Bu zatın soy kütüğü şöyledir: Muaz b. Gebel b. Amr b. Evs b. Abid b.Adiy b. Ka*b b. Amr b. Adiy b. Ali b. Esed b. Saride b. Yezid b. Cüşem b. Hazrec el-Ensârî el- Hazrecî Ebu Abdirrahman elMedenî. Kadri yüce değerli bir sahabeydi.
Vakidî dedi ki: Muaz, uzun boylu, saçı ve ağzı güzel, dişleri parlak bir adamdı. Çocuğu olmamıştı. Başkalarının dediklerine göre onun, Ab-durrahman adında bir oğlu olmuştu. Kendisiyle birlikte Yermük savaşma katılmıştı. Muaz, Akabe'de hazır bulundu. İnsanlar hicret ettiği zaman Rasûlullah (s.a.v.), onunla Abdullah b. Mesud'u kardeş kıldı.
Muhammed b. îshak'm ifadesine göre Rasûlullah (s.a.v.), onunla Cafer b. Ebi Talib'i kardeş kılmıştır. Muaz, Bedir gazvesine ve müteakip gazvelere katıldı.Peygamber (s.a.v.) 'in zamanında Kur'ân'ı toplayan dört Hazreçliden biridir. Diğerleri ise Übey b. Ka*b, Zeyd b. Sabit ve Ebu Zeyd Ömer b. Enes b. Malik'di.
Ebu Davud ile Neseî, Muaz'dan rivayet ettiler ki, Rasûlullah (s.a.v.), ona şöyle buyurmuştur: «Ey Muaz! Allah'a yemin ederim M, seni seviyorum. Her namazdan sonra: "Allah'ım! Seni anma, sana şükretme ve sana güzelce ibadet etme hususunda bana yardım et." demeyi sakın ihmal etme.»
Ahmed Ibn Hanbel'in "Müsned"i ile Neseî ve tbn Mace'nin sünenle-rinde Enes'ten rivayet olunduğuna göre Muaz b. Cebel, sahabeler arasında helal ve haramı en iyi bilen kimseydi. Rasûlullah (s.a.v.), onu Ye-men'e göndermiş, gönderirken de ona:
- Neyle hükmedeceksin? diye sormuş, o da şu cevabı vermişti:
- Allah'ın kitabıyla.
Hz. Ebu Bekir de onu Yemen'deki görevinde bırakmıştı. O, Yemende insanlara hayır ve iyiliği Öğretiyordu. Sonra Şam'a göçtü. Ebu Ubey-de, Tauna yakalandığında onu yerine halef kıldıktan sonra kendisi de bir sene sonra vefat edinceye kadar Şam'da kaldı. Ömer b. Hattab onu Överek: "Doğrusu Muaz, âlimlerin önünde yüksek bîr tepe üzerinde haş-redilecektir." derdi. Abdullah b. Mesud da: "Biz Muaz'ı, İbrahim Halilul-lah'a benzetiyorduk." dedikten sonra sözünü şöyle sürdürdü: "Doğrusu Muaz, Allah'a gönülden ibadet eden, şirkten uzak bir kimse idi. Müşriklerden olmadı."
Muaz b. Cebel, hicretin onsekizinci senesinde Şam'ın Gurinsan mıntıkasının doğusunda vefat etti. Hicri ondokuzuncu senede vefat ettiğini söyleyenler olduğu gibi onyedinci senede vefat ettiğini söyleyenler de vardır. Meşhur kavle göre o, vefat ederken otuz sekiz yaşındaymış. Başkaları ise daha başka bir yaşta vefat ettiğini söylemiştir ki, doğrusunu Allah bilir.