Halid b. Yezid b. Muaviye Ebu Haşim el-Ümevi ed-Dımışkî. Evi Şam'da Darülhicare yanındaydı. Âlim ve şair bir kimseydi. Kimya ilminin bir kısmı ona nisbet edilirdi. Tabiat ilimlerinden de biraz bilirdi. Babasından ve Dıhye el-Kelbî'den hadis rivayet etmiştir. Zührî ile diğerleri de ondan rivayetler de bulunmuşlardır.
Zührî dedi ki: «Halid, bütün bayramlarda, yani cuma, cumartesi ve pazar günlerinde oruç tutardı.» Cuma günleri Müslümanların, cumartesi günü Yahudilerin, pazar günü de Hristiyanların bayramıdır.
Ebu Zur'a ed-Dımışkî dedi ki: Halid ve kardeşi Muaviye, milletin seçkin ve hayırlı kimselerinden idiler. Halifelik için adı, kardeşi Muaviye b. Yezid'ten sonra anılmıştır. Mervan'dan sonra veliaht idi, ama yönetimin başına geçme imkanını bulamadı. Mervan, onun annesinin kocası, yani kendisinin üvey babası idi. Halid'in vecizelerinden biri şudur: «En yakın şey eceldir. En uzak şey emeldir. En tehirli şey ameldir.»
Şairin biri onu överek şöyle demişti:
«Cömertliğe ve el açıklığına, siz iki özgürsünüz, dedim. Onlar bana; «Biz köleyiz»- dediler. Ben onlara: «Efendiniz kimdir?» diye sordum. Onlar uzanıp bana: «Efendimiz Halid b. Yezid'dir.» diye cevap verdiler.»
Halid, o şaire 100.000 dirhem verilmesini emretmişti.
Ben derim ki: Ben bu beyitlerin Halid b. Velid (r.a.) hakkında söylendiklerini gördüm. Halid b. Yezid ile Muaviye b. Yezid de bu beyitlerin Halid b. Velid hakkında söylenmiş olduklarını ifade ettiler. Doğrusunu Allah bilir.
Halid b. Yezid, Humus valisi idi. Humus camiini inşa ettiren de odur. Orada çalışan 400 kölesi vardı. Cami inşaatını tamamlamalarından sonra onları azad etti.
Halid, Haccac'a öfke duyardı. Haccac'm, Cafer'in kızıyla evlenmesi zamanında Halid b. Yezid, Abdülmelik'e tavsiyede bulunarak bu evliliği bozmasını istemişti. Bunun üzerine Abdülmelik de Haccac'a haber göndererek Cafer'in kızını boşamasını emretmiş, o da bu emre uymuş ve Cafer'in kızını boşamıştı.
Halid b. Yezid vefat edince, Velid onun cenazesine gitmiş ve namazını kılmıştı. Halid'in renginin günden güne sarardığı ve bedeninin zayıfladığı sırada Abdülmelik, bunun sebebini ona sormuş, ancak cevap vermemişti. Abdülmelik ısrar edince Halid, Mus'ab b. Zübeyr' kız kardeşi Remle'ye aşık olduğunu, bu nedenle renginin sararıp "cudunun zayıfladığını söylemişti. Bunun üzerine Abdülmelik, ha-^Ur göndererek Remle'yi Halid'e istemişti. Remle de: «Halid, bütün krılarmı boşamadıkça onunla evlenmem.» demiş; Halid de bütün ka-larını boşadıktan sonra Remle ile evlenmiş ve Remle için türkü yak-
Halid, hicretin doksanıncı senesinde vefat etti. Hicretin seksen-dördüncü senesinde vefat ettiğine dair zayıf bir kavil de vardır. Ama ahih kavle göre hicri doksanıncı sene de vefat etmiştir.