mânâsında huzür ( Allah'ın huzürunda bulunma) demektir. İlme'l-yakin ve onun hakikatlerine yakın bir hâldir.
Ehl-i müşâhede müşâhede ehli) üç derecedir: Birinci derecesi, esâğir de denen müridlerin müşâhedesidir. Ebü Bekr Vâsıtih bunların müşâhedesini şöyle ifâde eder: Eşyâyı ibret gözüyle müşâhede ederler, fikir gözüyle düşünerek) müşâhede ederler. İkinci derecesi, evsât da denilen a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/havassin/" havâssın /a müşâhedesidir. Ebü Said Harrâzrh bunları şöyle anlatır: Halk, Hakk'ın elinde ve mülkündedir. Allah ile kul arasında meydana gelen müşâhede hâli, kulun sırrında ve vehminde Allah'tan başka bir şey bırakmaz. Müşâhedenin üçüncü derecesi, âriflerin müşâhedesidir. Amr Osman Mekkirh Kitâbü'l-Müşâhede'sinde buna şöyle a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/isaret/" işâret /a eder: Âriflerin kalbleri sağlam bir şekilde müşâhedeye erince, artık O'nu her şeyde müşâhede ederler. Bütün kâinâtı O'nunla müşâhede ederler. Müşâhedeleri, O'nun huzürunda ve O'nunla olur. Gaybet a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/halinden/" hâlinden /a huzür hâline, huzür hâlinden gaybet hâline geçerler. Gaybet hâlinde de, huzür hâlindeyken de Hakk'ın tekliğini görürler. Böylece zâhir ve bâtın, bâtın ve zâhir, âhir ve evvel, evvel ve âhir hep O'nu müşâhede ederler (akla gelebilecek gizli ve açık, önce ve sonra her durumda O'nu müşâhede eder, O'ndan başkasını görmezler). (Luma , 101
Yakin mükâşefedir. Mükâşefe üç türlüdür: Birincisi a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/kiyamet/" kıyâmet /a günü gözle görülen mükâşefe; ikincisi kalblerin, târif ve keyfiyeti mümkün olmayacak bir şekilde muhâdara-mükâşefe-müşâhede yakin yoluyla imân hakikatlerini keşfetmesi; üçüncü durum ise, peygamberlere mücizelerle a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/kudret/" kudret /a izhar a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/tirme/" ettirme /a yoluyla, peygamber olmayanlara da kerâmet ve icâbetler yoluyla mücizeleri keşfettirme. (Lüma', 102
Müşâhede ve kurb hâli şöyledir: Kul yakin bir ilim ile kalbin safâsına çıkar. Kalbin a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/safasi/" safâsı /a kulu, kalbinde Hakk hâtırı dışında hiçbir şeyi geçmeyecek şekilde gözle müşâhede makamlarına yükseltir. Öyle ki ona isyân edecek olsa Hakk'a isyân etmiş olur. Bunu terk ya da göz ardı etmekle kalbe keder (bulanıklık) ârız olur. Kalbin kederlenmesi, kararması demektir. Bu da kalbin a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/kasvet/" kasvet /a noktasındaki makamlarıdır. Bu makamlar bu'dun (uzaklığın) başlangıcıdır
Şöyle işittim: Küçük de olsa yapılan her fiil için üç tane defter açılır. Bunların birincisi niçin defteridir. İkincisi, nasıl defteridir. Üçüncüsü de kim için defteridir. Niçin? Yani niçin yaptın mânâsındadır. Burası a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/ubudiyyet/" ubüdiyyet /a hükmüyle a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/rububiyyet/" rubübiyyet /a vasfından gelen bir mevzii ibtilâdır fimtihân yeridir). Yani Bunu Mevlâ'n için mi yoksa nefs-i hevândan dolayı mı yaptın? mânasına gelir. Mevlâ'sının emrettiği gibi üzerine düşeni yaparak bu defterden kurtulursa bu sefer ikinci defterin sorusu sorulur. Ona: Bunu nasıl yaptın? diye sorulur. Orası ilimle sorgulama yeri olup ikinci a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/imtihan/" imtihândır /a . Yani Yapman gerekeni yaptın. Peki onu bilerek mi yoksa bilmeyerek mi yaptın? diye sorulur.
Allah Teâlâ, kendi yolunda ve ilmin gereklerine göre yapılmayan bir ameli kabül etmez. Şayet bu defterden de kurtulursa önüne üçüncü defter açılır ve ona Niçin? diye sorulur. Bu yol rubübiyyet rızası için ihlasla taabbüd (kulluk etme) yoludur. Bu ise üçüncü imtihândır. (Küt, I, 80
Gaybı yakin gözüyle görmeyi sağlayan (havâtıra) müşâhede ... denir. Çünkü bunlar ya nefsin hâtırıdır ya hasedi sebebiyle düşmanın (şeytanın) hâtırıdır ve yahut da melekten gelen bir hems" dir. (Küt, I, 126
Önce muhâdara, sonra mükâşefe daha sonra da müşâhede gelir. Muhâdara, kalbin huzürudur. Muhâdara, bazen delillerin tevâtürüyle meydana gelir. Bu ise zikir kuvvetinin istilâ etmesiyle meydana gelse de setr (örtü, perdelenme) hâlinden sonra olur. Bundan sonra keşf hâli meydana gelir. Muhâdara hâli, a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/beyan/" beyân /a (açıklama) vasfıyla kalbin huzür bulmasıdır. Bu hâldeyken bir delil bulmaya, yol aramaya, şübheye götüren husüslardan ve gayb vasfından perdelenmeye ihtiyaç yoktur
Muhâdaradan sonra müşâhede hâli gelir. Müşâhede, herhangi bir şübhe olrnadan Hakk'ın kalbde hazır olmasıdır. Sırf, kalb ve rüh) semâsından setr bulutları dağıldığında müşâhede güneşi şeref burcunda parlamaya başlar (kalb temizlenip perdelerden kurtulunca, a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/hakikat/" hakikati /a müşâhede etmesi mümkün olur
Müşâhedenin hakikatini Cüneyd'in"" şu sözü açıklar: Müşâhede, kendini yok a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/erek/" ederek /a Hakk'ı bulmandır Şu a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/halde/" hâlde /a muhâdara a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/sahib/" sâhibi /a , Allah'ın delillerine bağlı, mükâşefe sâhibi ise, O'nun (Allah'ın) sıfatları ile bast hâlinde, müşâhede sâhibi ise O'nun Zât'ına kavuşmuştur
muhâdara-mükâşefe-müşâhede
Muhâdara sâhibini aklı a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/hidayet/" hidâyete /a erdirir. Mükâşefe sâhibini ameli (Allah'a) yaklaştırır. Müşâhede sâhibini ise, mârifeti mahv (fenâ, kendinden geçme) sırrına erdirir... (Kuşeyri, 43; Câmi’, 253
Yakin bilgisine a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/sahib-olan/" sâhib olan /a kimse ulemâ dilinde kullanılan mânâda ve a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/mutlak/" mutlak /a olarak şübheye düşmez. Naslarda geçmediği için yakin terimi Allah'ın vasfı olarak kullanılmaz. İlmü'l-yakin de, a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/ayne-l-yakin/" ayne'l-yakin /a de, hakkü'l-yakin de yakinin tâ kendisidir. Süfilerin ıstılâhına göre ilme'l-yakin burhan ve delille elde edilen bilgidir. Ayne'l-yakin beyân hükmünde (hükmü açık) olan bilgidir. Hakka'l-yakin ise ayan