Hafiz ez-Zehebfnin anlattığına göre bu senede vefat eden şahsiyetlerin adları harf sırasına göre şöyledir:
Eban b. Said b. As b. Ümeyye el-Ümevî. Ebul-Velid el-Mekkî. Bu zat büyük Sahabelerdendir. Hudeybiye gününde Osman b. Affan'a eman veren ve onun Rasûllulah'm mesajım Mekkelilere ulaştırması için Mekke'ye girmesine.imkan tanıyan zattır. Kardeşlerinin Habeşistan'dan dönmelerinden sonra Müslüman olmuştur. Kardeşleri Halid ile Amr, Habeşistan dönüşlerinde onu İslâm'a davet etmişler, o da onların bu davetine icabet etmişti. Hep birlikte Medine'ye gitmişler, Rasûlullah (s.a.v.)'ın Hayber'i fethettiğini görmüşlerdi. Rasûllullah (s.a.v.), Eban'ı hicri dokuzuncu senede Bahreyn'e vali tayin etmişti. Bu zat, Ecnadeyn savaşında şehid edildi.
Bu senede vefat edenlerden biri de Rasûllullah (s.a.v.)'m azadlısı Enese'dir. Meşhur kavle göre bu, Bedir savaşında şehid edilmiştir. Buharı ve diğerleri böyle derler. Vakıdî'nin ilim ehlinden naklettiğine göre bu sahabe, Uhud savaşına katılmıştır. Bu hususta Vakidî şöyle der: Ibn Ebi Zenad'm, Muhammed b. Yusuf tan bana naklettiğine göre Enese,Hz. Ebu Bekir'in halifeliği zamanında vefat etmiştir. Künyesi Ebu Mesruh idi. Zührfnin dediğine göre Enese, insanların Peygamber (s.a.v.)'in yanma girmeleri için izin verirdi.Yani peygamberle görüşmek isteyen kimseler ondan izin alıp içeri girerlerdi.
Bu senede vefat edenlerden biri de Temim b. Haris b. Kays es-Sehmî ile kardeşi Kays'dır.Bu ikisi kıymetli sahabelerden olup Habeşistan'a hicret etmişler ve Ecnadeyn savaşında şehid edilmişlerdir. Bu senede vefat edenlerden biri de Haris b. Evs b. Atik'tir. Habeş Muhacirlerindendir. Ecnadeyn savaşında şehid edilmiştir.
Bu senede vefat edenlerden biride islâm'a ilk zamanlarda girmiş olan şahsiyetlerden Halid b. As b. el-Ümevfdir. Habeşistan'a hicret etmiş, orada on küsur sene ikamet etmişti. Anlatıldığına göre o, Rasûllullah (s.a.v.) tarafından San'a valiliğine atanmıştır. Hz. Ebu Bekir -önceki sayfalarda da anlatıldığı gibi- onu bazı fetihlerde komutan olarak görevlendirmiştir. Bir kavle göre Mercü's-sifr savaşında şehid edilmiştir. Başka bir kavle göre savaştan kaçmış, Hz. Ebu Bekir de onu cezalandırmak için Medine'ye girmesine izin vermemiştir. Medine dışında biray süreyle ikamet etmiş, nihayet Hz. Ebu Bekir, şehre girmesine izin vermiştir. Anlatıldığına göre onu şehid eden kişi-de sonraları Müslüman olmuş ve onunla ilgili olarak şöyle demiştir: "Onu öldürdüğüm zaman göğe yükselen bir nur gördüm." Allah ondan razı olsun.
Bu senede vefat edenlerden biri de Sa'd b. übade b. Düleym b. Harise b. Ebu Hüzeyme (Hüzeyme kelimesinin başındaki Ebu kelimesinin bulunmadığı da söylenir.) b. Salebe b. Tarif b. Hazrec b. Saide b. Ka*b b. Hazrec el-Ensârî el-Hazrecî. Bu zat, Hacreçlilerin lideriydi. Künyesi Ebu Sabit idi. Ebu Kays olduğu da söylenir. Büyük bir Sahabeydi. Akabe bey'atında Medinelilerin temsilcilerindendi. Urve, Musa b. Ukbe, Buharî ve îbn Makula'mn ifadelerine göre Bedir gazvesinde hazır bulunmuştur. İbn Asakir'in, îbn Abbas'tan yaptığı rivayete göre Bedir sa-vaşmda Muhacirlerin bayrağı Hz. Ali'nin; Ensâr'm bayrağıda Sa'd b.
Ubade'nin elindeydi. Allah ikisinden de razı olsun.
Ben derim ki: Meşhur kavle göre bu bayraktarlığı fetih gününde yapmıştır. Doğrusunu Allah bilir. Vakidî dedi ki:Sa'd b. Ubade, Mekke fethinde hazır bulunmadı. Çünkü onu bir yılan sokmuş, o da Mekke fethine katılmak için gerekli hazırlığı yaptığı halde sefere katılamamıştı. Ancak Rasûlullah (s.a.v.), onun ganimet payım ayırıp kendisine vermiş ve sevap kazandığını da bildirmişti. Sa'd, Uhud gazvesine ve müteakip gazvelere katılmıştır. Halife b. Hayyat dedi ki: Sa'd'm bir tabağı vardı. Rasûlullah (s.a.v.), zevcelerinden hangisinin evine giderse bu tabak da içinde et ve tirit ya da süt ve ekmek yahut ekmek ve yağ veyahut sirke ve zeytin yağı bulunarak Rasûlullahla dolaşırdı. Sa'd, her gece ortalık karardığı zaman misafir arardı. Güzel Arapça yazan, iyi ok atan ve iyi yüzme bilen bir kimseydi. O, bu işleri güzel yapanlara, <<kamil ve olgun kimseler" derdi. Ebu Ömer b. Abdi Berr'in ve diğer birçok tarih bilginlerinin anlattıklarına göre Sa'd b. Ubade, Hz.Ebu Bekir'e be/at etmemiş, Medine'den çıkıp Şam'a gitmiş ve Hz. Ebu Bekir'in hilafeti döneminde hicri onüçüncü senede Havran'a bağlı bir köyde vefat etmiştir. İbn îshak, Medainî ve Halife de böyle demişlerdir. Başka bir kavle göre ise Sa'd, Hz. Ömer'in halifeliğinin ilk zamanlarında vefat etmiştir. Hicri ondör-düncü senede veya onbeşinci senede vefat ettiğini söyleyenler de olmuş-tur.Fellas ile îbn Bekir ise, onun hicri onaltmcı senede vefat ettiğini söylemişlerdir.
Ben derim M: Hz. Ebu Bekir'e be/atla ilgili olarak imam Ahmed b. Hanbel'in Müsned'inde rivayet ettiğine göre Sa'd b. Ubade, Hz. Ebu Bekir'in: "Halifeler Kureyş'tendir. "dediğini kabul etmiştir. Sa'd'ın, Şam diyarında vefat etmesine gelince bu muhakkaktır. Meşhur kavle göre ise Havran'da vefat etmiştir.
Muhammed b. Aiz ed-Dımaşkî, Said b. Abdülaziz'in şöyle dediğini rivayet etmiştir:
"Şam diyarında fethedilen ilk şehir Busra'dır. Sa'd b. Ubade de orada vefat etmiştir. Zamammızdaki insanların çoğuna göre o, Thmaşk'ın Guta m i ntıkasındaki bir köyde demedilmiştir ki, o köye Meniha adı verilir. Orada meşhur bir mezar vardır ki, o da Sa'd'm mezarıdır."
Hafız îbn Asakir'in, Sa'd b. Ubade'nin biyografisinden bahsederken bu mezardan söz ettiğini görmedim.
îbn Abdi'1-Berr dedi ki; "Sa'd b. Ubade'nin gusülhanede ölü olduğunu gördüler. Cesedi yemyeşil olmuştu. Öldüğünü anlamadılar. O sırada birinin şöyle bir şiiir söylediğini duydular:
"Hazrec'in efendisi Sa'd b. Ubade'yi öldürdük.
Onu bir okla vurduk ki o, onun tam kalbine isabet etti."
îbn Cüreyc, Ata'nın şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Ben, cinlerin Sa'd b. Ubade hakkında bu iki beyti söylediklerini işittim."
Sa'd'm, Peygamber Efendimiz'den rivayet ettiği bazı hadisler vardır. Allah ondan razı olsun. O, insanların en kıskançlarındandı. Mutlaka bakire kadınlarla evlenirdi. Bir kadını da boşadığı takdirde başka bir erkek o kadınla evlenmeye cesaret edemezdi.
Rivayet olunduğuna göre o, Medine'den çıktığı zaman malını oğulları arasında paylaştarmış, ancak kendisi vefat ettiği zaman bir çocuğu doğmuş tu.Bunun üzerine Hz. Ebu Bekir ile Hz. Ömer, onun oğlu Kays'm yanma gitmişler; Kays'a, yeni doğan çocuğu da kendileriyle birlikte babalarının mirasına ortak etmelerini söylemişlerdi. Ancak Kays su cevabı vermişti:
—Ben, babam Sa'd'm yaptığı taksimatı değiştirmem, ancak kendi payımı yeni doğan şu kardeşime veriyorum.
Hicri onüçüncü senede vefat edenlerden biri de Seleme b. Hişam b. Muğire'dir. Ebu Cehil'in kardeşidir. İslâm'ın ilk zamanlarında Müslüman olmuştur. Habeşistan dönüşünde kardeşi Ebu Cehil onu hapsetti. Aç bıraktı. Rasullullah (s.a.v.) da kunutta onun ve mustaz'af olan diğer Müslümanların kurtuluşu için dua ediyordu. Sonra kurtuldu, Hendek savaşından sonra Medine'ye Rasullullah (s.a.v)'ın yanına gitti. Onunla beraber oldu.Ecnadeyn savaşma katıldı. Orada şehid edildi. Allah ondan razı olsun.
Hicri onüçüncü senede vefat edenlerden biri de Dırar b. Ezyer el-Esedî'dir. Meşhur bahadırlardan ve namlı yiğitlerdendi. Övgüye layık halleri ve başkaları tarafından görülüp takdir edilen yararlıkları oldu. Musa b. Ukbe ile Urve'nin anlattıklarına göre Ecnadeyn savaşında şehid edildi. Sağma esnasında hayvanın memesinde birazcık süt bırakmanın müstehap olduğuna dair bir hadis rivayet etmiştir.
Hicri onüçüncü senede vefat edenlerden biri de Tüleyb b. Ümeyr b. Vehb b. Kesir b. Hind Kusay elKureşi el-Abdî'dir. Anası Erva binti Ab-dülmuttalib'dir ki, Rasûlullah (s.a.v)'m halasıdır. Tüleyb, İslâm'ın ilk döneminde Müslüman olup ikinci Habeş hicretinde oraya hicret etti. Bedir savaşma katıldı. Müşrikleri vuran ilk kişinin o olduğu söylenir. Şöyleki:Ebu Cehil, Peygamber (s.a.v)'e sövmüştü. Bunun üzerine o da bir devenin çene kemiğini alarak Ebu Cehil'in kafasına vurmuş ve kafasını yarmıştı. Tüleyb, yaşlı bir insan olarak Ecnadeyn savaşma katılmış ve orada şehid edilmişti. Hicri onüçüncü senede vefat edenlerden biri de Abdullah b. Zübeyr b. Abdülmuttalib b. Haşim elKureşi el-Haşimî'dir. Peygamber (s.a.v.) 'm amcasıdır. Meşhur bahadırlardan ve namlı yiğitlerdendir. Ecnadeyn savasında namlı kumandalardan on Bizanslı komutanla mübareze ederek onları öldürdükten sonra şehit edildi. O zaman otuz küsur yaşındaydı.
Hicri onüçüncü senede vefat edenlerden biri de Abdullah b. Amr edDevsf dir. Ecnadeyn savasında şehid edildi. Bu zat hakkında fazla bir bilgiye sahip değiliz. Meşhur bir şahsiyet değildir.
Bu senede vefat edenlerden biri de Osman b. Talha el-Abderi el-Hacbfdir. Anlatıldığına göre bu, Ecnadeyn savaşında şehid edilmiştir. Sahih kavle göre ise o, hicri kırkıncı seneden sonrasına kadar yaşamıştır-
Bu senede vefat edenlerden biri de Attab b. Üseyd b. Ebu'l İs b.
Ümeyye el-Ümevi Ebu Abdurrahman'dır. Rasûlullah (s.a.v.)'m tayin ettiği ilk Mekke emiri idi. Rasullullah (s.a.v.), onu Mekke valiliğine fetih senesinde tayin etmişti. O zaman yirmi yaşındaydı. Aynı sene insanlara haccettirdi. Hz. Ebu Bekir de peygamberden sonra onu Mekke'ye emir olarak tayin etmişti. Ve Mekke'de vefat etti. Anlatıldığına göre o, Hz. Ebu Bekir'den sonra vefat etmiştir. Dört sünen sahibi taralından rivayet edilen bir hadisi vardır. Hicri onüçüncü senede vefat edenlerden biri de İkrime b. Ebu Cehil Amr b. Hişam b. Muğire b. Abdullah b. Ömer b. Mahzum Ebu Osman b. el-Kureşi el-Mahzumî'dir. Babası gibi cahili-ye döneminin önde gelenlerindendir. Fetih senesinde, Önce firar etmiş sonra hakka dönüp Müslüman olmuştu. Hz.Ebu Bekir, irtidat hadiseleri esnasında onu Umman'a vali tayin etti. Umman'daki mürtedleri yok ettikten sonra Şam'a geldi. Bazı askeri birliklere komuta etti. Anlatıldığına göre Müslüman olduktan sonra günah işlememiştir. Mushan Öpüp ağlar ve:"Bu Rabbimin kelamıdır." dermiş. Onun bu davranışım delil sayan İmam Ahmed b. Hanbel, Mushann öpülmesinin caiz ve meşru olduğunu söylemiştir. İmam Şafii:"İkrime, Müslüman olduktan sonra güzel ve övgüye layık bir imtihan verdi." demiştir. Urve, onun Ecnadeyn savaşında şehid edildiğini ve vücudunda yetmiş kadar darbe bulunduğunu söylemişdir.
Hicri on üçüncü senede vefat edenlerden biri de Fadl b. Abbas b. Ab-dülmuttalib'tir. Onu bu senede vefat ettiği söylenmekteyse de sahih kavle göre o, hicri onsekizinci seneye kadar yaşamıştır.
Hicretin onüçüncü senesinde vefat edenlerden biri de Nuaym b. Abdullah b. Nahham'dır. Beni Adiy kabilesindendir. Hz. Ömer'den önce Müslüman oldu. Ancak Hudeybiye sonrasında hicret edebildi. Çünkü o akrabalarına iyi davranan bir kimseydi. Kureyşliler, ona şöyle demiş-lerdi:"Yanımızda kal da hangi dinden olursan ol. Allah'a yemin ederiz ki, herhangi bir kimse sana ilişirse seni korumak için mutlaka canımızı
feda ederiz."
Ecnadeyn savaşında şehid edildi. Yermük savaşında şehid edildiğini söyleyenler de olmuştur. Hicri onüçüncü senede vefat edenlerden biri de Hebbar b. Esved b. Esed Ebu'l-Esved el-Kureşi elEsedfdir. Bu zat, Hz. Zeyneb'in Mekke'den çıkıp Medine'ye gidişi esnasında bineğini yaralamış bu yüzden Zeynep yere düşmüştü. Fakat Hebbar bilahare Müslüman olmuş ve islâmiyet'ini güzelce yaşamıştı. Ecnadeyn savaşında şehid edildi. Allah ondan razı olsun.
Hicri onüçüncü senede vefat edenlerden biri de Hebbar b. Süfyan b. Abdi'l-Esved el-Mahzumf dir.Ümmü Seleme'nin kardeşinin oğludur. İslâmiyet'in ilk zamanlarında Müslüman oldu. Habeşistan'a hicret etti. Sahih kavle göre de Ecnadeyn savaşında şehid edildi. Mu'te savaşında şehid edildiğini söyleyenler de olmuştur. Doğrusunu Allah bilir.
Hicri onüçüncü senede vefat edenlerden biri de Hişam b. As b. Vail es-Sehmî*dir. Amr b. As'ın kardeşidir. Tirmizî'nin rivayetine göre Rasûlullah (s.a.v.):"As'm iki oğlu da mü'mindirler." demiştir. Hişam, Amr b. As'tan önce Müslüman olmuştur. Habeşistan'a hicret etti. Oradan döndüğünde Mekke'de hapsedildi. Hendek gazvesinden sonra Medine'ye hicret etti. Hz.Ebu Bekir, onu Bizans imparatoruna elçi olarak göndermişti. Ünlü bahadırlardandı. Ecnadeyn savaşında şehid edildi. Yermük savaşında şehid edildiğini söyleyenler olmuşsa da Ecnadeyn savaşında şehid edildiğini söyleyenlerin görüşü daha doğrudur. Doğrusunu Allah bilir.
Hicri onüçüncü senede vefat eden şahsiyetlerden biri de Ebu Bekir es-Sıddık (r.a.)'dır. Onun biyografisi ayrı bir bölümde anlatılmıştır. Hamd Allah'adır.