El-Bidaye ve'n-Nihaye · Temmuz 1, 2026

Hicretin Yediyüzotuzbirinci Senesi

Bu sene başında İslâm ülkesinin yöneticileri, Önceki senedeki yöneticilerin aynıları idiler. Mekke'deki kölelerin hacılara yaptıklarını, Mısırlı iki emiri öldürdüklerini daha Önce anlatmıştık. Sultan bu durumdan haberdar …

Bu sene başında İslâm ülkesinin yöneticileri, Önceki senedeki yöneticilerin aynıları idiler. Mekke'deki kölelerin hacılara yaptıklarını,

Mısırlı iki emiri öldürdüklerini daha Önce anlatmıştık. Sultan bu durumdan haberdar olunca çok gazaplandı. Aynı zamanda çok üzüldü. Anlatıldığına göre günlerce yemek yemedi. Sonra 600 (başka bir rivayete göre 1000) süvari hazırladı. Aynca başka bir süvari birliğinin daha gelmesi için de Şam'a haber gönderdi. Emir Seyfeddin Olcayboğa el-Adilî, bu süvari birliğinin komutanı idi. Süvari birliğinin Dımaşk'a girdiği gün yani muharremin yirmialtısında harekete geçildi ve Mısırlılarla bir arada topluca Hicaz'a gitmeleri emredildi.

Safer ayının dokuzunda çarşamba günü Sacor ırmağının suları ulaştırıldı. Haleb naibi Ergun ve beraberindeki emirler, yaya olarak yola koyulup, tehlil, tekbir ve tahmidde bulundular. Irmağın sulannı törenle karşıladılar. İnsanlar yüce Allah'ı zikretmekten başka bir kelime telaffuz etmiyorlardı. Irmağın sulannın şehre ulaşmasına çok sevindiler. Bu suyu çok uzak mekânlardan getirmeye, bunu getirmek için de dağlan delmeye mecbur kalmışlardı. Irmağın geçidinde kayalar, iri taşlar vardı. Vadilerde köprüler kurdular. Ancak büyük çabalardan ve zahmetlerden sonra ırmağın suları Haleb'e ulaştırılabildi. Bir ve ortaksız olan Allah'a hamd olsun. Haleb Naibi Ergun dönüşünde şiddetli bir hastalığa yakalanıp vefat etti. Allah rahmet etsin.'

Safer ayının yedisinde Tengiz, Şam'ın Cabiye kapısı dışındaki yolları genişletti, yollan daraltan bütün binalan yıktırdı. Rebiyülevvel ayının ikisinde Alaeddin el-Kalanisî, Melikü'l-Ümerâ divanının nazırlığına atandığı. Kendisine kıymetli bir hil'at giydirildi. Aynca İbn Adil'in yerine hastahane nazırlığı görevi de ona verildi. İbn Adil ise Divan-ı Kebir Hacibliğine döndü.

Rebiyülevvel ayının ikinci gününde İmamüddin b. Şirazî, azledilen İbn Meracil'in yerine Emevî Camii'nin nazırlığına atandı. Kendisine hil'at giydirildi. Cemaleddin b. Kuveyre ise İbn Şirazî'nin yerine Öksüzler nazırlığı görevine getirildi.

Rebiyülevvel ayının sonunda perşembe günü Kadı Şerefüddin b. Abdullah b. Şerefüddin Hasan b. Hafız Ebu Musa Abdullah b. Hafız Abdüjganî el-Makdisî, vefat eden İzzeddin b. Taki Süleyman'ın yerine Hanbelî kadılığına atanarak hil'at giydi. Dârüssaâde'den Emevî Ca-mii'ne kadar tören birliği refakatinde geldi. Orada Nesir Kubbesi'nin altında kadı ve ayanın huzurunda atanma fermanı okundu. Sonra da Cev-ziye'ye giderek orada hüküm verdi. Daha sonra hiPatini giyinmiş olarak Salihiye'ye gitti. O gün kardeşinin oğlu Taki Abdullah b. Şihabeddin Ah-med'i kendine naib tayin etti.

Rebiyülâhir ayının bitiminde Emir Alaaddin Tanboğa, naib olarak Dımaşk'tan Haleb'e gitti. Daha önce Haleb'te naiblik yapmakta olan Ergun vefat etmişti. Allah rahmet etsin. Naib ve askerler Emir Alaeddin'i karşıladılar.

Cemaziyeîevvel ayı başında Emir Şerif Rumeyse b. Ebî Nümey Mekke'de hazır bulundu. Sultan tarafından Mekke Emirliği'ne atandığına dair ferman okundu. Maiyetinde bir süvari birliği de vardı. Mısır'dan ve Şam'dan gelen Emirler,. Kabe dahilinde kendisine bey'atlerini sundular ve kendisine hil'at giydirildi. Süvari birliği rebiyülevvel ayının yedisinde Mekke'ye ulaşmıştı. Bunlar Bab-ü Mualla'da ikamet ettiler. Orada bol bol namaz kılıp, Kabe'yi tavaf etme nimetine nail oldular, çokça hayır işlediler. Onların gelişi sebebiyle fiyatlar ucuzladı.

Rebiyülâhir ayının yedisinde cumartesi günü Kadı İzzeddin b. Bed-reddin b. Cemâa; sultan vekilliğine, Tolon Camii'nin ve Nasiriye Han-kâhı'nın nazırlığına atandığı için hil'at giydi. İnsanlar, Tac b. İshak Ab-dülvahhab'ın vefat edip Kurafe Mezarhğı'na defnedilmesi nedeniyle onun yerine göreve atanmış olan Kadı İzzeddin b. Bedreddin'i tebrik ettiler.

Yine bu ayda İmadüddin b. Kadilkudat el-Ahnaî, Necin Haşim b. Abdullah el-Baalbekkî eş-Şafiî'nin vefatı nedeniyle küçük yaşta nazır olarak Sarimiye Medresesi'ne atandı. Receb ayında bu medresede göreve başladı. İnsanlar babasına hizmet etmek için yanında hazır bulundular.

Cemaziyelâhir ayının yirmibirinde Hicaz'daki süvari birliği, Emir Seyfeddin Olcayboğa komutasında geri döndü. Bunlar beş ay ve birkaç gün süreyle görev yerlerindeki uzakta kalmışlardı. Mekke'de ise bir ay, bir gün ikamet etmişlerdi. Araplar kendilerinden çok korkmuşlardı. Bunlar Mekke'de Atiye'yi görevden azledip yerine kardeşi Rümeyse'yi Emirliğe getirmişler, böylece yeni bağlar tesis edip Kabe'yi tavaf etmişler ve umre yapmışlardı. Kimi de hac etmek için orada kalmıştı. Receb ayının ikisinde İbn Ebi't-Tıb'e, Beytü'i-mal nazırlığına atanması münasebetiyle hil'at giydirildi. Daha Önce bu görevde bulunan İbn Sayin vefat etmişti.

Şaban ayı başında Dımaşk'ta şiddetli bir fırtına koptu, bir çok ağacı ve dalı kırdı, bazı duvarlan yıktı. Bir saat sonra Allah'ın izniyle hava sâkinleşti. Şaban ayının dokuzuncu gününde herbiri güvercin yumurtası iriliğinde dolu yağdı ve hamamın camlanndan bazılan kırıldı.

Şaban ayında Muiziye Medresesi'nde İzzeddin Abdurrahii.ı b. Fu-rat el-Hanefî hutbe irad etti. Niî Nehri'nin kıyısındaki bu medreseyi Nasırî'nin meclis emiri Seyfeddin Tokuz Demir yaptırmıştı.

Ramazan ayının ortasında Şeyh Taceddin Ömer b. Ali b. Salim el-Melhî b. Fâkihanî el-Malikî Dımaşk'a geldi. Şafiî kadısını ziyaret etti. Onun tasnif eserlerinden bazılannı dinledi. Aynı sene Şamlılarla birlikte hacca gitti. Dımaşk'a ulaşmadan önce Kudüs'ü de ziyaret etti. Aynı ayda Dımaşk'taki Sûkü'1-Hayl tesviye edildi ve çakıl döşendi. Bu işte 400 kişi, dört gün süreyle çalıştı. Nihayet orayı düzenleyip onardılar.

Daha önce orada, yerlerde sular toplanıyor ve kaygan zeminler oluşuyordu. Yine bu ayda Cabiye kapısı dahilindeki Sûkuddakik onarıldı. Buradan Sabitiye'ye kadar olan kısım da tamir edildi ve tavanı elden geçirildi. Bazı yerlere de yeniden tavan yapıldı.

Şevval ayının sekizinde pazartesi günü Şamlıların hac kafilesi Emir İzzeddin Aybek Emir-i Âlem idaresinde yola koyuldu. Kafilenin kadısı Şihabüddin ez-Zahirî idi. Hacca gidenler arasında Şihabüddin b. Cehbel, Ebu Nesir, İbn Cümle, Fahr el-Mısrî, Sadr el-Malikî, ŞerefÜddin el-Kürdî, Fahreddin el-Baalbekkî, Mecdüddin b. Ebi'1-Mecd, Şemseddin b. Kayyım el-Cevziye, Şemseddin b. Hatibi Bire, Şerefuddin Kasım el-Aclunî, Taceddin b. Fâkihanî, Şeyh Ömer Seîavî, bu zatın kâtibi İsmail b. Kesîr ve diğer mezheplerden olan başka zatlar da vardı. Hatta Şeyh Bedreddin bu hususta şöyle demiştir: "Kafilemizde 400 fakih ile dört medrese, bir hankâh ve bir de Dârü'l-Hadis görevlileri bir araya geldiler. Beraberimizde onüç de kadı bulunuyordu. Mısırlılar arasında da bir fukaha cemaati de vardı. Maliki Kadısı Takiyyüddin el-Ahnaî, Fahreddin en-Nüveyrî, Şemseddin b. Harisi, Mecdüddin el-Aksarayî, Şeyhü'ş-Şüyûh Şeyh Muhammed el-Mürşidî gibi zatlar da bu cemaatin arasında yer alıyordu. Irak kafilesinde ise Şeyh Ahmed es-Surucî vardı ki, bu oldukça meşhurdu. Şamlıların kafilesinde de îbn Mercanı ile birlikte Şeyh Ali el-Vasıtî, Mısırlıların Emiri Moğultay el-Cemalî vardı. Bu zat bir zamanlar vezirlik yapmıştı. O zaman hastaydı. Birlikte Ayn-ı Te-buk'e uğradık. Burası o sene içinde onarılmıştı. Suyu son derece güzel, berrak ve lezzetliydi. Vakfemiz de cuma gününe denk gelmişti. Tavaf ederken yağmur altında kalmıştık. O sene gerçekten bolluk ve güvenlik senesi oldu."

Zilhicce ayının ortasında Tengiz, Caber kalesinden döndü. Hizmetinde Şamlı lan nkin den daha çok asker vardı. Oralarda büyük bir debdebe ve saltanat sürmüştü. Zilhicce ayının onaltısmda Kadı Alaeddin b. Kalanisî'nin, vefat eden kardeşi Cemaleddin'in bütün görevlerine atandığına dair ferman Dımaşk'a ulaştı. Eski görevleri de uhdesinde bırakılmıştı. Böylece bu asırlarda hiç bir idareciye nasip olmayacak büyük makamlar onun elinde toplanmış oldu. Mesela Beytül-mal vekilliği, Kadiaskerlik, Meclis katipliği, Melikü'l-Ümera vekilliği, Hastahane nazırlığı, Harameyn nazırlığı, Divan nazırlığı, Eminiye, Zahiriye ve Asruniye gibi medreselerin müderrisliği onun görevleri arasındaydı.

Hicretin Yediyüzotuzbirinci Senesinde Vefat Eden Meşhur Şahsiyetler