boğazlanırkan ölmek demek olan en yenfe'anle de mef'üliyyettir fedilgenlik ya da edilgidir). (İnşâ , 20
Cevher, kadim olsun hâdis olsun, kendi zâtıyla kaim olan (varlığını sürdürmek için başka varlıklara ihtiyaç duymayan) her zâttan, araz da kendi zâtıyla kaim olamayan (varlığını sürdürmek için başka varlıklara ihtiyaç duyan) her zâttan ibârettir. Bunun altına, inşâallahü Teâlâ, daha önce zikredilen bu dâirede göreceğin şekil ve renk gibi arazlar ve cisimler, ilimler ve a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/kudret/" kudret /a gibi sıfatlar, yine bunun gibi zaman, mekân ve diğer a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/nisbet/" nisbetler /a girer
Bil ki bu heyülâni cedvel, Hakk'ın, ulvi ve süfli mevcüdâtı maddesinden icâd etmiş olduğu a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/hakikat/" hakikattir /a . Bu hakikat, bütün mevcüdâtı içinde toplayan temel varlıktır. Zihinde düşünülebilir, fakat, aynda mevcüd değildir (hakiki değil, akli bir varlıktır). Bu mevcüdiyyet de onun zâti bir süretinin bulunması, fakat hakikatte mevcüdât içinde bölünme, artma ve eksilme kabül etmemesidir. Onun vücüdu, kadim ve hâdis olan mevcüdâtın aynlarının açığa çıkmasından meydana gelmiştir. Eğer mevcüdâtın aynları olmasaydı, biz onu düşünemezdik ve o olmasaydı, mevcüdâtın hakikatlerini düşünemezdik. Onun vücüdu sahıslara ve onların tafsilâtlı bilgilerine ve tüm bu bilgilere bağlıdır. Bunları bilmeyen mevcüdât arasındaki farklılıkları ayırd edemez. (İnşâ', 25
Cevher asıldan ibârettir. Eşyânın aslı bütünüyle Hakk Teâlâ'nın vücüdudur. (İnşâ , 32
Allah Teâlâ senin basiretini nürlandırsın. Mâlüm olsun ki Allah'ın irâdesiyle ilk icâd a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/tigi/" ettiği /a mevcüd (varlık) muhakkikin mezhebine göre basit, rühâni, ferd ve