El-Bidaye ve'n-Nihaye · Temmuz 1, 2026

Muktedi Bi-Emrîllahın Hilafeti

Ebü'l-Kasım Uddetü'd-Din Abdullah b. Emir Zahiretü'd-Din Ebü'l-Kasım Muhammed b. Halife Kaim Bi-Emrillah b. Kadir el-Abbasî. Annesi Arcuvan adında Ermeni bir kadındı. Ona Kurratü'1Ayn denirdi. u °ğlunun ve bundan sonra …

Ebü'l-Kasım Uddetü'd-Din Abdullah b. Emir Zahiretü'd-Din Ebü'l-Kasım Muhammed b. Halife Kaim Bi-Emrillah b. Kadir el-Abbasî. Annesi Arcuvan adında Ermeni bir kadındı. Ona Kurratü'1Ayn denirdi. u °ğlunun ve bundan sonra Müstazhir ve Müsterşid adındaki iki oğlunun halifeliklerini gördü.

Muktedi'nin kendisi ana rahminde iken babası vefat etmişti. Annesi bir erkek çocuğu doğurduğunda dedesi ve Müslümanlar çok sevinmişlerdi. Çünkü Cenâb-ı Allah hilafeti Kadiri hanedanında bırakarak muhafaza altına almış bulunuyordu. Bunlardan başkaları ise çarşı pazarlarda müptezel hareketlerde bulunuyor, halk arasına karışıyorlardı. İnsanların kalpleri bu gibi kimselerin hilafete geçmelerine razı değildi, Muktedi Bi-Emrillah, dedesi Kaim Bi-Emrülah'ın gözetiminde büyüdü. Onu layık olduğu şekilde eğitip büyüttü. Onu en güzel karakterlere sahip kılarak yetiştirdi. Allah'a hamd olsun.

Muktedi hilafete geçtiğinde yirmi yaşındaydı. Son derece yakışıklıydı. Yaratılışı ve ahlakı güzeldi. Bu senenin şaban ayının onüçünde cuma günü kendisine bey'at edildi. Sarayın Darü'ş-Şecere kısmında oturdu. Beyaz gömlek giydi. Başına beyaz ve güzel bir sarık taktı. Elinde bir kırbaç vardı. Vezirler, emirler, eşraf ve önde gelen kimseler ona gelip beyitlerini sundular. Ona ilk be/atini sunan kişi Ebu Cafer b. Ebi Musa el-Hanbelî oldu. bey'atini sunduğunda ona şu şiiri okudu:

«Bir efendi göçüp gidince yerine bir başka efendi gelir.»

Sonra gürültü koptu. Bu şiirin ardından neler söylediği anlaşılamadı. Halife'de şöyle dedi:

«Seçkin ve yüksek şahsiyetlerin söylediklerini söyleyip yapar.» Meşhur şeyhlerden Şeyh Ebu İshak eş-Şirazî, Şeyh Ebu Nasr b. Sabbağ (bu ikisi Şafii idiler), Şeyh Ebu Muhammed et-Temimi elHanbelî ona bey'at ettiler. Sonra Muktedî Bi-Emrillah çıkıp halka ikindi namazım kıldırdı. Bir saat sonra da dedesinin tabutu sukün ve vakar ile ortaya çıkarıldı. Çağrışıp bağrışma olmadı. Dedesinin cenaze namazını kıldırdı. Cenaze mezarlığa taşındı.

Muktedi Bi-Emrillah, yürekli ve şecaatli bir kimseydi. Zamanı rahat ve sükûn içinde geçti, rızık bollaştı. Hilafet otoritesi kuvvetlendi. Bütün hükümdarlar, ona bey'at ettiler. Karşısında zayıf ve cılız kaldılar. Mekke'de, Medine'de, Şam'da, Kudüs'te ve bütün İslâm beldelerinde onun adına hutbe okundu. Urfa'da ve Antakya'daki müslümanlar düşman elinden kurtarıldılar. Bağdat ve diğer İslâm şehirleri onarıldı. İbn Cüheyr, sonra da Ebu Şüca vezirliğe atandı. Ebu Şüca'dan sonra Ibn Cübeyr yeniden vezirliğe getirildi. Kadısı da Damiganî idi. Sonra Ebu Bekir eş-Şaşî kadılığa getirildi. Bunlar, seçkin vezir ve kadılardı. Allah'a hamdolsun.

Bu senenin şaban ayında Bağdat'taki fesatçılar, kötülük yapanlar sürgün edildiler. Bunların, kötülük yaptıkları, rezalet irtikâb ettikleri hususunda ikrarda bulunmaları emredildi. Meyhaneler, fuhuş yerleri ve gazinolar tahrip edildi. Bu kötü işleri irtikâb edenler alçaltıhp tahkir edilerek Bağdat'ın batı yakasına yerleştirildiler. Hamamların burçları tahrip edildi. Buralarda oynamak menedildi. Hamama giden insanların avretlerini muhafaza etmeleri emredildi. Hamamcıların artık suları Dicle'ye dökmeleri yasaklandı. İçme suları kirletilmesin diye hamamların artık sularının kazılan çukurlara dökülmesi yükümlülüğü getirildi.

Bu senenin şevval ayında Bağdat'ın müteaddid mahallelerinde yangın çıktı. Hilafet sarayına da yangın düşmüş, Bağdat'ın birçok evleri ve dükkânları yanmıştı. Vâsıt'ın da dokuz mıntıkasında yangın çıkmış, bu nedenle seksendört ev ve altı han ile bir çok eşya yanmıştı. İnnâ lillah ve innâ ileyhi raciun (doğrusu biz Allah'a aidiz ve O'na dönücüleriz).

Bu senede sultan Melikşah için büyük bir rasathane yaptırıldı. Burada astronomlardan bir cemaat toplandı. Bu rasathane için çok para sarfedildi. Rasathane, Sultan Melikşah'ın ölümüne kadar faaliet gösterdi. Sonra iptal edildi.

Bu senenin zilhicce ayında Mısır hükümdarı daha Önce memleketindeki kıtlık sebebiyle zayıflamış, otoritesini kaybetmiş iken kuvvetini toparlayınca artık Mısır'da Abbasiler adına hutbe okutulmasına son verildi ve Mısır hükümdarı adına hutbe okutuldu. Mısır'daki kıtlık sebebiyle hükümdarın otoritesi zayıflamıştı, ama ürün bollaşıp ucuzluk meydana geldiğinde insanlar tekrar onun etrafında toplandılar. Mısır'da yaşam güzelleşti. Mekke'de de kırk sene ve beş aylık bir süreden beri Abbasiler adına hutbe okutulmaktaydı. Yeri gelince tekrar bu konuya değinilecektir.

Yine bu senenin zilhicce ayında Sevad mıntıkasında şiddetli bir veba görüldüğünden, Dicle suyunun azalmasından ötürü halk oradan kaçışmaya başladı.

Bu senede Şerif Ebu Talib el-Hüseyni b. Muhammed ez-Zeynebî insanlara haccettirdi. Mekke'de ve Medine'de halife Muktedi adına bey'at aldı.

Hicretin Dörtyüzaltmışyedînci Senesinde Vefat Eden Meşhur Şahsiyetler

Halife Kaim Bi Emrillah

Asıl adı Abdullah'tır. Biyografisini vefatından bahsederken anlatıştık. Bu senede vefat etti.