El-Bidaye ve'n-Nihaye · Temmuz 1, 2026

Halîd B. Velîd'in Enbar'ı Fethî

Buna, Zâtü'1-Uyun gazvesi de denir. Halid b. Velid, askerlerinin başına geçip yola çıktı^Enbar'a vardı. Enbar'ı Farshlarm en akıllılarından ve liderlik vasfına en fazla sahip olanlarından Şirzaz adında bir adam …

Buna, Zâtü'1-Uyun gazvesi de denir.

Halid b. Velid, askerlerinin başına geçip yola çıktı^Enbar'a vardı. Enbar'ı Farshlarm en akıllılarından ve liderlik vasfına en fazla sahip olanlarından Şirzaz adında bir adam yönetiyordu.

Halid, Enbar'ı kuşattı. Enbar'm çevresine hendek kazılmıştı. Hendek civarında da Enbarlıların dindaşları olan bedevi Araplar vardı. Bunlar, Enbarlılarla ittifak yaptılar. Halid'in hendeği geçmesine engel oldular. Halid, onlara yöneldi. İki ordu karşı karşıya gelince Halid, arkadaşlarına emir verdi. Onlar da düşmanın üzerine ok yağmuru yağdırdılar. Onlardan 1000 kişinin gözünü çıkardılar. İnsanlar bağnşmaya başladılar. Enbarlıların gözleri gitti, diye ünlediler. İşte bu yüzden bu gazveye, Zatü'1-Uyun gazvesi dendi. Şirzaz, barış için Halid'e elçi gönderdi. Halid, bazı şartlar ileri sürdü. Ama Şirzaz, bu şartları kabule yanaşmadı. Halid de hendeğin başına geldi ve askerlerinden gereksiz eşyalarını ve fazla develerini getirmelerini emretti. Getirilen eşyaları hendeğe attı. Develeri de kesip hendeği doldurdu. Dolan hendeğin üzerinden askerleriyle beraber karşı tarafa geçti. Şirzaz, bu durumu görünce barış çağrısına -Halid'in ileri sürdüğü şartlar çerçevesinde- icabet etti. Yalnız kendisini güven duyacağı bir yere göndermesini diledi. Halid de bu dileğini kabul edip yerine getirdi. Şirzaz, Enbar'dan çıktı. Halid, onu teslim alıp misafir etti, ona güven verdi. Sahabeler de orada bulunan Araplardan Arapça yazmayı öğrendiler. Beni lyad Arapları, Buh-tü'n-Nasr zamanında Enbar'a yerleşmişlerdi. Buhtü'n-Nasr Irak'ı Araplara verdiği zaman bunlar Enbar'a yerleşmişlerdi. Bu Araplar Halid'e, îyad'ın, kendi kavmini Öven bir şiirini okumuşlardı:

"Benim kavmim Iyad'dır. Ümmetler veya onlar, durdukları ve nimetler azaldığı zaman kavmim Irak'ı kendileri için serbest kıldı. Topluca yürüyüp te Irak'ı ele geçirmişlerdi. Levh ve kalem onlarla birlikte yürümüştü."

Halid, daha sonra Bevazic ve Kilvazi halklarıyla da barış antlaşması yaptı. Ancak bilahare bazı durumlar değişince, Enbarlılar ve çevrelerindeki insanlar, bu antlaşmayı bozdular. Bevazic ve Bankiya halkları dışında hiç kimse bu antlaşma şartlarına riayet etmediler.

Seyf, Habib b. Ebi Sabit'in şöyle dediğini rivayet etmiştir:

"Bu vak'adan önce Iraklılardan hiç kimse, antlaşmaya bağlı kalmış değildi. Ancak Salviya oğulları ki bunlar Hirelilerdir- ile Kilvazi halkı ve Fırat kıyısındaki kasabalardan bazıları, antlaşma şartlarına bağlı kaldılar. Diğerleri antlaşmayı hiçe saydılar. Antlaşma maddelerini çiğnedikten sonra tekrar antlaşmaya bağlı kalmaları için kendilerine çağrı yapıldı."

Seyf, Muhammed b. Kays'm şöyle dediğini rivayet etmiştir:

"Şa'bî'ye dedim ki:

- Bazı kaleler dışında Irak sevadı ile diğer yerler zorla mı fethedildi?

- Bir kısmı barış yoluyla, bir kısmı da savaş yoluyla ele geçirildi.

- Irak sevadında yaşayan insanların, savaştan önce bağlı kaldıkları bir antlaşma var mıydı? Zimmilik antlaşması yapmışlar mıydı?

- Hayır, ama onlar İslâm'a davet edildiklerinde bu davete icabet etmemiş, haraç vermeye razı olmuşlardı. Kendilerinden haraç alınınca da zimmi statüsüne tabi olmuşlardı."