Külliyyet, geride hiçbir şey kalmayan şeyin bütününün adıdır. Küll diyen kimse bununla, geride mânâsından başka bir şeyi kalmayan bir şeyi kasd eder. (Luma , 448
Külliyet, Âdemi vasıfların külliyetle istiğrakı (kaplaması) demektir. (Hücvîrî, 467
kün fihyâ'-yı ma'nevi-ihyâ'-yı süri) Kün (Ol) , vücüdi (varlıkla ilgili) bir a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/kelime/" kelimedir /a . Çünkü kendisine Ol denilen şey olacaksa şu berzahtaki bu mahlükat nasılsa ve a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/sahib/" sâhib /a olduğu hâller, vasıflar ve oluşlarla nasıl olacaksa öyle olur. İşte bu Kün , sonsuz ve ucu bucağı olmayan âlemdir. Bu Kün , Hz. Adem'in toprağının mayasından geri kalanından yaratmış olduğu yeri, cilâanmış bedende görene görünen şekillerdeki füyüzât (taşma) şeklinde imâr eder. Bu mahlükatın varlığı berzahtandır ve Hakk Teâlâ eşyâya yaratılmadan önce bununla bakar. (Fütühât, III, 47
Bütün mevcüdât Allah'ın bitmeyen, tükenmeyen kelimeleridir. Çünkü o mevcüdattan her biri Kün (Ol) emrinden var olmuştur. 'Kün' ise Allah'ın kelimesidir... Kün kelimesinin Allah'a a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/nisbet/" nisbeti /a iki sürette olur: Ya ulühiyyet mertebesi hasebiyle veya ulühiyyetin ölüleri ihyâ için kün diyen bir sürete nüzülü hasebiyle. Nitekim İbn Arabi de buna a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/isaret/" işâret /a ediyor: ...Böyle olunca acaba kelime, O'na ait olması gerekmesi itibâriyle O'na nisbet olunur mu? Yani O'nun ulühiyyet makamından bir nüzül olmaksızın olur mu? Bu durumda Hz. İsâ süretinde, diliyle Kün kelimesini söyler, ölüyü diriltir ve kuşa hayat verir. ...Bunun mâhiyetini bilemezsin... Bu takdirde (Hakk'ın) a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/kelam/" kelâmı /a Zât'ının aynı olduğu için onun mâhiyetini de, kelimesini de bilemezsin
...Ya da Hakk, eşyâda Kün diyen bir sürete mi nüzül eder? Bu itibâra göre Cenâb-ı Hakk'ın ...Nüzül edip zâhir olduğu süret için Kün kelimesi a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/hakikat/" hakikat /a olur... Böylece o Kün der, ölü dirilir, kuş hayat bulur. ... Bazı ârifler bir zaviyeden bakar... Buna göre Allah 5, ulühiyyeti makamında Mulıyi ve Hâlık olarak kün kelimesiyle konuşur, (yoksa konuşan) kul değildir
,..Bazıları da diğer zaviyeden bakar... Buna göre de Allah kün kelimesini söyleyen kişinin süretinde nüzül eder, (bu durumda) Hâlık ve Mulyi olan Allah'ın izniyle kuldur. ...Bazıları bu durumdan a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/hayret/" hayrete /a düşer... Yani kuşun yaratılması, ölünün diriltilmesi gibi harikulade işlerin kuldan sâdır olmasından (hayrete düşer ve) bu işin Hakk'dan mı, yoksa kuldan mı geldiğini ...anlayamaz... Çünkü bu ârif, diriltmenin Allah'a ait bir fiil olduğunu bilmekteyken, bu fiilin kuldan sâdır külliyyet
olduğunu görünce, bu konuyla alâklalı (bir hâl) tatmadığından da, o fiilin hem Allah'a ve hem de kula nisbet a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/ilmesi/" edilmesinden /a hayrete düşer
,..Bu meselenin... yani bu yaratma ve diriltme meselesinin, hakikatinin künhünün ...zevken edinilen bilgi dışında bilinmesi imkânsızdır. Ebü Yezid'in, öldürdüğü karıncaya üflediği anda... bu üfleme sebebiyle ...dirilmesi gibi. O, bu... üfleme
...esnâsında kiminle üflediğini bilerek üfledi. O,... yani Ebü Yezid ...bu esnâda, Hz. İsâ'nın müşâhede zevkine nâil olmuştu... Bu olay sayesinde, velilerden sudür eden bu tür fiilerin, Hz. İsâ'nın ) rühâniyeti vâsıtasıyla gerçekleştiğini anladı. Bu