Asıl adı Mübarek b. Muhammed b. Muhammed b. Abdülkerim b. Abdülvahid Mecdüddin Ebü'sSaadat eş-Şeybanî'dir. Cizrelidir. Şafiî mezhebine mensuptur. Îbnü'1-Esîr adıyla tanınmıştır. Melik Efdal'm veziri Ziyaeddin Nasrullah ile el-Kâmil fTt-Tarih adlı eserin sahibi Ha-fiz îzzeddin Ebü'lHasan'm kardeşidir. Hicretin 544. senesinin rebiyü-levvel veya rebiyülahir ayında doğdu. Çok hadis dinledi. Kur'ân okudu.Kur'ân ilimlerini iyice öğrendi. Musul'da ikamet ederdi. Diğer ilimlere dair faydalı kitaplar derledi. Câmiu'l-Usûli's-Sitte adlı kitabı vardır. Bu kitabında Muvatta', Buharî'nin Sahih'i, Müslim'in Sahih'i, Ebu Davud'un Sünen'i, Neseî'nin Sünen'i Tirmizî'nin Sünen'i ele alınır. Ancak bu kitabında İbn Mâce'den bahsetmez.
Kitabü'n-Nihaye fî Garibi'1-Hadis, Şerhü Müsnedi'ş-Şafiî ve dört ciltlik bir tefsiri vardır. Başka ilimlere dair eserleri de vardır. Musul hükümdarları tarafından saygı görürdü. Nureddin Arslanşah tahta geçince kölesi Lü'lü'ü ona göndererek vezirlik teklif etti. Ancak İbnü'1-Esîr bu teklifi kabul etmedi. Bu defa Nureddin Arslanşah bizzat yanma geldi. Teklifini yineledi; İbnü'1-Esîr yine kabul etmedi ve şöyle dedi:
«Yaşım ilerledi. Ben ilim yaymakla meşhur oldum. Vezirlik ise biraz zor kullanmayı ve zulmü gerektiriyor. Bu da bana uygun değildir.» Bu gerekçeyi ileri sürmesi üzerine Nureddin Arslanşah onu affetti.
İbnü'1-Esîr Ebü's-Saadat dediki: Arapça ilmini Said b. Dehhan'dan öğreniyordum. Şiirle ilgilenmemi bana emretti. Bense şiirle uğraşamı-yordum. Şiirin hakkından gelemiyordum. Şeyhim Said vefat edince bir gece onu rüyamda gördüm. Bana yine şiirle ilgilenmemi emretti. Ben de ona dedimki: «Bana bir şiiri örnek olarak ver ki üzerinde çalışayım» böyle demem üzerine bana şu şiiri okudu:
«Yükseklikleri sev sürekli olarak. Şayet zaferi kazananıazsan ben derimki:
Gece karanlığında toprağı kazarak içine gir.
Şeref ve üstünlüğün merkezi, gecenin karanlığında bineğe binmekle olur.
Şerefi, gece yürüyüşleri ve uykusuzluklar doğurur.»
Kendisine «güzel söyledin» dedim. Sonra uyandığımda o şiirin üzerine yirmi kadar beyit yazıp şiiri tamamladım.»
İbnü'1-Esîr Ebü's-Saadat, Bu sene zilhicce ayının sonunda altmış iki yaşındayken vefat etti. Kardeşi, Zeyl adlı eserde onun biyografisini anlatırken şöyle demiştir:
«Ebü's-Saadet birçok ilimde pay sahibi idi. Fıkıh, ilm-i usûl, nahiv, hadis ve lügattan payını almıştı. Tefsir, hadis, fıkıh, hesap ve garibü'l-hadise dair meşhur tasnif eserleri ve tedvin edilmiş risaleleri vardır. Evine kapanır, ilimle uğraşırdı. Sağlam ve metanetli bir kişi olup bu konuda örnek gösterilirdi. Sırat-ı müstakime koyuldu. Allah rahmet etsin. Zamanın güzelliklerindendi.»
Mücellîd El-Mutarrezî En-Nahvî El-Harezmî
Nahivde imamdı. Önder bir âlimdi. Nahve dair güzel tasnifatı vardır. Bu sene vefat etti.
Melik Muğîs
Fethüddin Ömer b. Melik Âdil. Bu sene vefat edince Kasyun dağı eteklerinde kardeşi Muazzam'm türbesine defnedildi. Orada Melik Mü-eyyed de yatmaktaydı.
Mes'ud B. Selahaddîn
Ra'sü'1-Ayn medresesinde vefat etti. Haleb'e götürülüp oraya defnedildi. Allah rahmet etsin.