îbn İshak, Yahudilerden olan bu zıt şahıslara Evs ve Hazreç münafıklarından meyleden kimselerin adlarını da sıralamıştır. Evs kabilesinden belirttiği isimler şunlardır:
Züveyy b. Haris, Cülas b. Süveyd es-Samid el-Ensarî ki onun hakkında şu ayet nazil olmuştur:
«Andolsun ki, Müslüman olduktan sonra inkar edip küfür sözünü söylemişler iken, söylemedik diye Allah'a yemin ettiler.» (et-Tevbe, 74.)
Cülas, Tebük gazvesine katılmayıp geride kaldığı esnada: "Eğer şu adam (Muhammed) doğru sözlü ise biz eşeklerden daha kötüyüzdür!" demiş ve yukarıdaki ayet-i kerime bu münasebetle nazil olmuştu.
Üvey oğlu Ümeyr b. Sa'd, Cülas'm bu sözü, Rasûlullah (s.a.v.) hakkında söylediğini iddia etmişti. Ancak Cülas bunu inkar etmiş ve böyle demediğine dair yemin etmişti. Bu sebeple yukarıdaki ayet onun hakkında nazil olmuştur. Anlatıldığına göre o, bundan sonra tevbe etmiş ve tevbesini güzelce tutmuş, öyleki İslâmiyet'ini muhafaza ederek hayırlı bir kimse olarak bilinip tanınmıştı.
Evs kabilesindeki adamları sayan îbn İshale, sıralamaya devam ederken, Cülas b. Süveydin kardeşi Haris b. Süveyd'in, Mücezzer b. Zi-yad el-Belevî ile Kays b. Zeyd'i öldürdüğünden de bahseder. Kays, Du-bay'a oğulları kabile sin dendir. Bunları Uhud gününde öldürmüştü. Müslümanlarla birlikte Uhud savaşma giden Haris, münafık bir kimse idi. Bu iki şahsı görünce üzerlerine saldırarak öldürmüş, sonra da kaçıp Kureyşlilerin saflarına katılmıştı.
İbn Hişam dedi ki: Mücezzer'in babası, cahiliye devrindeki savaşlardan birinde Haris'in babası Süveyd b. Samit'i öldürmüştü. Böylece Haris, Uhud savaşında babasının öcünü almış oldu.
İbn İshak'm ifadesine göre Süveyd b. Samit'i öldüren kişi, Muaz b. Afra1 dır. Muaz, Süveyd'i Buas savaşından önce ok ile öldürmüştür.
ibn Hişam, Haris'in, Kays b. Zeyd'i öldürmüş olmasını kabul etmeyerek şöyle der: "Çünkü İbn İshak, Uhud'ta öldürülen kimseler arasında Kays b. Zeyd'ten bahsetmemektedir."
İbn îshak dedi ki: Rasûlullah (s.a.v.) -yakaladığı takdirde- Haris'i öldürmesi için Hattab oğlu Ömer'e emir verdi. Bunun üzerine Haris, tevbe etmek ve kavmine dönmek istediğine dair bir mektubu kardeşi Cülas'a gönderdi. İbn Abbas'tan bana ulaşan bir habere göre Cenâb-ı Allah, onun hakkında şu ayeti inzal buyurdu:
«İnandıktan, peygamberin hak olduğuna şahadet ettikten, kendilerine belgeler geldikten sonra inkar eden bir milleti Allah nasıl doğru yola eriştirir? Allah zalimleri doğru yola eriştirmez.» (Âl-ilmrân, 86.)
îbn İshak, Evs kabilesindeki münafıkların adlarını sıralarken, şöyle der: Bicad b. Osman b. Amir, Nebtel b. Haris. Bu sonuncu şahıs hakkında Rasûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
«Şeytana bakmak isteyen, şuna baksın.»
Nebtel, iri cüsseli, sarkık dudaklı, dağınık saçlı, kızarık gözlü ve mor yanaklı idi. Rasûlullah'tan dinlediği sözleri götürüp münafıklara ulaştırırdı. Bu şahıs, Rasûlullah hakkında şöyle diyordu: «Muhammed sadece bir kulaktır. Birisi ona birşey söylediğinde hemen tasdik eder.» Bunun üzerine Cenâb-ı Allah, onun hakkında şu ayeti inzal buyurdu:
«İki yüzlülerin içinde «O her şeye kulak kesiliyor» diyerek peygamberi incitenler vardır.» (etTevbe, eı.)
îbn îshak, Evsli münafıkların adlarını sıralamaya devam ederek
şöyle der:
Ebu Habibe b. Ez'ar (Bu , mescid-i Dırar'ı inşa edenlerdendi.), Sa'le-be b. Hatip, Muattip b. Kuşeyr... Bu iki kişi, Allah'a söz vererek: «Eğ;er Allah bize lütfundan verirse, muhakkak ki biz sadaka veririz.» demişlerdi. Ama Allah kendilerine lütfedip mal verince bu sözlerini yerine getirmemişlerdi. Bunun üzerine haklarında kmayıcı bir ayet nazil olmuştu. Muattip, Uhud gününde şöyle demişti: «Bu işte fikrimiz alınsaydı, biz burada öldürülmezdik.» Böyle demesi üzerine ayet-i kerime nazil oldu. O, Hendek savaşında da şöyle demişti: "Muhammed, Kisra ile Kayserin hazinelerini yiyeceğimizi bize va'd ediyor. Oysa bizlerden herhangi biri, def-i hacete gitmek için dışarıya çıkarken bile güvenlikte değildir!" Böyle demesi üzerine şu ayet-i kerime nazil olmuştu:
«İki yüzlüler ve kalblerinde hastalık olanlar: «Allah ve peygamberi bize sadece kuru vaadlerle bulundular.» diyorlardı.» (el-Ahzâb, 12.)
İbn İshak, Evsli münafıklar arasında Haris b. Hatib'in adını da vermektedir.
İbn Hişam dedi ki: Muattip b. Kuşeyr, Sa'lebe b. Hatip ve Haris b. Hatip,Ümeyye b. Zeyd oğulları kabilesinden olup Bedir savaşma katılmışlardır. Münafıklardan değildirler. Kendilerine güvendiğim ilim ehli kimseler, bunu bana böyle anlatmışlardı. Salebe b. Hatip ile Haris b. Hatib'in adlarını îbn İshak, Bedir savaşına katılanların adlarını verirken Ümeyye b. Zeyd oğulları kabilesinin adamları arasında saymıştır.
îbn İshak dedi ki: Evsli münafıkların arasında şunlar da vardı: Ab-bad b. Hüneyf (Selh b. Hüneyfin kardeşi), Bahzeç (Dırar mescidini inşa edenlerden biridir.), Amr b. Hizam, Abdullah b. Nebtel, Cariye b. Amir b. Attaf, Cariye'nin oğulları Yezid ile Mucma. Bunlar Dırar mescidini inşa edenlerdendir. Mucma, genç bir delikanlı olup Kur'ân'm çoğunu hıf-zetmişti. Onlara Dırar mescidinde imamlık yapardı. Tebük gazvesin-. den sonra Dırar mescidi yıkıldığında Hz. Ömer'in hilafeti zamanında Kübalılar Mucma'm kendilerine imam olarak tayin edilmesini Hz. Ömer'den istemişler. Ancak Hz. Ömer, onlara şu cevabı vermişti:
- Hayır! Vallahi olmaz. O, Dırar mescidinde münafıkların imamı değil miydi?
Bunun üzerine Mucma yemin ederek münafıklarla ilgisi bulunmadığını ve onların durumunu bilmediğini söylemiştir. Bildirildiğine Hz. Ömer, imamlık yapmasına daha sonra müsaade etmiştir. İbn İshak, Evsli münafıkların adlarım açıklamaya devam ediyor:
Vedia b. Sabit (Bu da Dırar mescidini inşa edenlerden olup şöyle demiştir: "Biz sadece lafa dalıp eğleniyoruz." Böyle demesi üzerine hakkında ayet nazil olmuştu.), Hizan b. Halid (Bu da kendi evinin arsasının bir kısmını Dırar mescidine tahsis etmiştir).
İbn Hişam, Evs kabilesinden Nebit oğulları ailesinin münafıklarından bahsederek İbn İshak'm sözüne şu ilavede bulunur: Zeyd'in oğulları Beşir ile Rafi de münafıklardandı.
İbn İshak, Evs kabilesinin münafıklarını sıralamaya devam ederek şöyle der:
Mirba' b. Kayzî. Bu, âmâ bir kimse idi. Uhud'a giderken bahçesinin içinden geçen Rasûlullah'a: "Eğer bir peygamber isen bahçemden geçmene müsaade etmem ve bunu sana helal etmem." diyen adam budur. Eline bir avuç toprak almış, sonra Rasûlullah'a şöyle demişti: "Vallahi, bu toprağın senden başkasına isabet etmeyeceğini bilseydim, bunu mutlaka sana karşı savururdum (atardım)." Böyle demesi üzerine orada bulunan Müslümanlar kendisini öldürmek istemişlerdi. Ancak Rasûlullah, onlara engel olarak şöyle demişti: «Bırakın bunu. Bu, hem kalbi hem de basireti kör olan bir kimsedir.» Ama yine de Sa'd b. Zeyd el-Eşhelî, yayı ile vurarak kafasını yarmıştı.
îbn İshak, Evsli münafıkların adlarını sıralamaya devam ediyor: Mirba'nın kardeşi Evs b. Kayzî, Bu şahıs Hendek savaşında:«Evlerimiz açıktır.» demiş, bunun üzerine yüce Allah, şu ayeti inzal buyurmuştu:
«Oysa evleri açık değildi. Sadece kaçmak istiyorlardı.» (ei-Ahzâb, 13.)
İbn îshak, Hatip b. Ümeyye b. Rafiin de Evsli münafıklardan olduğunu söylemiştir. Hatip, cahiliyet devrinde yaşlanmış, iri cüsseli, ihtiyar bir kimse idi. Yezid b. Hatip adında bir oğlu vardı. Müslümanların seçkinlerinden olan bu oğlu, Uhud savaşında yaralanmıştı. Öyleki yaraları, onu hareket edemez hale getirmişti. Asım b. Amr b. Katade'nin bana anlattığına göre ölürken orada bulunan Müslüman erkeklerle kadınlar başına toplanmışlar ve ona:
- Ey İbn Hatip, sana Cennet'i müjdeleriz! demişlerdi.
Bu sırada münafıklığım açığa vuran babası şöyle demeğe başladı:
- Evet, bitkiden bir Cennet! Valllahi siz bu zavallıyı aldattınız!
İbn îshak, Büşeyr b. Übeyrik Ebu Tu'ma'nm da Evsli münafıklardan olduğunu söylemiştir. Büşeyr, zırh hırsızlığı yapan bir kimse idi. Cenâb-ı Allah, onun hakkında şu ayeti inzal buyurmuştu:
«Kendilerine hainlik edenlerden yana uğraşmaya kalkma.» (en-Nisâ, 107.)
îbn İshak, Kuzman'ı da Evsli münafıklardan sayar. Kuzman, Zufur oğullarının müttefikidir. Uhud savaşında yedi kişiyi öldürmüştür. Yaralarının ağn ve ızdırabma tahammül edemez olunca kendini öldürüp intihar etmiş ve «Vallahi, sırf kavmimden utandığım ve onları korumak istediğim için savaştım.» demiş, sonra Ölmüştü. Allah ona lanet etsin.
İbn İshak: Abdü'l-Eşhel oğulları kabilesinde kadın veya erkek bir münafıkm bulunduğunun bilinmediğini söylemektedir. Sadece Dah-hak b. Sabit, münafık ve Yahudileri sevmekle itham edilirdi.
Bütün bunlar, Evs kabilesindendi.
İbn İshak, Hazreç kabilesinin münafıklarının adlarını da şöyle sıralar:
Rafi b. Vedia, Zeyd b. Amr, Amr b. Kays, Kays b. Amr b. Sehl, Ced b. Kays (Bu, savaşa gidileceği zaman Rasûlullah'a: Bana izin ver, beni fitneye düşürme, demişti.), Abdullah b. Übey b. Selül (Bu, münafıkların ve Hazreçlilerle Evs İn kabile başkanı idi. Cahiliye döneminde bunu başlarına hükümdar yapmaya karar vermişlerdi. Ama Allah, onları İslâm'a eriştirince bundan vazgeçtiler. Mel'un Abdullah b. Übey, arzusuna kavuşamadığından bu durum onu çok öfkelendirdi. O ki, Hendek savaşında şöyle demişti: «Eğer bu savaştan Medine'ye dönersek, and olsun ki, şerefli kimseler alçakları oradan çıkaracaktır!» O ve Vedia hakkında birçok ayet nazil olmuştur. Vedia, Avf oğulları kabilesindendir.), Malik b. Ebi Kavkal, Süveyd, Dais. Bunlar da Abdullah b. Übey b. Selül grubundandırlar. İçten içe Nadir oğulları Yahudilerine meyledince, bunlar hakkında şu ayet nazil olmuştu: «And olsun ki, onlar çıkarılmış olsalar, onlarla beraber çıkmazlar.» (ci-Haşr, 12.)