El-Bidaye ve'n-Nihaye · Temmuz 1, 2026

Cad B. Dirhem

İlk olarak Kur'ân'm mahluk olduğunu söyleyen kişi bu olmuştur. Mervan el-Ca'dî ona nisbet edilir. Mervan el-Ca'dî, "Eşek Mervan" lakabıyla tanınan kişidir ki, Emevilerin son halifesidir. Eşek Mervan'ın üstadı, Ca'd b. …

İlk olarak Kur'ân'm mahluk olduğunu söyleyen kişi bu olmuştur. Mervan el-Ca'dî ona nisbet edilir. Mervan el-Ca'dî, "Eşek Mervan" lakabıyla tanınan kişidir ki, Emevilerin son halifesidir. Eşek Mervan'ın üstadı, Ca'd b. Dirhem'dir. Ca'd, Horasan asıllıdır. Mervanilerin azatlısı olduğu söylenir. Şam'a yerleşti. Kilise bitişiğinde Kallasiyyin yakınında bir evi vardı. İbn Asakir böyle demiştir.

Ben derim ki: Onun ikamet ettiği yer, bu gün Kattaniyyin hamamı yanında Havasiyyin mahalle sidir. Kattaniyyin hamamına Kümes hamamı da denir.

İbn Asakir ile diğerleri dediler ki: Ca'd b. Dirhem, bu bid'atları Beyan b. Sem'an'dan öğrenmiştir. Beyan da Talut'tan öğrenmiştir. Talut, Lebid b. A'sam'm bacısı oğludur ve aynı zamanda damadıdır. Lebid b. Asam, Peygamber (s.a.v.) Efendimiz'e büyü yapan sihirbazdır ki, bu bid'atları o da Yemen'deki bir Yahudiden Öğrenmiştir. Ca'd, bu bid'atları Hazarlı Cehm b. Safvan'a aktardı. Cehm b. Safvan'm Tirmizli olduğu da söylenir. Belh'te ikamet etti. Mukatil b. Süleyman'la birlikte mescidinde namaz kılar ve onunla tartışırdı. Nihayet Tirmiz'e sürgün edildi. Sonra Cehm, İsfahan'da öldürüldü. Merv şehrinde öldürüldüğü de söylenir. Cehm'i, İsfahan valisi Selim b. Ahvez öldürdü. Allah, ona rahmet etsin ve ona hayır mükafat versin.

Bişr el-Merrisî de bu bid'atları Cehm'den aldı. Ahmed b. Ebi Da-vud da bu bid'atları ve çirkin görüşleri Bişr'den Öğrendi. Ca'd'a gelince o, Şam'da ikamet etti. Nihayet Kur'ân'ın mahluk olduğu sözünü ortaya attı. Emeviler onu yakalamak için aradılar. O da kaçıp Kûfe'-ye gitti ve oraya yerleşti. Cehm b. SafVan, Kûfe'de onunla karşılaştı. Kur'ân'ın mahluk olduğuna dair söylediği sözü ondan alıp benimsedi.

Sonra Halid b. Abdullah el-Kusari, bir kurban bayramı gününde Kûfe'de Ca'd b. Dirhem'i öldürdü. Bu olay şöyle gelişmişti: Halid, kurban bayramı sabahında halka bir hutbe irad etmiş, hutbesinde şöyle demişti:

«Ey insanlar, kurbanlarınızı kesin. Allah kabul buyursun, ben de Ca'd b. Dirhem'i kurban edeceğim. Çünkü o, Cenâb-ı Allah'ın İbrahim peygamberi "Halil" (dost) edinmediğini, Musa peygamberle konuşmadığını iddia ediyor. Cenâb-ı Allah, onun bu söylediklerinden yüce ve üstündür.»

Sonra minberden indi ve minberin dibinde Ca'd'ı boğazladı.

Aralarında Buharı, İbn Ebi Hatim, Beyhakî, Abdullah b. Ahmed

b. Hanbel'in bulunduğu birden fazla hadis hafızı da hadiseyi bu şekilde anlatmışlardır. İbn Asakir de "Tarih"inde bunu böyle anlatmış ve Ca'd b. Dirhem'in Vehb b. Münebbih'in yanına gidip geldiğini de söylemiştir. Cad, onun yanına her gidişinde Vehb gusleder ve: «Aklımı toparlıyorum.» dermiş. Vehb'e, Aziz ve Celil olan Allah'ın sıfatlarını sorarmış. Vehb bir gün ona ona şöyle demiş:

«Yazıklar olsun sana ey Ca'd, artık bu meseleyi konuşma. Ben senin helak olanlardan biri olacağını sanıyorum. Eğer Cenâb-ı Allah, kendi kitabında zatının eli bulunduğunu söylemesiydi biz, "Eli var" demezdik. Gözü bulunduğunu söylemeseydi biz, "Gözü var" demezdik. Canı bulunduğunu söylemeseydi biz, "Canı var" demezdik. Kulağı bulunduğunu söylemeseydi biz, "Kulağı var" demezdik.» Bundar sonra da Cenâb-ı Allah'ın ilim, kelam ve diğer sıfatlarını anlat* Ca'd, kısa bir süre sonra asılarak idam edildi. İbn Asakir, bunu boy: anlatmıştır.

İbn Asakir, Ca'd'ın biyografisinden bahsederken onun Haccac Yusuf a şöyle dediğini nakletmiştir. Aslında bu şiirin İmran b. H tan'a ait olduğu da söylenir.

«Bana karşı aslandır, ama savaşlarda deve kuşu gibidir. Islık çalanın ıslığından ürken akbaba gibidir.

Ey Haccac, savaşta Gazale'nin karşısına çiksaydın ya! Ama senin kalbin kuşun iki kanadı arasındadır.»

10.CİLT

1.Bölüm