Emirü'l-Mü'minin olup Bağdat'taki Abbas oğullarının son halifesi-dir. Bu halife, Tatarlar tarafından Hülagu b. Tölî b. Cengizhan'm emri üzerine hicretin 656. senesinde şehid edilmiştir. Bununla ilgili açıklama inşaallah ileride verilecektir. Asıl adı ve şeceresi şöyledir: Emirü'l-Mü'minin Müstasım Billah Ebu Ahmed Abdullah b. Emirü'l-Mü'minin el-Müstansır Billah Ebu Cafer el-Mansur b. Emirü'l-Mü'minin ez-Zahir Billah Ebu Nasr Muhammed b. Emirü'l-Mü'minin en-Nasır Lidinillah Ebü'l-Abbas Ahmed b. Emirü'l-Mü'minin el-Müstadî Billah Ebu Muhammed Hasan b. Emirü'lMü'minin el-Müstencid Billah Ebü'l-Muzaf-fer Yusuf b. Emirü'l-Mü'minin el-Muktefî Liemrillah Ebu Abdillah Mu~ hamnıed b. Emirü'l-Mü'minin el-Müstazhir Billah Ebü'l-Abbas Ahmed b. Halife el-Muktedî Biemrillah Ebü'l-Kasım Abdullah.
Dedesi Nasır'm biyografisinden bahsedilirken nesebinin Hz. Ab-bas'a dayandığı görülmüştür. İsimlerinden bahsettiğimiz bu zatların tümü peşpeşe hilafet makamına geçmişlerdir, ama Müstasım'a kadar atalan arasında sekiz kişinin, araya başka biri girmeksizin peşpeşe hilafete geçtiği başka bir halifede görülmüş bir özellik değildir. Kendisinden Önceki ata ve dedelerinden sekiz kişi peşpeşe hilafete geçmiş, sonra da dokuzuncu olarak kendisi yüce Allah'ın lütuf ve rahmeti ile hilafet makamına geçmiştir. Yüce Allah kendi lütfuyla ona rahmet etsin.
Babası Müstansır, hicrî 640. senenin cemaziyelahir ayının onunda cuma sabahı vefat edince kendisi Tac sarayında bulunuyordu. O gün namazdan sonra davet edildi. Kendisine hilafet biati sunuldu ve Müstasım lakabı verildi. O zaman kendisi otuzbir yaşından birkaç ay almıştı. Gençliğinde Kur'an-ı Kerim'i güzelce ezberlemiş ve tecvidi iyice öğrenmişti. Arapça'yı, güzel yazı yazmayı ve diğer faziletleri zamanındaki Şafiî imamlarından biri olan Şeyh Şemseddin Ebu'l-Muzaffer Ali b.
Muhammed b. Neyar'dan öğrenmişti. Halifeliğe geçince ona son derece ikram ve ihsanda bulunmuştu. Anlatıldığına göre Muştasını, Kur'an-ı Kerinı'i çokça okurdu. Edâ ve sedası güzeldi. Üzerinde huşu ve Allah'a yöneliş emareleri açıkça görülürdü. Tefsire ve tefsirle ilgili problemlerin çözümüne ilgi göstermişti. Hayır yapmakla tanınmıştı. Şükranla karşılanacak işler yapmıştı. Babası Müstansır'm yolundan gitmişti, onun gibi hayır ve fazilette çaba sarfetmişti. Zamanında işler yoluna girmiş, herşey mükemmel olmuştu. Allah'a hamd olsun.
Kendisine yapılacak bey'at merasimini Şerefüddin Ebü'l-Fezaü İkbal el-Müstansırî tertipledi. Önce kendisine amcazadeleri ve Abbasilerden olan ailesi, sonra devlet erkânı, emirler, vezirler, kadılar, alimler, fakihler, ehl-i hail vel akd, avam tabakası ve diğerleri bey'at ettiler. O gün görülmeye değer muazzam, kalabalık, övgüyle karşılanacak bir gündü. Ülkenin diğer beldelerinden, şehirlerinden de bey'at haberleri geldi. Memleketin bütün beldelerinde, bölgelerinde, köylerinde, yakın olsun, uzak olsun doğuda ve batıdaki camilerin minberlerinde, tıpkı babasına ve dedelerine okunduğu gibi kendisinin adına da hutbe okundu. Yüce Allah hepsine rahmet etsin.
Bu sene çeşitli olaylar meydana geldi. Şöyle ki: Müstansır'ın hilafetinin son günlerinde Irak'ta şiddetli bir veba, şeker ve ilaç kıtlığı görüldü. Halife Müstansır Billah -Allah rahmet etsin- hastalara çok miktarda şeker dağıttı. Allah onun bu hayrım kabul buyursun.
Bu sene şaban ayının ondordünde cuma günü halife Müstasmı Billah, faziletli ve zarif bir genç olan Ebü'l-Ferec Abdurrahman b. Muhyid-din Yusuf b. Şeyh Ebü'l-Ferec b. Cevzî'ye, Bedriye kapısında vaaz verme izni verdi. O da orada halka vaaz etti, konuştu, faydalı ve güzel bilgiler sundu. Vaazında halife Müstasım'ı uzun ve fasih bir kasideyle övdü. Bu kasidesini İbn Saî, harfi harfine nakletmiştir. Muştasını, babasına benzedi. Zulmetmedi. Arslan yavrusu da deneme meydanında arslan gibidir.
Bu sene Halepliler ile Hareznıliler arasında büyük bir savaş meydana geldi. Silvan (Meyyafarikin) hükümdarı Şihabeddin Gazî de Ha-rezmliler ile birlikteydi. Halepliler bunları eşi görülmemiş bir hezimete uğrattılar. Çok miktarda malı ganimet olarak ele geçirdiler.
Bu sene Nusaybin bir kez daha yağmalandı. Bu, Nusaybin'in onye-dinci yağmalanışı idi. İnna lillahi ve inna ileyhi raciun (doğrusu biz Allah'a aidiz ve O'na dönücüleriz).
Şihabeddin Gazî, Silvan'a (Meyyafarikin'e) döndü. Harezmliler, liderleri Berekâthan'm -Allah onu mübarek kılmasın- öncülüğünde ülkede fesat çıkardılar. Şihabeddin Gazfye, Ahlat şehrini ele geçirmesi için ferman geldi. O da gidip Ahlat'ı, içindeki mallar ve ürünleri ile teslim aldı.
Bu sene Mısır hükümdarı Salih Eyyub, Şam'a girmeğe karar verdi. Kendisine askerlerin muhtelif ve dağınık oldukları söylendi. O da Şam'a gidecek bir orduyu hazırlayıp harekete geçirdi. Kendisi ise Mısır'da kalıp memleket idaresiyle meşgul oldu,
Hicretin Altıyüzkırkıncı Senesinde Vefat Eden Meşhur Şahsiyetler
Müstansır Bîllah
Mü'minlerin emiriydi. Kadri yüce, son derece hürmete layık bir kimseydi. Bu sene vefat etti. Önceki sayfalarda hakkında genişçe bilgi verilmiştir.