terkibini bilmektir. Fikir o yönlerden biridir şübhesiz. O gaybın anahtarlarından biridir. Ancak o bir nürdur. O anahtarı almak için yol gösteren bu parlak nür nerededir?
Gökleri ve yeri değil, onların yaratılışı hakkında düşün. Bu mânâlar ince işâretlerdir ki, kendi gizlilikleri içinde kaybolmuştur. İnsan fikrin şekillerine yükselmeye başlayıp da bu işin göğüne vardığında rühâni süretler madde âlemine iner ve kıyas kabül etmeksizin, saklı olan şeyleri çıkarır ve göklere yükselerek, dilleri başka başka olmasına rağmen göklerin melekleriyle konuşurlar. (İnsân, II, 24
Fikr, onlar vâsıtasıyla Rabb'in mârifetine (Rabb'i tanımaya) ulaşmak için âyetleri üzerinde teemmüldür (derin bir şekilde düşünmektir). (Câmti , 54
Fikr, üç kısma ayrılır: Avâmın (sıradan insanların) fikri, Allah'ın nimetleri hakkında olur ve bundan mârifet hasıl olur. Havâssın (aydınların) fikri, Allah'ın vaad ve sevâbı hakkında olur, bundan Allah'ın sevâbına rağbet hasıl olur. Ahassın (seçkinlerin) fikri Allah'ın vaid ve cezâsı hakkında olur. Bundan ise onun azabından rehbet (korkma) meydana gelir. (Câmi’, 62