Tasavvuf Klasikleri · Temmuz 8, 2026

işfâk (Tasavvuf Sözlüğü)

Havfın ilk makamı takvâdır. Bu makamda muttaki, sâlih ve âmil olanlar bulunur. Havfın ikinci makamı hazerdir (sakınmadır). Bu makamda zahidler, verâ ve huşü a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/sahib/" sâhibleri /a bulunur. …

Havfın ilk makamı takvâdır. Bu makamda muttaki, sâlih ve âmil olanlar bulunur. Havfın ikinci makamı hazerdir (sakınmadır). Bu makamda zahidler, verâ ve huşü a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/sahib/" sâhibleri /a bulunur. Üçüncü makam a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/hasyet/" haşyettir /a . Bu makamda âlimler, âbidler ve muhsinler bulunur. Dördüncü makam veceldir. Bu, zikredenlerin, muhbitlerin (gönülden Allah'a bağlananların; ve âriflerin makamıdır. Beşinci makam işfaktır (Rabb'e saygıdan dolayı kötülükten sakınmaktır). Bu, a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/siddik/" sıddikların /a , şehidlerin, a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/muhiblerin/" muhiblerin /a (sevenlerin) ve mukarrebin sınıfından husüsi a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/olanlarin/" olanların /a makamıdır. Bunların korkusu, cezâ endişesiyle elde edilen şeyleri görmekten değil, sıfatın sâhibinden dolayı sıfatları bilmekten kaynaklanır. (Küt, I, 241

Karşılaştığın her sevimli ve sevimsiz şey ya şu anda mevcüd olan, ya geçmişte meydana gelmiş olan yahut da gelecekte olacak ya da beklenmekte olan şeydir... Beklenen şey, kalbte acı ve elem meydana getirecek bir şey olarak vuku bulduğunda buna, havf ve işfâk ... denir. (İhyâ /, IV, 174

İşfâk (acımak), merhamet duygusuna yakın bir hazerin (sakınmanın) sürekliliğidir. İşfakın ilk inceliği, inadından dolayı nefse, boşa gitmesi korkusuyla amele, mazeretleri sebebiyle yaratılmışlara işfaktır. İkinci inceliği, halktan uzaklaşmak