El-Bidaye ve'n-Nihaye · Temmuz 1, 2026

Şebib'in Ölümü

Haccac, bu sırada Basra'daki valisi Hakem b. Eyyüb b. Hakem b. Ebi Ukayl'a emir göndererek Şebib'i takip etmesi için 4.000 asker hazırlamasını ve bunların gidip Süfyan b. Ebred komutasına girmelerini istedi. Haccac'ın …

Haccac, bu sırada Basra'daki valisi Hakem b. Eyyüb b. Hakem b.

Ebi Ukayl'a emir göndererek Şebib'i takip etmesi için 4.000 asker hazırlamasını ve bunların gidip Süfyan b. Ebred komutasına girmelerini istedi. Haccac'ın damadı olan Hakem b. Eyyüb, bu emri yerine getirdi. Hazırlanan ordu, Süfyan b. Ebred'in emrine girerek harekete geçti ve Şebib'i takibe başladı. Nihayet bu ordu, Şebib'le karşı karşıya geldi. Süfyan b. Ebred'in beraberinde Şamlılardan askerler de vardı.

Basra ordusu, Şamlılardan oluşan ordu ile birleşerek İbn Ebred'in komutası altında tek bir ordu haline geldi. Sonra bu ordu, Şebib'i takibe başladı. Nihayet onunla karşı karşıya geldi. İki taraf şiddetlice savaşmaya başladı. Taraflardan her biri, diğeri karşısında dayanıklılık gösterdi. Sonra Haccac'ın askerleri, Haricilerin üzerine misli görülmemiş bir hamle yaptılar. Haricilerin sayısı azdı. Haccac ordusunun karşısında tutunamayıp kaçmaya başladılar. Nihayet oradaki bir köprünün yanma kadar gerilediler. Şebib, orada 100 kadar askeriyle durdu. Süfyan b. Ebred, ona mukavemet edemedi. Şebib, onu tam bir gün boyunca köprü başında şiddetlice savaşarak bulunduğu yerden geriletti. Sonra İbn Ebred, kendi adamlarına emir vererek Şebib ve askerlerinin üzerine ok yağmuru yağdırttı. Hariciler kaçtılar. Daha sonra bu defa Şebib ve askerleri, Süfyan b. Ebred'in askerlerinin üzerine ok yağdırdılar. Onlardan otuz kadar adam öldürdüler. Gece karanlığı bastırınca iki taraf savaşmayı bıraktı. Her biri diğeriyle savaşma niyetinde ısrarlı bir halde geceyi geçirdi.

Fecir doğduğunda Şebib ve adanılan köprünün üzerine geçtiler. O esnada köprüde atının üzerinde bulunan Şebib'in önünde dişi bir at görüldü. Şebib'in erkek atı, o dişi atın üzerine atladı. Köprü üzerinde bu olay cereyan ederken Şebib'in atının toynağı geminin kenarına takıldı ve Şebib'in kendisi suya düştü. Düşerken: «Allah'ın takdir ettiği iş mutlaka yerine gelecektir.» diyor, su üzerinde batıp çıkıyor ve: «Bu, güçlü ve bilgili olan Allah'ın takdiridir.» diyordu. Nihayet boğuldu. Hariciler, Şebib'in düşüp suda boğulduğunu kesin olarak anlayınca tekbir alarak geri döndüler. Çeşitli beldelere dağılıp gittiler. Haccac ordusunun komutanı gelerek Şebib'i sudan çıkardı. Üzerinde zırhı vardı. Sonra emir verdi. Göğsünü yardırçh. Kalbini çıkardı. Kalbinin yumruk gibi sert olduğunu, tıpkı bir kaya parçasını andırdığını gördü.

Başka bir rivayette anlatıldığına göre Şebib'in beraberinde bazı adamlar vardı ki, aşiretlerine zarar verdiğinden ötürü Şebib'e öfke duyuyorlardı. Şebib, artçı kuvvetlerle birlikte geride kaldığı zaman bunlar kendi aralarında müşavereye başladılar ve neticede köprüyü yıkma kararına vardılar ve bunu da gerçekleştirdiler. Gemiler köprüye yöneldiklerinde Şebib'in atı serkeşlik etti. Kaçmaya başladı ve suya düştü. Böylece Şebib boğuldu. Bu adamlar da: «Mü'minlerin emiri Şebib boğuldu.» diye seslendiler. Bundan sonra Haccac'ın adamları Şebib'in öldüğünü anladılar. Gelip onu sudan çıkardılar.

Ölüm haberi annesine verildiğinde annesi şöyle demişti: «Doğru söylüyorsunuz. Ben Şebib'e hamile iken rüyamda vücudumdan bir ateş koru çıktığını gördüm. Doğacak çocuğun ateş olduğunu anladım ve o ateşi ancak suyun söndüreceğini anladım. Şebib'i de ancak su

söndürebilirdi.»

Şebib'in annesi, Cehbere adında bir cariye olup çok güzeldi ve yürekli kadınlardandı. Savaşlarda oğluyla beraber savaşırdı. İbn Hali-kan'm anlattığına göre annesi de bu savaşta öldürülmüştür. Yine bu savaşta karısı Gazale de öldürülmüştü. Gazale de çok cesaretli ve savaşçı bir kadın olup değme yiğitlerin gösteremiyeceği bir kahramanlık gösterirdi. Haccac, Gazale'den çok korkardı. Hatta bu hususta şairin biri şöyle demiştir:

«Bana karşı aslan gibidir ama savaşlarda devekuşudur. Kanatları yumuşak bir kartaldır ama ıslıkçımn ıslığından ürküp kaçar.

Savaşta Gazale'nin karşısına çıksaydm ya!

Hayır! Senin kalbin, kuşun iki kanatları arasındadır.»

Şebib b. Yezid b. Nuaym b. Kays b. Amr b. Salt b. Kays b. Şarahi b. Sabüre b. Zühel b. Şeyban eşŞeybanî, halifelik iddiasında bulunurdu. "Mü'minlerin emiri" diye adlandırıldı. Allah onu boğmakla öl-dürmeseydi inşaallah halifelik makamına ulaşacaktı. Kimse onu mağlub edemedi. Ancak Cenâb-ı Allah, onu Haccac vasıtasıyla mağ-lub etti. Çünkü Abdülmelik, Şam ordusunu Haccac komutasında onunla savaşmak üzere harekete geçirmişti. Köprü üzerinde atı onu Düzeyi nehrine düşürdüğü zaman adamın biri ona: «Ey mü'minlerin emiri, boğuluyor musun?» diye sorduğunda: «Bu, bilgili ve güçlü olan Allah'ın takdiridir.» diye cevap vermişti. Sonra sudan çıkarılarak cesedi Haccac'a götürüldü. Haccac emir verdi, göğsü yarılarak kalbi çıkarıldı. Kalbinin taş gibi olduğu görüldü. Şebib; uzun boylu, kır ve kıvırcık saçlı bir adamdı. Hicretin yirmialtmcı senesinde kurban bayramının birinci gününde doğmuştu. Adamlarından biri yakalanarak Halife Abdülmelik b. Mervan'ın huzuruna götürülmüş, halife Abdülmelik de ona: "Şu şiirin sahibi sen misin?" diye sormuştu:

«Sizden Mervan ile oğlu Amr, Haşim ve Habib varsa da bizden de Husayn, Batin, Kaneb ve mü'minlerin emiri Şebib vardır.»

Adam: «Ben öyle dememiştim. Aksine ben: "Ey mü'minlerin emiri Abdülmelik, bizden de Şebib vardır." demiştim.» dedi. Abdülmelik de, onun bu savunmasını beğenmiş ve onu serbest bırakmıştı. Doğrusunu noksanlıklardan münezzeh olan yüce Allah daha iyi bilir.

Hicretin yetmişyedinci senesinde Haccac'ın naibi Mühelleb b. Ebi Süfra ile Kutri b. Fücae komutasındaki Ezarika'dan olan Hariciler arasında cidden çok savaşlar cereyan etti. Kutri de namlı yiğitlerden ve bahadırlandandı. Adamları onu bırakıp dağıldılar ve her biri bir tarafa gitti. Kendisinin nereye gittiği bilinmemektedir. O kaybolup gitti. Aralarında »anlatımı burada uzun sürecek- boğuşmalar cereyan etti. İbn Cerir, bunu tarihinde teferruatlı olarak anlatmıştır.

İbn Cerir dedi ki: Bu senede Horasan naibi Bükeyr b. Vişah, valisi Ümeyye b. Abdullah b. Halid'e karşı ayaklandı. Etrafında çok sayıda adamlar toplanan Bükeyr, Ümeyye b. Abdullah'a ihanet ederek onu öldürdü. Aralarında uzun süren savaşlar cereyan etti. İbn Cerir, bu savaşları tarihinde uzun uzadıya anlatmıştır.

Önceki sayfalarda da anlattığımız gibi Şebib b. Yezid, bu senede vefat etmiştir. O da büyük çapta ün yapmış yiğitlerden ve kahramanlardandı. Sahabelerden sonra onun gibisi görülmemişti. Ester, oğlu İbrahim, Mus'ab b. Zübeyr, Abdullah b. Zübeyr ve bunların seviyesindeki kahramanlar gibiydi. Kutri b. Fücae, Ezarika'dan olan namlı bir kahramandı. Doğrusunu Allah bilir.

Hicretin Yetmîşyedinci Senesinde Vefat Eden Meşhur Şahsiyetler