İlm-i hakaik , münâzelât, muâmele ve mücâhede ilmidir. İlimlerin en yücesi ve şereflisi sayılan tâatlarda ihlâsı, her şeyden çekilip bütün vakitlerde sadece Allah'a yönelişi öğreten, niyet ve irâdelerin sıhhatini, a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/gonullerin/" gönüllerin /a âfetlerden temizlenmesini sağlayan, sadece göklerin Yüce Yaratıcı'sıyla yetinmeyi, muhâlefetle nefsi öldürmeyi, hâl ve makamlarda sıdkı, huzür-i ilâhide gizli ve aşikâr her adımda güzel edebi, yokluk zamanında kanaat ile nefsi alıkoymayı, yüce derecelere ulaşmak için a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/dunya/" dünyâ /a ve içindekilerden yüz çevirmeyi ve kerâmetlere ulaşmayı öğreten ilimdir. (Lüma', 456
(Ayrıca bk. a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/seri-at-hakikat/" şeri'at-hakikat /a