El-Bidaye ve'n-Nihaye · Temmuz 1, 2026

Hicretin Altıyüzyirmibirînci Senesi

Bu sene, önceki iki sefer de hesaba katılacak olursa Cengizhan'm müfrezesi üçüncü kez Rey şehrine baskın yaptı. Daha önceleri yapılan baskınlarda tahrip edilen şehir biraz onarılmıştı. Fakat bu defa da halkı öldürdüler. …

Bu sene, önceki iki sefer de hesaba katılacak olursa Cengizhan'm müfrezesi üçüncü kez Rey şehrine baskın yaptı. Daha önceleri yapılan baskınlarda tahrip edilen şehir biraz onarılmıştı. Fakat bu defa da halkı öldürdüler. Sonra Sava'ya, oradan da Kum ve Kaşan'a gittiler. Önceki iki seferde Kum ve Kaşan'a uğramayan Tatarlar, bu kez Kum ve Kaşan'a da uğradılar. Önceki satırlarda adı geçen şehirlerde yaptıkları gibi buralarda da halkı öldürdüler, çoluk çocuğu esir aldılar. Sonra Heme-dan'a gittiler. Oradaki ahaliyi de öldürdüler. Çoluk çocuklarım esir aldılar. Buradan Harezm ülkesinin gerilerine, Azerbaycan'a baskın yaptılar. Halkı mağlup ettiler. Çoğunu öldürdüler. Halk bunların önünden kaçıp Tebriz'e gitti. Fakat Tatarlar onları yakaladılar. Pehlivan'm oğluna şöyle bir mektup gönderdiler: «Eğer bizimle barışık isen Harezmlileri bize gönder. Yoksa sen de onlar gibi muamele görürsün». Pehlivan'm oğlu Tebriz'e gelen Azerbaycanlıları ve Harezmlileri yakalayıp bir kısmını öldürdü ve kesik başlarım birçok hediye ve armağanlarla birlikte Tatarlara gönderdi. Cengizhan'm gönderdiği bu müfrezede 3.000 asker vardı. Oysa Harezmlilerle Pehlivan'm oğlunun adamları bunlardan kat kat fazlaydılar. Ama Cenâb-ı Allah Harezmlileri ve Pehlivan'm oğlunun adamlarını yardımsız bıraktı; hezimete uğrattı. İnnâ lillahi ve innâ iley-hi râciûn (doğrusu biz Allah'a aidiz ve O'na dönücüleriz).

Bu sene Giyaseddin b. Harezmşah, elinde bulunan İsfahan ve He-medan'la birlikte Fars diyarına da sahip oldu.

Bu sene, Melik Eşref, Ahlat şehrini kardeşi Şihabeddin Gazî'den geri aldı. Oysa daha önce Ermenistan'ı, Silvan'ı Cây'ı ve Cebelihur'u kendisi Şihabeddin Gazî'ye vermişti ve Şihabeddin Gazî'yi kendisinden sonraki dönem için veliahd tayin etmişti. Şihabeddin ona isyan edip de ona muhalefet etmesi için Muazzam'm yazdığı mektup nedeniyle kafası karışınca, Melik Eşref onun üzerine yürüdü. Ahlat'ta onu kuşatma altına aldı. Şihabeddin Ahlat'ı ona teslim etti. Ancak kendisi kalede kaldı. Yanına gitmedi. Gece olunca kaleden inip yanına gitti. Özür diledi. Melik Eşref de özrünü kabul etti. Onu cezalandırmadı, aksine onu sadece Silvan üzerinde emir olarak bıraktı.

Erbil valisi ile Muazzam, Eşrefe karşı Şihabeddin Gazî'yle ittifak kurmuşlardı. Kâmil, Muazzam'a bir mektup yazarak Eşrefe yardım etmesi halinde onu yakalayacağını, ülkesini zaptedeceğini bildirip tehditler savurdu. Musul valisi Bedreddin Lülü, Melik Eşreften yana idi. Erbil valisi üzerine hücum etti. Askerlerinin azlığı nedeniyle onu kuşatma altına aldı. Çünkü Bedreddin Lü'lü, askerlerini Ahlat'ı kuşatma altına aldığı zaman Melik Eşrefin yardımına göndermişti. Önceki kısımlarda da anlattığımız gibi işler halledilince Erbil valisi ve Dımaşk'ta bulunan Muazzam, bu yaptıklarına pişman oldular.

Bu sene Muazzam, oğlu Nasır Davud'u Erbil valisine elçi olarak göndererek onu Eşrefe karşı muhalefete cesaretlendirdi. Yardımcı olacağını bildirdi. Melak adındaki Samsatlı bir sofiyi de Celaleddin b. Ha-rezmşah'a elçi olarak gönderdi. Celaleddin bu sene Azerbaycan'ı zaptet-nıiş, kuvvetlenmiş, morali yükselmişti. Muazzam, ona elçi göndererek ondan kardeşi Eşrefe karşı kendisiyle ittifak kurmasını istemiş, ona yardımcı olacağım, erzak vereceğini vaad etmişti.

Bu sene Yemen hükümdarı Mes'ud Atsız, Mısır'da bulunan babası Kâmil'in yanma çok miktarda hediye ve armağanlarla geldi. Hediyeler arasında 200 hizmetçi, üç büyük fil, yüklerce öd, misk, anber ve buhur vardı. Babası Kâmil onu karşılamaya çıktı. Atsız'ın amacı, Şam şehrini amcası Muazzam'm elinden almaktı.

Bu sene Mısır'daki Kâmiliye Darülhadisi'nin inşası tamamlandı. Buranın şeyhliğine Hafız Ebü'lHattab îbn Dihye el-Kelbî atandı. Bu zat çok hadis rivayet eden ve bir çok ilme vakıf olan bir kimseydi. Faydalı ve hayret verici şeyler bilirdi. Allah rahmet etsin.

Hicretin Altıyüzyirmibirinci Senesinde Vefat Eden Meşhur Şahsiyetler