Madde-i illâ (ilk madde)... aslında ona, sonradan yaratılmış şeylere ilk yayılan, döşenen demek daha doğrudur. Ancak ona, Allah'ın madde için yaratmış olduğu sıfatla isim verilmiştir. Bir şeyi a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/sahib/" sâhib /a olduğu sıfatla isimlendirmek mantığa aykırı değildir
Buna ilk madde denmesinin sebebi şudur: Allah Teâlâ iki tür madde yaratmıştır. Birincisi, bir sebebe bağlı olmadan yarattığı ve onları bir başka şeyin yaratılmasına sebeb kıldığı şeylerdir
Bu konuda doğru olan görüş şudur: Allah eşyâyı sebebler yardımıyla değil, sebeb indinde yaratır. Ancak hak a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/mezheb/" mezhebe /a muhâlif olanlar bunun aksini savunmuşlardır. Doğrusu, ilk var olan sebebsiz olarak yaratılmış, daha sonra da o başkasının sebebi ve onun maddesi olmuştur. O şeyin yaratılması da, âdet olarak tıpkı doymanın yemeğe, susuzluğu gidermenin içmeye, aklen de âlimin ilme, canlı olanın hayata bağlı olması gibi, kendisinden önce yaratılmış olana bağlı olarak meydana gelmiştir. (Tedbirât, 122