bahsinde sırrın a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/hayret/" hayret /a içinde kalmasına denir. Şu a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/halde/" hâlde /a muhâdara, âyetlerin (kesin delillerin)) mükâşefe ise müşâhedelerin şâhidlerinde olur
Muhâdaranın alâmeti, âyetlerin görülmesi hâlinde devamlı tefekkürde bulunmak, mükâşefenin alâmeti ise, a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/azamet/" azametin /a künhüne varıldığında hayretin devam etmesidir. Burada, (ilâhi) fiiller hakkında tefekkürde bulunanlarla, (ilâhi) celâl hakkında hayrete düşenler arasında şöyle büyük bir fark vardır. Bunlardan biri dostluğun izinde gider, diğeri ise a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/mehabbet/" mehabbete /a (sevgiye) yakındır. (Hücvîrî, 453
(Hâllerden) ... müşâhede, yakinen görmekle gözle görmeyi ayırd etmektir. Çünkü Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: Allah'a onu görüyormuşsun gibi ibâdet et. Sen onu görmüyorsan da o, seni görüyor. Bu, hâllerin sonudur. Sonrasında fevâtih, levâih ve menâili vaki olur ki hiçbir söz bunları anlatamaz. Allah'ın nimetlerini sayacak olsanız sayamazsınız. İbrâhim, 14/34) (Âdâb , 21
Süfilerden biri demiştir ki: Sırlarınızla (gönüllerinizle) Allah'a, zâhirlerinizle (bedenlerinizle) de Resülü'ne icâbet edin. Nefislerin hayâtı Resülullah'a uymakta, kalblerin hayâtı ise ayıpları müşâhede etmektedir. Bu ise, kusurlarını görerek Allah'tan hayâ etmekle olur. ((Avârif, 19
Muhâdara, a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/mukasefe-ve/" mükâşefe ve /a müşâhede... Muhâdara telvin (hâlden hâle geçme) erbâbı, müşâhede temkin erbâbı, mükâşefe ise hâl yerleşinceye (ve makam olarak kalıncaya) kadar bu ikisi arasında bulunan kimseler içindir. Buna göre muhâdara ilim erbabı, mükâşefe ayn (görüş) erbâbı, müşâhede ise ayn-ı Hakk, yani hakka'lyakin sâhiblerine mahsüstur
Müşâhede, yakin derecesinde husüsi bir vasıftır ki, o da a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/ayne-l-yakin/" ayne'l-yakin /a 'dir. Ayne'l-yakin derecesinde de husüsi bir vasıf vardır, o da a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/hakka-l-yakin/" hakka'l-yakin /a 'dir. Bu dumuhâdara-mükâşefe-müşâhede rumda hakka'l-yakin derecesi müşâhedenin üstünde bir durumdur. Hakka'l-yakinin tahakkuk a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/tigi/" ettiği /a mahal ve vatan âhirettir. Fakat âhirette ona lâyık olacak olanlar, a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/dunya/" dünyâda /a ondan birazcık tadabilirler. Hakka'l-yakin, Allah'ı bilme yollarının en üstün olanıdır. Çünkü bu, vicdani (yaşanarak anlaşılan) bir bilgidir
Muhâsebe makamı, ancak a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/murakabe/" murâkabe /a hâlinin gelmesiyle istikrâra kavuşur. Kula, müşâhede hâline yükselme a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/imkani-2/" imkânı /a verildiğinde, murâkabesi istikrâr bulur ve makamı hâline gelir. Müşâhede, bazen gizlenerek bazen de ortaya çıkarak açık biçime dönüşen hâl olur. Sonra makam hâline gelir ve bu makamın aydınlığı gizlilik örtüsünden kurtulur (makam hâline gelmesi onun gizliliğini ortadan kaldırır
Müşâhededen sonra fenâ fillâhı gerçekleştirme, beka billaha ulaşma, ayne'lyakinden hakka'l-yakine çıkma gibi en üst derecelere yükseliş gelir. Ve kulda kalbi kaplayan örtüyü yaran hakka'l-yakin hâli meydana gelir. Bu ise müşâhedenin en üst derecesidir
Muhâdara, burhanın tevâtürüyle kalbin (Hakk'ta) huzür bulmasıdır. Bize göre (ilâhi) isirnlerin muhâdarası, üzerinde bulundukları hakikatlerledir. (Istılâh, 534
Mükâşefe, bazen emaneti anlamayı tahakkuk a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/tirme/" ettirmeye /a , bazen hâlin fazlasının tahakkuk ettirilmesine, bazen de a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/isaret/" işârete /a karşılık olarak kullanılır... (Istılâh, 535; Fütühât, TI, 486
Müşâhede, eşyâyı a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/tevhid/" tevhid /a delilleriyle görmeye verilen isimdir. Yine eşyâda (âlemde) Hakk'ı görmenin karşılığı olarak kullanılır. Şübheye yer kalmayacak şekilde hakka'l-yakin seviyesinde olmaya verilen isimdir. (Istılâh, 535
Müşâhede, bu topluluğa (süfilere) göre, eşyâyı tevhid delilleriyle görme ve eşyâda Hakk'ı görmedir. Bunun a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/hakikat/" hakikati /a , şübheden uzak olarak yakine a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/sahib/" sâhib /a olmaktır... (Fütühât, II, 484; Esfâr, 65
Biliniz ki mükâşefenin bağlı olduğu şey mânâlar, müşâhedeninkiler ise zâtlardır. Müşâhede (ilâhi) isimler, mükâşefe ise (ilâhi) isimlerin hükümleri içindir. Bize göre mükâşefe müşâhededen daha geniştir. Ancak eğer Hakk'ın Zât'ını müşâhede gerçekleşirse müşâhede daha mükemmel, geniş ve muhtevâlı olur. Bunun için deriz ki, mükâşefe daha mükemmeldir. Çünkü daha latiftir. Mükâşefe latif olanın kesif hâle gelmesidir (yoğunlaşmasıdır). Ebü Hâmid (Gazâli), Ibn Fürek ve Münzir gibi ehlullahtan büyük bir topluluk, bu görüşümüze muvâfık görüş a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/beyan/" beyân /a etmiştir
Başka bir topluluk ise aksini söylemiştir. Bize göre, mükâşefe daha muhtevâlıdır (tamamlayıcıdır). Çünkü onun, keşf yoluyla ulaşmadan müşâhede ettiği hiçbir durum yoktur. Müşâhede sâhibinin elde ettiği durumlardan daha fazlası da vardır. Buna ulaşmanın yolu da keşften başka bir şey değildir. (Fütühât, II, 486
Mükâşefe-i ilm, emaneti fehm yoluyla (anlayarak) tahkik etmektir. O da sana tecelli eden şeyi, bu tecelliyi senin için isteyen Meşhüd'dan (müşâhede edilen Al684 muhâdara-mükâşefe-müşâhede
lah'tan) bilmendir. Çünkü O, sana sende olmayanı farkettirmek için tecelli eder. Müşâhede ilim ve keşfe giden yoldur. Bu yol ilmin nefste meydana gelmesidir. Bu şekilde sana hitâb ettiğinde, hitâbını sana işittirir. O da sem (işitme) müşâhedesidir. Müşâhede, bir şeyle his (duyu) kuvvetlerinden başka bir şeyle olmaz. Keşf ise mânevi güçlerle olur. O sana ancak O'nu anlaman için işittirmiştir. Hissi (duyularla alâkalı) süretleri idrâk tecellilerinden herhangi birini anlamanı sağladığı zaman, bu idrâk O'ndan sana emanettir ve sen bu emanete lâyıksın (demektir). Dolayısıyla bu emaneti ancak ehil olana vermen gerekir
Mükâşefe-i hâl, hâlin artmasıdır. Bu da Zât'ı, hangi hâl üzereyse ona göre müşâhede etmendir. Bu hâlden, yine bu hâl sebebiyle hâlin a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/te-vil/" te'vil /a edilebileceği yöne muttali olur. Bu ziyâde-i hâl (hâlin artması) ve mükâşefe bi'l-hâl diye isimlendirilir. (Fütühât, II, 486
Mükâşefe bi'l-vecd, işâreti tahakkuk ettirmektir (gerçekleştirmektir). Bununla kulun başı üzerindeki nidâyı (seslenmeyi) değil, meclisin işâretini kasd ediyorum. Çünkü ses (bile) onun mesafesine ulaşamaz. Hakk'ın bu meclisleri iki çeşittir: Birincisinde sadece Allah Teâlâ ile halvet gerçekleşir. Bu tür mükâşefede işâret vâki olmaz. Bu, O'nunla O olduğu için dost olduğun zaman, Allah'ın kendi ilmine göre bir mükâşefe olur
İkincisi, mecliste birlikteliğin gerçekleştiği mükâşefedir. Allah, kula bir sürette tecelli ettiği zaman, bu beraberlikte az ya da çok bir cemaat bulunmasına imkân verir. Bu, dost a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/olan-kimse/" olan kimseye /a ilâve bir kişi de olabilir. İşte böyle bir mecliste işâret olur. Mecliste fazladan bulunan kişinin ise, diğeriyle bir kademde bir araya gelmesi mümkün değildir. Eğer meclistekilerden her biri, diğerinin Allah ile beraber olan durumuna muttali olsaydı, onu taşıyamaz, kabül edemez ve inkâr yoluna giderdi.(Fütühât, TI, 487
Muhâdara, itibâr ve şer'an emredilmiş olan nazar ehlinin sıfatıdır. Kendilerine delilin gösterdiği şey (olan Allah hakkında kitâbi bilgi) verilmiş olan kişiler, bir delile baktıklarında Allah onlara hemen bir başka delil gösterir. Onlar da delilin