Namaz, kalpler için günah kirlerinden temizlik ve gayb kapısı açdsm diye Allah’a bir yakarıştır.
Nazmen Tercümesi
Namaz eyler günahdan kalbi tathîr
Eder bâb-ı guyûbu feth ve teshir
Namazdır mahall-i münâcât-ı Hak
Namaz cilvegâh-ı musâfât-ı Hak
Namazda bulur vüsat-ı esrâr-ı Hak
Namazda olur şârık-ı envâr-ı Hak
İzah
Namaz, müminin miracı olmak üzere farz kılınmış bir kulluk tavrının nişanıdır. Namaz, küfrü imandan ayıran bir alâmettir. Namaz, Hudâ’yı müşâhede ve hidâyet nurlarını mütalâayı içeren malûm erkândır. Namaz, Hakk’a münâcât ve samedâni vâridata (feyzlere) cilvegâh olan hususi fiillerdir. Namaz, kati delil ile sabit olan ilâhi farzlardan olduğu için inkârı küfürle ithamı ve terki cehennem azabını gerektirir. Terkinin küfür olacağını da söyleyen ashâb-ı güzin vardır. Şâfî mezhebince dahi kasten namazı terk küfrü gerektirir.
Namaz dinin direklerinden olduğuna göre terkiyle dinin yıkılması icap edeceği düşünülürse kasten namazı terkin küfre yakın bir günah olduğunda da şüphe kalmaz. Namaz günah kirlerinden kalpleri temizleyeceği gibi vücut âzâlarını kötülüklerden men eder. Bu özelliğe sahip olmayan namaz Allah Teâla’nın kabulgâhına vasıl olmaz. Çünkü Cenâb-ı Hak “Muhakkak ki namaz hayâsızlıktan ve fenâlıktan alıkor!” (Ankebût, 45.) buyurduğu gibi, Peygamber Efendimiz de (a.s.): “Namaz sizden birinizin kapısının önünden geçen bir tatlı nehir gibidir ki, o kimse günde beş kere o nehre dalıp yıkansa hiç onda kir kalır mı?” buyurdukları Sahih-i Buhâri’de zikredilmiştir.
Seyr-i âfâk etmeye çünkü değilsin muktedir Seyr-i enfüs eyle gel mirac-ı mümindir namaz
Namaz Allah’a yeri ve hâlis dostluğun membaıdır. Kalp ve sır meydanları namazda genişler ve nurların ışıkları onda parıldar.
Münâcât: Allah’a yalvarmak, yakarış. Duâ. Allah’tan necat (kurtuluş) için duâ. Yalvarmak için yazılan duâ veya manzume.
Namazın münâcât mahalli olması iki yöndendir. Biri; namaz esnasında kul Fatiha suresini okurken Cenâb-ı Hakk’ın rahmetinin cümle mahlukatı kuşattığını; ceza gününün yegâne sahibi ve bütün kâinatın ortaksız yaratıcısı olarak ibadete hakkıyla layık ve mutlak hidâyete erdirici Allah olduğunu tefekkür ederek güzel sıfatlarını yâd etmesiyle kulun Cenâb-ı Hakk’a yakarışıdır. İkincisi; Kul namazı ettiği müddetçe Cenâb-ı Hakk’ın ledünnî120 ilimleri ve irfânî sırları kulun ilkâ ve ilham etmek suretiyle kula münâcâudır.
Namazın hâlis dostluk ve sevgi membaı olması da iki yöndendir. Biri; namaz esnasında kulun bütünüyle Cenâb-ı Hakk’a yönelip zâhiri ve bâtını kuvvelerini tamamen O’na çevirmesinden dolayı kalp ve vicdanında Cenâb-ı Hak’tan başka masivâ kalmaması yönüyle kulun Cenâb-ı Hakk’a sevgi ve dostluk göstermesidir. İkincisi; Allah Teâla’nın namaz kılanın kalbinde müşâhede nurunu parlatması ve fazlını bahşetmek suretiyle kula samimiyetidir. Bu ilâhi dostluk, şüphe yoktur ki kulun Cenâb-ı Hakk’a samimiyet derecesi nisbetinde olacağından tecelliyât mertebelerinin en ileri mertebesidir.
Binaenaleyh, meydanlara benzetilen kalp ve sırlar; namazda genişleyerek ilâhi esrârın (sırların) cilvegâhı ve irfan nurlarının doğuş yeri olur. Elhasıl
ikame: Meydana koymak. Vücûda getirmek. Ayağa kaldırmak. Kıyam etmek. Ledünn: Gizli ilimler. İlâhi sırlar. Sır: Kalpte bulunan Rabbânî bir latifedir. Rûh sevginin, kalp marifetin, sır da müşâhedenin mahallidir. Sır olmaksızın nefs, iş yapmaktan âciz kalır. Sırra, rûhtur ve rûhtan daha yüce ve daha latif bir buuddur, diyenler de vardır. namazın şu mukaddes hâllerine nazaran önceki hikmette beyan edildiği gibi mükellef olan kuldan istenilen namazın ifası olmayıp belki namazın ikâme edilmesi, yani hakkıyla yerine getirilip yükseltilmesi, diriltilmesidir. Zira bir mümini kurtuluş ve felâh dairesine dahil eden namaz; huzur ve huşu ile kılanlara mahsus olan namaz olup gafillerin namazı değildir. Namazın ibadetlerin anası ve hayırların temeli olduğuna sebep de budur.