ayan a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/beyan/" beyân /a görme ile yapılan zikirdir. İlâhi Zât'ın zikrinden maksad da zikir nürunun kalbe bir cevher hâlinde yerleşmesidir. a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/halvet/" Halvetten /a halvet/ uzlet
elde a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/ilmesi/" edilmesi /a beklenen asıl maksad budur. Bazen bu hâl, halvette a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/kelime/" kelime /a -i a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/tevhid/" tevhid /a zikri olmadan Kur'ân tilâvetiyle de hâsıl olabilir
Eğer mürid çokça Kur'ân okur ve kalbini diliyle söylediğine uygun hâle getirmeye çalışırsa, ilâhi a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/kelam/" kelâm /a dil üzerinden akarak nefsin itirâzlarını engeller ve mürid kolaylıkla Kur'ân okuyup namaz kılmaya başlar. Tilâvet ve namazdaki bu kolaylık gönlü nürlandırır. İlâhi kelâmın nüru cevher olarak kalbe yerleştiğinden Kur'ân tilâveti İlâhi Zât'ın zikri yerine geçer. Hakk'ın kelâm sıfatının azametini müşâhede ile ilâhi kelâmın nüru kalbde toplanır. Bu tür ilâhi mevhibeler olmadan kula ilm-i ledünn kapıları açılmaz
Kul, Kur'ân tilâveti ve zikir sayesinde bu mertebeyi elde edip bâtınını tasfiye edince üns duygusunun kemâlinden ve zikrin tatlılığından gaybet hâline geçer. Onun zikir esnâsındaki gaybeti, uyuyanın hâline benzer. Uyuyan kimseye a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/hakikat/" hakikatler /a nasıl a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/hayal/" hayâl /a şeklinde keşf olunursa, gaybet hâlinde olan müride de gerçekler önce hayâl görüntüsüyle tecelli etmeye başlar
Halvetten maksad, vakitleri imâr a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/erek/" ederek /a (zamanı değerlendirerek) ve fiilleri mekrüh olan şeylerden alıkoyarak Allah'a yaklaşmaktır. Halvet erbabı süfilerden bir kısmına göre, evrâdını bütün zamanlara dağıtarak devam ettirmek, diğer bir kısmına göre bir zikre devam etmek daha iyidir. Başka bir kısmına göre murâkebeye devam etmek daha uygundur. Diğerlerine de zikirden evrada intikal veya a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/evrad/" evrâddan /a zikre intikal uygun düşebilir. Bunların şekil ve miktarını a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/mursid/" mürşid /a olan şeyh bilir ve tâyin eder. Böyle bir şeyh, insanların a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/durumlarin/" durumlarını /a ve onların farklı yapıda yaratıldığını bilen, bütün ümmete şefkatinden dolayı a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/nasihat/" nasihat /a veren, müridi nefsi için değil, Allah için murâd edendir. Kendisine tâbi olunmayı istemesi nefsinin arzusundan değildir. Çünkü insanların kendisine tâbi olmasını nefsi için isteyenin ifsâdı ıslâhından daha çok olur
Uzlet, farz ve fazilet olan uzlet olarak ikiye ayrılır. Farz olan uzlet kötülükten ve şerli kimselerden, fazilet olan uzlet ise, faydasız işlerle bunları âdet hâline getirmiş kimselerden uzak durmaktır. Halvetin uzlet olmadığı ileri sürülmüştür. Halvet, toplumdan ve insanlardan uzak bir köşeye çekilmek; uzlet ise nefsten, onun arzu ve isteklerinden, Allah'tan başkasıyla meşgul eden her şeyden kaçmak ve bunları terk etmek demektir. Halvette vücüd çokluğu; uzlette ise vücüd azlığı vardır
Ebü Bekr Verrâk şöyle demiştir: Hz. Âdem'den e günümüze kadar hiçbir fitne haltattan başka hiçbir şeyden zuhür etmemiş, haltattan sakınmaktan başka da hiçbir şey bu fitnelerden sâlim kılmamıştır. Denilmiştir ki: Selâmet on parçadır, dokuzu samtta (susmakta , biri de uzlettedir.
Denilmiştir ki: Halvet asıl, haltat finsanların arasına karışmak) ise ârızidir. O a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/halde/" hâlde /a asla yapışmak gerekir. Ancak ihtiyaç miktarınca dışarı çıkılabilir. Dışarı çıkıp insanlarla karıştığında bunu keyfi olarak değil, bir mecburiyetten dolayı yapar. İnhalvet/ uzlet sanlarla bir araya geldiğinde susması gerekir. Çünkü burada susmak asıl, konuşmak ise arızi bir durumdur. Konuştuğunda da ancak bir mecburiyetten dolayı konuşur. a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/sohbet/" Sohbetin /a tehlikeleri pek çoktur. Kul, bu konuda ilmini artırmaya muhtaçtır. İnsanlarla bir araya a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/gelmek-ve/" gelmek ve /a sohbet etmekten sakınma konusunda pek çok haber nakledilmiştir
Halvet, sırrın (kişinin iç dünyâsının) melek ya da herhangi bir kimse araya girmeksizin Hakk'la beraber olmasıdır
Celvet, kulun halvetten ilâhi sıfatlarla çıkmasıdır. (Istılâh, 537
Dinde halvetin kaynağı şudur: Yalnız olarak beni zikredeni ben de yalnız olarak anarım. Bir topluluk içinde beni zikredeni ben de bir topluluk içinde anarım. (Buhâri, Tevhid, 15; Müslim, Tevbe, 1) Bu, sahih bir kudsi hadistir. Halvet ve celveti içerir. Halvet kelimesinin kökü, âlemin içinde bulunduğu halâ (boşluk) kelimesinden gelir... (Fütühât, II, 147; Esfâr, 83
hiçbir şey hissedemez
halvette kaldıkça
belâ ve a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/imtihan/" imtihândır /a haivetin hükmü
(Fütühât, TI, 147
İstishâb (Hakk ile sohbeti isteme) makamlarından olan halvet, sonsuza kadar a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/dunya/" dünyâ /a ve âhirettir. Bunu gerçekleştirebilen kimse ebedileşir. Çünkü onun ayndan sonra herhangi bir izi yoktur. Mârüf olan halvet ise makam değildir. Sadece (hakikatlerden) perdelenmiş olan kişi için sahih olur. Keşf ehline halvet her zaman için sahihtir. Onlar, ulvi ve nâri fateşten yaratılmış) rühları müşâhede ederler. Varlığı, zâtının ve halvet evinin maddeleri itibâriyle nâtık olarak görürler... (Fütühât, II, 148; Esfâr, 86
Allah onun gözünü, idrâk edilen şeylerden çekip alınca, o hayvan, cansız maddeler, melekler arasını, ayrıca susmayı konuşma âleminden, sükünu hareket âleminden ayırır. Rabb'iyle başbaşa kalmayı ister. Öyle ki herhangi bir maddenin konuşması, hareketi onu meşgul edemez. Onlar içinde bakışını, fikrini Allah'tan alıp Allah bilgisini artırmak isteyen kimseler vardır. Bu maksadların en mükemmelidir. (Fütühât, TI, 148
Üzlet, a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/yanin/" eşyânın /a vuslata mâni olmasından korkmaktır veya kişinin nefs ve madde perdesinin içinde olması nedeniyle uzletle vuslatı ümid etmesidir. O'nun Zât'ının hakikati, kişiyi üzerinde bulunduğu ilâhi süretteki vuslatı aramaya davet eder. Nitekim aralarında bir bağ olunca Rahim de Rahmân'a vuslatı taleb eder. Sonra kul, âlemin çözülmesi mümkün olmayan bir bağla Allah'a bağlılığını müşâhede eder. Çünkü âlem, O'nun bu bağla tecelli a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/tigi/" ettiği /a zâti vasfıdır. Bu tecelliden halvet/ uzlet
O'nun.vâcib olduğu ve bu makamın hedefinin sadece O'nunla gerçekleştiği, O'nun bu tecellinin sırrı olduğu anlaşılır. Eğer böyle bir şey a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/batil/" bâtıl /a olsaydı, a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/rububiyyet/" rubübiyyet /a de bâtıl olurdu. Her şeyde O'nu yanındaymış gibi görür. Her şeyin a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/nisbet/" nisbeti /a , onun ona olan nisbeti gibidir. Onun için uzlet (ayrılmak) karar kılan, yerleşik bir şey değildir. (Fütühât, II, 151
Halvet, Hakk'la konuşmasıdır. Öyle ki, Hakk'tan başkasını görmez olur. Bu, gerçek halvettir. Bunun şekli, a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/baskasindan/" başkasından /a koparak Allah'a götüren şeylere tevessül etmektir. (Kâşânî, 161; Câmii , 83
Halvet, meşguliyetleri duvar ile örten bir kaledir. Alışkanlıkların yayılmasından koruyan duyuların kilididir. Kalb, -duyu kanallarının kendisinden koptuğutuzu artmayan bir havuzdur. Bu, halvetin vazifesidir. Bazen örtüden kurtarır ve (dünyâ ile ilgili) bağlılıklardan vazgeçmeyi sağlar. (Ravza, 472
Halvet sevenlerin bahçesi, mütefekkirlerin bostanı, zikredenlerin baharıdır. Derler ki: Kendisine ünsiyetin hakim olduğu kişilerin tek düşüncesi infirad (yalnız kalmak) ve halvet olur. (Ravza, 654
Halvet, sevgili hariç (herkese karşı) susmayı, sevgili haricindeki şeylerden yüz çevirmeyi gerektirir. Halvet dışındaki şeylere karşı bu meziyet için sevgili yeterlidir. Bundan dolayı halvet riyâzetin esasıdır. Halvet zikirle birleştiğinde hüsn-i müşâhede doğar. (Ravza, 654
Üzlet iki kısımdır Müridlerin uzleti, bedenlerin Allah'tan başkası ile bir araya gelmekten uzak tutulmasıdır. Muhakkiklerin uzleti ise, kalblerin maddeden uzak tutulmasıdır. Onların kalbleri, Allah'ı bilmekten başka bir şeyin mahalli olamaz. Onlar, o kalblerde müşâhededen hâsıl olan şeyi, yani Hakk'ı müşâhede ederler. Uzlete çekilenlerin üç maksadı vardır: Insanların şerrinden sakınma; kendi şerlerinin başkasına zarar vermesine mâni olma —ki bu birincisinden daha üstündür, çünkü ilkinde insanlara karşı sü-i zan; ikincisinde kendine karşı sü-i zan söz konusudur; kendisine sü-i zan ise daha evlâdır; çünkü sen nefsini daha iyi bilirsinve ahlaki yönden Mevlâ ile sohbeti tercih etme
İnsanların en yücesi Rabb'iyle sohbeti tercih edip uzlete çekilen kimselerdir. İnsanların arasına katılmama uzletini tercih eden kimse, Rabb'ini başkasına tercih etmiş olur. Kim Rabb'ini tercih ederse, hiç kimse Allah'ın ona bahşettiği sırları bilemez. Uzlet kalbde sadece uzlete çekilenin kalbine giren bir yalnızlıkla ebedi olarak kalır. Onu uzlete sevkeden şeyle ünsiyet kurar. Uzleti tam mânâsıyla yerine getiren kimse, ilâhi vahdaniyyet sırrına vâkıf olur. (Esfâr, 82
Sâdık müridin halveti onun seccadesidir, sırrıdır, gizliliğidir. (Envâr, I, 110
Müridliğe girmenin şartı halvettir. Halvet, Allah'ın müride sahih keşfi muttali kılması sayesinde müridin, halvetin tüm şartlarını yerine getirmeye gücünün yetmesidir. Bunu hiçbir şey bozamaz. Böylece Allah halvetin tüm sonuçlarına bu kulu hamd kendisinden bir beyyine ve bilgi ile muttali kılar. Halvet âdâbını yerine getirmeyip onun sonuçlarını elde edemeyen kimse sâdık bir mürid değildir. Nitekim Allah her şeyhi halvetin neticelerine muttali kılmaz. Çünkü o şeyh sâdık şeyh değildir. O, nefsinde nefsiyle öldürülmüş olan bir kimsedir. Ehl-i tarik ile alay eder. Onun hükmü, hayâldeki bir düşün hükmü gibidir. Bir kadı (hâkim) veya emirin kapısından çıktığında küçülür ve herkes ona güler. (Envâr, II, 100
Halvet için zaman tâyin etmeye gerek yoktur. Halvet a href "/tr/tasavvuf-sozlugu/kemal/" kemâle /a erdiğinde dışarı çıkılabilir. Meselâ halvet için kırk gün tâyin edip de içinden daha ilk gün geçtikten sonra nefsin içten konuşması sonucu, bu hâtırla dışarı çıkmayı düşünenler vardır. Çünkü bu, halvetin uzun sürmesinden dolayı kalbde bir parçalanma ve ayrılık meydana getirir. Halvette olanın halvetini, kabri hâline getirmesi gerekir. Kabirden ise ancak kıyâmet günü çıkılır. (Envâr, TI, 105
Şunlar keşf sonucu kabül edilen şeylerdendir: Allah'ın hava ve suda yürüme gücü vermesi, Allah'ın izni sayesinde, himmetiyle maddeye tasarrufta bulunması, arzın ona musahhar kılınması, hatırlamadığı müddetçe Allah'ın onu oradan azletmesi. Bunlar, halvetin neticesidir. Âlemlerin Rabb'ine hamd olsun. (Envâr, I, 119
Uzletin neticesi çeşitli mevhibeler elde etmektir ki bunlar dört tanedir: Perdenin açılması, rahmetin inmesi, mehabbetin gerçekleşmesi ve dilde doğruluk. (Câmi’, 31
Büyük süfilerden Nakşibendiyye'nin kurucusunun tercih ettiği delil şudur: Halvet celvette; uzlet insanlar içinde olur. Süfi hem burada, hem uzaktadır; garibdir ve yakındır; arştadır ve yerdedir. (Buğye, 37
İnsanlar arasında şöhreti taleb edenler riyâ, fakirlik ve iflas sâhibi kimselerdir. Onlar ancak Allah'ın gazabına râzı olmalıdırlar. Onlara ancak cehâlet ve hevâları arkadaşlık eder. Amellerinin selâmetini istiyorsan, insanlarla alâkayı kes! Halvet gelinlerini tâzim et (Allah'la baş başa kalmaya bak)! Tefekkürün bekârlarıyla ünsiyet kur (düşüncenle saf hâlde baş başa kal ve hiç ulaşamadığın yerlere tefekkürle ulaş)! (Kavânin, 35