El-Bidaye ve'n-Nihaye · Temmuz 1, 2026

Zatü'r-Rika Gazvesi

İbn İshak dedi ki: Beni Nadir gazvesinden sonra Rasûlullah (s.a.v.), rebiyülahır ayı ile cemaziyelevvel ayının bir kısmını Medine'de ikamet ederek geçirdi. Bundan sonra Beni Muharib ve Gatafan'-dan Beni Salebe kabileleri …

İbn İshak dedi ki: Beni Nadir gazvesinden sonra Rasûlullah (s.a.v.), rebiyülahır ayı ile cemaziyelevvel ayının bir kısmını Medine'de ikamet ederek geçirdi. Bundan sonra Beni Muharib ve Gatafan'-dan Beni Salebe kabileleri ile savaşmak maksadıyla Necid'e doğru gazve için yola çıktı. Medine'de yerine vali olarak Ebu Zerr'i bıraktı.

İbn Hişam'm ifadesine göre, vali olarak Osman b. Affan'ı bırakmıştır.

İbn İshak dedi ki: Yola koyuldu. Nihayet Nahl mevkiine vardı. Orada konakladı. Orada Zatu r-Rika' gazvesi yapıldı.

İbn Hişam dedi ki: Orada bayraklarını yamaladıkları için yamalı anlamına gelen Zatü'r-Rika' adı mezkur gazveye verildi. Bazısının ifadesine göre ise orada Zatü'r-rika' adında bir ağaç bulunduğundan mezkur gazveye Zatü'r-Rika' gazvesi denilmiştir.

Vakidî dedi ki: Orada kırmızı, siyah ve beyaz renkli kısımları bulunan bir dağ mevcut idi. Bu sebeple o gazveye Zatü'r-Rika' gazvesi denildi.

Ebu Musa'nın rivayet ettiği bir hadiste şöyle denmektedir: Sıcağın şiddetinden ayaklarının üzerine yama şeklinde bez parçaları bağladıklarından dolayı adı geçen gazveye Zatü'r-Rika' gazvesi denilmiştir.

İbn İshak dedi ki: Rasûlullah (s.a.v.), orada Gatafan kabilesinden bir grupla karşılaştı. İnsanlar birbirlerinin yakınma kadar geldikleri halde aralarında savaş olmadı. Birbirlerinden korkmuşlardı. Nihayet Rasûlullah (s.a.v.) orada insanlara korku namazını kıldırdı.

İbn Hişam, burada korku namazıyla ilgili hadisi Abdülvaris b. Said et-Tennurî kanalı ile İbn Ömer'den nakletmiştir. Ancak bu rivayetinde Necid ve Zatü'r-Rika' gazvelerine temas etmediği gibi zaman ve mekandan da bahsetmemiştir. Necid1 de Beni Muharib ve Gatafan-dan Beni Salebe kabileleriyle savaşmak için yapılan Zatü'r-Rika' gazvesinin Hendek gazvesinden önce yapılmış olduğu hususunda ihtilaf vardır.

Buharı, bu gazvenin Hayber gazvesinden sonra yapıldığı görüşüne kail olmuş ve buna delil olarak da Ebu Musa el-Eş'arî'nin -ilerideki sayfalarda da açıklanacağı gibi- bu görüşe katıldığını, Cafer ve arkadaşlanyla birlikte Hayber gecelerinde geldiğini ileri sürmüştür. Ebu Hüreyre de bu görüşte olup şöyle demiştir: «Rasûlullah (s.a.v.)'la birlikte Necid gazvesinde korku namazı kıldım.»

Necid veya diğer adıyla Zatu r-Rika' gazvesinin Hendek gazvesinden sonra yapıldığını isbatlayan delillerden biri de şudur ki, Rasûlullah İbn Ömer'e ilk olarak Hendek muharebesinde savaşma izni vermiştir. Sahih hadiste onun bu hususta şöyle dediği sabittir:

« Rasûlullah'la birlikte Necid gazvesinden önce başka bir gazvede savaştım,» Böyle derken o, Rasûlullah'ın arkasında korku namazı kıldığını da ifade etmiştir.

Vakidî'nin, «Peygamber (s.a.v.), 400 -bir rivayete göre 700- kişiden müteşekkil ashabıyla birlikte hicri beşinci senenin muharrem ayının onunda Zatü'r-Rika' gazvesi için Medine'den çıktı.» sözüne gelince bunun doğruluğu hususunda ihtilaf vardır.

Sonra bununla, korku namazının Hendek gazvesinden sonra meşru kılınmış olduğuna dair bir çıkış yolu hasıl olmamaktadır. Çünkü Hendek gazvesi, meşhur kavle göre hicri beşinci senenin şevval ayında yapılmıştır. Hicri dördüncü senenin şevval ayında yapılmış olduğu da söylenir. Buna göre İbn Ömer'in hadisinde bir çıkış yolu hasıl olmaktadır. Ama Ebu Musa el-Eş'arî ile Ebu Hüreyre'nin rivayetlerinden bir çıkış yolu hasıl olmamaktadır.