Tefekkür; kalbin lâmbasıdır. Eğer tefekkür giderse; kalp için aydınlık ve nurâniyet olamaz.
Nazmen Tercümesi
Sirâc-ı kalb ve vicdandır tefekkür
Giderse fikir kalmaz kalb için nûr
İzah
Gönül; bir ilâhi vahdethânedir; fikir ve mülâhaza, onun aydınlanma kandilidir. İşlerin hakikatleri onunla aşikâr, hak ve bâtıl onunla belli olur. Gönül her ne zaman fikir lâmbasından boş olursa karanlık ev gibi ışık ve nurâniyetten de boş kalır. Karanlık kalpte ise, cehalet ve haddini bilmezlik zulmetinden başka artık bir şey bulunamaz, bulunsa da görülemez. İmam-ı Kuşeyrî de fikri şöyle tarif etti; “Her hakikat talibinin sıfatı olup semeresi ilim ve irfan şerefiyle Cenâb-ı Hakk’a vuslattır.” Ve Cüneyd-i Bağdâdî hazretleri: “Dünyada meclislerin en şereflisi tevhîd meydanında ilâhi fikir ile oturmaktır!” dedi.