Mesleme b. Abdülmelik b. Mervan el-Kuraşi el-Ümevî. Künyesi, Ebu Said'dir. Ebu'l-Asbağ edDmıışkî olduğu da söylenir.
İbn Asakir dedi ki: Onun evi Şam'da Emevi camiinin kıble kapısının yanındaki Hacletü'lKabbeb'dedir. Kardeşi Velid'in zamanında insanlara haccettirdi. Hac emirliği yaptı, Anadolu'ya çeşitli gazveler yaptı. Kostantiniyye'yi kuşattı. Kardeşi Yezid, onu Irakeyn valiliğine atadı, sonra onu aradan alıp Ermeniyye valiliğine atadı. Ömer b. Ab-dülaziz'den hadis rivayet etti. Abdülmelik b. Ebi Osman, Ubeydullah b. Kaz'a, Süfyan'ın babası Uyeyne, İbn Ebi İmran, Muaviye b. Hadic ve Yahya b. Yahya el-Gassanî de ondan rivayetlerde bulunmuşlardır.
Zübeyr b. Bekkar dedi ki: Mesleme, Emevilerin adamıydı. Cerra-detüssafra adıyla lakaplanırdı. Çok eserleri, savaşları, düşmanı bozguna uğratışı, Rumları mağlub edişi ve diğer faaliyetleri vardır.
Ben derim ki: Mesleme, Rum beldelerinde çok kaleler fethetti. Ermeniyye valiliğine atanınca Türklerle gaza yaptı. Babu'l-Ebvab'a ulaştı, oradaki şehri yıktı. Dokuz sene sonra orayı yeniden inşa etti. Hicretin doksansekizinci senesinde Kostantiniyye'ye gaza yaptı, orayı kuşattı. Rumeli'deki Sakalibe şehrini fethetti, hükümdarı Burcan'ı mağlub etti, sonra Kostantiniyye kuşatmasına yemden döndü.
Evzâî dedi ki: Mesleme, onlarla savaşırken başında şiddetli bir ağrı başladı. Rum hükümdarı, ona bir takke gönderdi ve: «Bunu başına koy, başağrm gitsin.» dedi. O, bunda bir tuzak bulunmasından korktu, takkeyi önce bir hayvanın başına koydu. Sonuç olarak iyilikten başka birşey görmedi. Sonra onu arkadaşlarından birinin başına koydu, yine hayır ve iyilik gördü. Bu defa başına koyduğunda başağ-rısı gitti. Başı rahatladı. Takkeyi söktüğünde içinde yetmiş satır yazı gördü, yazının tamamı şu ayetin tekrarından ibaretti:
«Doğrusu, zeval bulmasın diye gökleri ve yeri tutan Allah'tır.» (ei-Fâtır, 41.) Bunu İbn Asakir rivayet etmiştir.
Mesleme, Kostantiniyye kuşatmasında çok zorluklarla karşılaştı. O esnada Müslümanlar, şiddetli bir açlığa maruz kaldılar.
Ömer b. Abdülaziz hilafete geçince, onlara haberci göndererek Şam'a dönmelerini emretti. Mesleme de Kostantiniyye halkı için Kos-tantiniyye'de büyük bir cami inşa etmeden geri dönmemeye yemin etti. Bunun üzerine Kostantiniyyeliler orada kendisi için bir cami ve minare inşa ettiler. Cami, günümüze kadar varlığım devam ettirmekte olup Müslümanlar orada cuma namazını ve diğer vakit namazlarını cemaatla eda etmektedirler.
Ben derim ki: Orası, Müslümanların ahir zamanda Deccal'ın çıkışından önce fethedecekleri son yerdir. Nitekim bu hususu bu kitabımızın melahim ve fiten bölümünde inşaallah nakledeceğiz. Bu hususta varid olan hadisleri de orada zikredeceğiz.
Özetle Mesleme'nin meşhur faaliyetleri, şükranla karşılanan mesaisi, her tarafta peşpeşe gaza ve savaşları olmuştu. Birçok kaleleri fethetmiş, kendi iradesiyle kasırları ve mıntıkaları ihya etmişti. Ha-lid b. Velid'in gazaları ve fetihleri sayısınca gazalar yapmış, fetihler gerçekleştirmişti. Onun kadar kuvvetli bir azme, şiddetli bir güce sa-hibti. Bunun yamsıra cömerd ve fasih bir kimse idi. Bir gün şair Na-sib'e şöyle demişti:
- Benden birşeyler iste.
- Hayır, istemem.
- Neden?
- Çünkü senin elin o kadar bol ikramda bulunur ki, benim dilimle istememden daha çok verir.
Bunun üzerine Mesleme, ona 1.000 dinar vermişti.
Mesleme şöyle demişti: «Peygamberler, diğer insanlar gibi insicamsız konuşmazlar, hiçbir peygamber insicamsız konuşmuş değildir.»
Mesleme, malının üçte birinin edebiyatçılara verilmesini vasiyet etmişti ve edebiyat hakkında şöyle demişti: «Edebiyat, bir sanattır ki, ediplerin mallarını götürmüştür.»
Velid b. Müslim ile diğerleri dediler ki: Mesleme, hicri 121. senenin muharremin 7'sinde çarşamba günü vefat etti. Hicretin 120. senesinde vefat ettiğini söyleyenler de vardır. Hanut denen yerde vefat etmişti. Kardeşinin oğlu Velid b. Yezid b. Abdülmelik, ona şöyle bir ağıt yakmıştı:
«Ben derim ki; uzaklık, ölümden başka nedir ki?
Ey Müslüman! Mesleme'den uzak durma.
Ey Mesleme, sen ülkede bir aydınlıktın.
Etrafa ışık saçıyordun, şimdi her taraf kapkaranlık oldu.
Şenin ölümünü gizliyoruz, bir ölümden korkuyoruz.
Ölüm bize iri başını gösterdi.»