hüküm sürdüğü hicri 600. yıl sonralarına kadar devam etti. Her taraftan mermerler, taşlar, ahşap ve benzeri malzemeler düşmüş, birikintiler meydana gelmişti. Caminin dört bir yanında bu nahoş manzaralar görülüyordu. Nihayet Adil Nu-reddin Mahmud b. Zengî zamanında Kemaleddin eş-Şehrezorî buraları düzene soktu. Çünkü Adil onu kadılıkla birlikte bütün vakıfların nazırlığına ve darphane reisliğine tayin etmişti. Bütün hükümdarlar bu camii yenilemeye ve güzelleştirmeye çalıştılar. Bu çalışmalar zamanımıza kadar devam etmiştir. Şam naibi Tengiz'in zamanında cami eski haline yakın bir görünüme kavuşturulmuştur. Önceki kısımlarda da anlatıldığı gibi İbnül-Cevzî hicretin 458. senesi olaylarından bahsedişimiz esnasında bu duruma değinmiştir.

İbn Saide o sene olaylarından bahsederken İbnü'l-Cevzî'ye uyarak böyle demiştir. İslâm tarihçisi şeyhimiz Zehebî ve bir kaç tarihçi de böyle demişlerdir. Doğrusunu Allah bilir.

Bu senede Hanbelîler kendi büyüklerinden olan Şeyh Ebü'1-Vefa b. TJkayl'i. mutezili kelamcısı Ebu Ali b. Velid'in yanına gidip gelişi sebe-h'vle Mutezililikle itham ederek cezalandırdılar. Oysa Ebü'1-Vefa, mezhebi ile ilgili bilgileri elde etmek için Ebu Ali'nin yanına gidip geliyordu, ama bu hevesi onu öyle bir belaya uğrattı ki neredeyse canından olacaktı Onunla Hanbelîler arasında uzun süren bir fitne meydana geldi. Bu vüzden Hanbelîlerden bir cemaat de eziyet gördü. Aralarındaki bu fitne hicretin 465. senesine kadar dinmedi. Ancak büyük bir husumetten ve kavgadan sonra kendi aralarında barıştılar.

Bu senede Dicle'nin suyu yirmibir ziradan daha yüksek seviyeye çıktı.Öyleki su Ebu Hanife'nin türbesine kadar girdi.

Bu senede Afşin'in Bizans'a girdiği ve Goriye'ye kadar ulaştığı, birçok adam öldürüp çok miktarda ganimet elde ettiğine dair haber Bağdat'a ulaştı.

Bu senede Kûfe'de büyük bir ucuzluk ve ürün bolluğu meydana geldi. Öyle ki kırk rıtl (18 kg 400 gr.) balık bir habbeye satılır oldu.

Bu senede Alevi nakibi Ebü'l-Ganaim insanlara haccettirdi.

Hicretin Dörtyüzaltmışbirinci Senesinde Vefat Eden Meşhur Şahsiyetler