El-Bidaye ve'n-Nihaye · Temmuz 1, 2026

Abdullah B. Zübeyr'in Emirliği

Önceki kısımlarda da anlattığımız gibi Yezid vefat edince îbn Zü-beyr'i kuşatma altında tutan Şam ordusu, Mekke'den geri çekildi. İbn Zübeyr, Ka'be'ye sığınmıştı. Yezid ordusunun başında bulunan Husayn b. Nümeyr …

Önceki kısımlarda da anlattığımız gibi Yezid vefat edince îbn Zü-beyr'i kuşatma altında tutan Şam ordusu, Mekke'den geri çekildi. İbn Zübeyr, Ka'be'ye sığınmıştı. Yezid ordusunun başında bulunan Husayn b. Nümeyr es-Sekunî, ordusuyla birlikte Şam'a döndü. îbn Zübeyr'in Hicaz ve çevresinde otoritesi güçlendi. İnsanlar, Yezid'in ölümünden sonra ona bey'at ettiler. İbn Zübeyr, Medine'ye kardeşi Ubc. aullah'ı vali olarak atadı. Ümeyye oğullarını Medine'den sürgün etmesin.' emretti. O da onl m sürgün edince onlar Şam'a göçtüler. Aralarında Mervan b. Hakem ile oğlu Abdülmelik de vardı. Basralılar, kendi aralarında vuku bulmuş savaşlardan ve meydana gelmiş fitnelerden sonra İbn Zübeyr'e haber göndererek Mekke'den kalkıp yadlarına gelmesini istediler. Yalnız onlar, alh aydan kısa bir süre zarfır da başlarına dört vali tayin etmişler, sonra da düzenleri bozulmuştu. İstekleri üzerine İbn Zübeyr, Enes b. Malik'e mektup yazarak Basralılara namaz kıldırmasını emretti. Anlatıldığına göre îbn Zübeyr'e ilk bey'at eden Mus'ab b. Abdurrah-man olmuştur. İnsanlar; "Bu işte çok zorluk vardır." dediler. Abdullah b. Cafer ile Abdullah b. Ali b. Ebi Talib de ona bey'at ettiler.

İbn Zübeyr, İbn Hanefi'ye ve İbn Abbas'a haber göndererek kendisine bey'at etmelerini istedi. Onlar buna yanaşmadılar. İnsanlar, üç ay kadar imamsız kaldıktan sonra receb ayında îbn Zübeyr'e bey'at ettiler, îbn Zübeyr, Kûfelilere namaz kıldırması için Abdurrahman b. Yezid el-Ensârî'yi, haraç işlerini düzenlemesi için de İbrahim b. Muhammed b. Talha b. Ubeydullah'ı gönderdi. îki şehir de (Basra ve Küfe) ona bağlandı, bey'at ettiler. İbn Zübeyr, Mısır'a da haber gönderdi. Mısır halkı da ona bey'at etti. Mısır'a Abdurrahman b. Cahderî vali olarak tayin etti. Cezire de ona itaat etti. Basra'ya Haris b. Abdullah b. Rebia'yı vali olarak gönderdi. Yemen'e ve Horasan'a da haber göndererek kendisine bey'at etmelerini istedi. Onlar da kendisine bey'at ettiler. Şam'a da Dahhak b. Kays'ı gönderdi. Halk ona bey'at etti.

Anlatıldığına göre Şam ve Şam'a bağlı Ürdün beldelerinin halkları îbn Zübeyr'e bey'at etmemişlerdir. Çünkü onlar, Husayn b. Nümeyr'in Mekke'den Şam'a dönmesi esnasında Mervan b. Hakem'e bey'at etmişlerdi. Abdullah b. Zübeyr'in çevresinde Haricilerden bir grup da toplandı. Onu savunmaya başladı. Bunlar arasında Nafi b. Ezrak, Abdullah b. Abbad ve reislerinden bir topluluk vardı. Abdullah b. Zübeyr'in halifelik işi sağlamlaşınca bunlar, kendi aralarında: "Siz hata ettiniz, çünkü bu adamla beraber savaştınız ama Osman b. Affan hakkındaki görüşünü bilmiyordunuz." dediler. Bunlar Hz. Osman'ı kusurlu bulup ayıplıyorlardı. Neticede toplanarak bir heyet oluşturdular. Gidip Abdullah b. Zübeyr'in yanma vardılar. Ona, Hz. Osman hakkında bazı sorular sordular. O da hoşlarına gitmeyecek cevaplar verdi. Hz.

Osman'ın iman, tasdik, adalet, ihsan, güzel bir yaşam tarzı ve hak ortaya çıktığında hakka yönelme gibi üstün niteliklerini anlattı. O esnada Hariciler, ondan nefret edip ayrıldılar. Irak ve Horasan'a doğru gittiler. Bedenleriyle, dinleriyle, mezhepleriyle muhtelif ve yaygın metodlarıyla birlikte îbn Zübeyr'den ayrıldılar. Bunların metodları ve mezhepleri sayılamayacak kadar çoktu. Çünkü bu metod ve mezhepler, cehalete ve nefis kuvveti ile fasid itikadlara dayanmaktaydı. Bununla birlikte Hariciler, birçok beldelere ve mıntıkalara müstevli olarak girdiler. Nihayet -inşaallah ileride de anlatacağımız gibi- bunların istilalarına son verildi.